8/12/20

ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ 60- CHARLES DICKENS, «ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ» , μετάφραση Γιάννης Παλαβός, εκδόσεις ΚΙΧΛΗ/ΤΑ ΑΣΤΕΓΑ

                Ο σπουδαίος Κάρολος Ντίκενς, ακόμη και σε βιβλία που έχουν περιηγητικό χαρακτήρα, αναδεικνύει την οξυδερκή ματιά του ανθρώπου που βλέπει πέρα από την περιγραφή και αποτυπώνει « άστεα και νόον ανθρώπων», δείχνοντας ότι το συγγραφικό ταλέντο δε έχει να κάνει μόνο με την ικανότητα να στήνει κάποιος ιστορίες και πλοκή και να χειρίζεται την γλώσσα με την ποιητική της διάσταση, αλλά και με την έμπνευση να ενσωματώνει στα κείμενά του την γνώση της ανθρώπινης ύπαρξης και να θέτει λεπτά αλλά και σοβαρά ζητήματα που διαμορφώνουν την κοινωνία.
                Στο βιβλίο «Δύο εικόνες της Ρώμης»  περιλαμβάνονται δύο κείμενα για το καρναβάλι της αιώνιας πόλης και ένα σχόλιο πάνω σε έναν  δημόσιο αποκεφαλισμό που έλαβε χώρα εκεί λίγο πριν το Πάσχα των ρωμαιοκαθολικών και κυκλοφορείται στα ελληνικά σε μετάφραση, εισαγωγή και σημειώσεις του λογοτέχνη Γιάννη Παλαβού από τις εκδόσεις ΚΙΧΛΗ/ΤΑ ΑΣΤΕΓΑ. Τα  κείμενα είναι παρμένα από μία συλλογή με τίτλο «Εικόνες από την Ιταλία» (Pictures from Italy) που πρωτοκυκλοφορήθηκε το 1846, ως επεξεργασμένη μορφή οκτώ επιστολών που ο Ντίκενς έγραψε μετά από ένα ταξίδι ξεκούρασης, στο οποίο περιηγήθηκε σχεδόν σε ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο. Εκτός από την περιγραφή των τόπων που ο Ντίκενς ως περιηγητής αποτυπώνει, ο μεγάλος συγγραφέας δε θα διστάσει να σχολιάσει την Ιταλία «ως χώρα μεγάλων αντιθέσεων, όπου συνυπάρχουν η ακραία φτώχεια και η θρησκοληψία με την ομορφιά της φύσης και τη βαριά ιστορική κληρονομιά...μαζί με μελαγχολικές παρεκβάσεις περί φθοράς και θνητότητας...καθώς και λεπτή ειρωνεία που αγγίζει τον σαρκασμό, όταν θίγονται οι πρακτικές της Καθολικής Εκκλησίας και η επιρροή της στον λαό» (σελ. 12). Ο Ντίκενς δεν θα διστάσει να ασκήσει κριτική στην εξαθλίωση των κατώτερων τάξεων σε πολλές περιοχές της χώρας, αλλά και να καταγράψει ευτράπελα περιστατικά που του συνέβησαν, δημιουργώντας ένα κείμενα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, χωρίς, εννοείται, μεγάλη εμβάθυνση, την οποία ο Ντίκενς αφήνει για τον αναγνώστη, αρχικά τον Άγγλο και στη συνέχεια τον καθέναν.
                Κι εδώ είναι το ενδιαφέρον. Ο μεγάλος συγγραφέας δεν δίνει όλες τις απαντήσεις, αλλά μας αφήνει να τις εικάσουμε κα να τις διαμορφώσουμε εντός μας ο καθένας προσωπικά. Προερχόμενος από μία χώρα προτεσταντική ο Ντίκενς συναντά μια χώρα ρωμαιοκαθολική. Και οι δύο όμως αποτυπώνουν όψεις του δυτικού κόσμου, σε διαφορετικό timing, αλλά με τις ίδιες καταβολές. Όποιος έχει διαβάσει την «Ιστορία δύο πόλεων» του συγγραφέα, στην οποία η συνεχής παράθεση θανατικών εκτελέσεων και η απουσία ανθρωπιάς στην Αγγλία και την Γαλλία δείχνει ότι αυτό που ονομάστηκε «Διαφωτισμός» και διαμόρφωσε τον σύγχρονο κόσμο δεν μπόρεσε να προφυλάξει την αξιοπρέπεια του ανθρωπίνου προσώπου, αλλά και συνάντησε και ενσωμάτωσε μία αντίληψη διαμορφωμένη στα πλαίσια της ρωμαιοκαθολικής θρησκείας, την οποία ο προτεσταντισμός άφησε άθικτη, ότι ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης «οφθαλμόν αντί οφθαλμού», αλλά και η επίκληση του δημοσίου συμφέροντος, όπως αυτό αποτυπώθηκε με τον κυνικότερο τρόπο από τον αρχιερέα Καϊάφα πριν την σύλληψη και σταύρωση του Χριστού ότι «συμφέρει έναν άνθρωπο απολέσθαι υπέρ του λαού» (Ιωάν. 18,14), κατέστησε ανενεργή την αγάπη, την συγχώρεση, την δεύτερη ευκαιρία ή την τιμωρία που δεν θα είχε οριστικό χαρακτήρα για τη ζωή του ανθρώπου. Ένα αίσθημα δικαιοσύνης το οποίο πάντοτε μπαίνει πάνω από την μοναδική αξία του κάθε ανθρώπου, πέρα από την ηθική ή ιδεολογική του κατάσταση, καταγράφεται από τον Ντίκενς ως βάση ώστε ο δυτικός πολιτισμός να μην είναι τελικά όσο ανθρωπιστικός ήθελε να φαινόταν.
                Ο χριστιανισμός χρησιμοποιήθηκε από τον δυτικό κόσμο για να δικαιολογήσει την ανάγκη για επιβολή εξουσίας. Ο καταδικασμένος σε θάνατο άνθρωπος πρέπει να εκτελεστεί, όπως ο Χριστός,  «σε μία περίοδο κατά την οποία πλήθη προσκυνητών απ’  όλα τα μέρη συνέρρεαν στη Ρώμη για τον εορτασμό της Μεγάλης Εβδομάδας προς παραδειγματισμό» (σελ. 53). «Είδα στους τοίχους των εκκλησιών τις ανακοινώσεις, που καλούσαν τους πιστούς να προσευχηθούν για την ψυχή του εγκληματία» (σελ. 53). Την ώρα της εκτέλεσης γινόταν περιφορά του Εσταυρωμένου Χριστού (σελ. 61), για να μπορεί ο εγκληματίας να βλέπει τον Χριστό μέχρι πριν πέσει η λαιμητόμος στο κεφάλι του και του το κόψει. Αληθινά τι τραγική ειρωνεία, αυτός που εκτελέστηκε για την αγάπη και την σωτηρία των ανθρώπων ως το μεγαλύτερο θύμα της ανθρώπινης δικαιοσύνης να χρησιμοποιείται από την ίδια δικαιοσύνη για να υπομνήσει στον εγκληματία ότι δίκαια πεθαίνει, ενώ ο Χριστός ζήτησε από τον Πατέρα του να συγχωρέσει τους σταυρωτές Του! Και η απανθρωπιά να είναι η αρχή και το τέλος του θεάματος. «Κανένας δεν έδωσε σημασία ούτε αισθάνθηκε το παραμικρό. Δεν υπήρξε καμιά έκφραση αηδίας, οίκτου, αγανάκτησης ή λύπης. Απαίσιο, βρωμερό, κακοστημένο θέαμα. Σκέτη κτηνωδία και πέρα από ένα στιγμιαίο ενδιαφέρον για τον δύστυχο πρωταγωνιστή δεν είχε καμία σημασία για τους θεατές» (σελ. 65),
                Ο Ντίκενς θα κάνει μία ακόμη ενδιαφέρουσα καταγραφή επί του θέματος. Θα τονίσει τις μικροκλοπές που γίνονταν κατά τη διάρκεια του θεάματος, ενώ θα επισημάνει το «ένα και μοναδικό περιεχόμενο και μήνυμα του γεγονότος που ήταν οι τζογαδόροι (!) της λοταρίας οι οποία πιάνουν τα κατάλληλα σημεία για να μετρήσουν τις κηλίδες αίματος (!) που σχηματίστηκαν εδώ κι εκεί. Έπειτα ποντάρουν στον αριθμό. Σίγουρα θα πιάσουν την καλή» (σελ. 65).
                Αυτό το κείμενο είναι κείμενο θανάτου. Υπάρχει και το κείμενο της ζωής. Είναι αυτό που αναφέρεται στο καρναβάλι της Ρώμης. Δεσπόζουν οι γυναίκες. «Χόρευαν, γελούσαν, στραφτάλιζαν, όπως το φως πάνω στο νερό. Κάθε είδους τρελή και παρδαλή αμφίεση που μαγεύει το βλέμμα βρισκόταν στον δρόμο...κάθε έξαλλο, αλλόκοτο, τολμηρό, άτολμο, σκερτσόζικο, θεότρελο γούστο είχε βρει το ενδυματολογικό του ταίρι. Και ταυτόχρονα, μέσα στην παραζάλη του ξεφαντώματος, κανένας δεν έδινε δυάρα γι’ αυτές τις αλλοκοτιές, λες και τα τρία αρχαία υδραγωγεία που ως τις μέρες μας στέκουν ανέπαφα είχαν φέρει εκείνο το πρωί στη Ρώμη, πάνω στις στιβαρές αψίδες τους, την Λήθη» (σελ. 27,28). Η ξέφρενη χαρά της μεταμφίεσης, οι καρναβαλικές αρματοδρομίες, οι ιππικοί αγώνες, ο χορός,  η μετοχή πλούσιων και φτωχών σε ένα πανηγύρι ισότητας και ανεμελιάς, δείχνουν την ανάγκη του ανθρώπου να ξεφύγει από την μουντάδα ή την σοβαρότητα της καθημερινής ζωής και να ζήσει πέρα από προγράμματα και κανόνες μία χαμένη παιδικότητα. Καταπληκτική η περιγραφή  των Μοκολέτι, δηλαδή του αγώνα εν είδει πολέμου να σβήσει ο ένας τη φλόγα του άλλου και να κρατήσει αναμμένη την δική του, σαν ένα είδος πασχαλινής λαμπαδηδρομίας που σε κάνει παιδί (senza mocolo, χωρίς φλόγα, χωρίς φωτίτσα). Ο Ντίκενς καταγράφει την εξήγηση ότι «αποτελεί μια παρωδιακή τελετουργία πένθους για τον θάνατο του καρναβαλιού, μια και για τους Καθολικούς τα κεριά είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την έννοια της οδύνης. Ανεξάρτητα όμως από το αν έτσι έχουν τα πράγματα ή αν το έθιμο αποτελεί κατάλοιπο των αρχαίων Σατουρναλίων ή αν έχει αφομοιώσει στοιχεία και των δύο παραδόσεων, ή αν, αντάμα, έχει τις ρίζες του κάπου αλλού, η ιλαρότητά του θα μείνει για πάντα χαραγμένη στη μνήμη μου ως ένα υπέροχο και εξόχως συναρπαστικό θέαμα» (σελ. 43, 44). Και θα κλείσει το κείμενο με το εξής καταπληκτικό σχόλιο: «Αυτή η εκδήλωση άκρας ελαφρότητας και αυθορμητισμού δεν είναι περισσότερο ηθικά επιλήψιμη από οποιαδήποτε άλλη περίσταση κατά την οποία συγχρωτίζονται τα δύο φύλα. Κι έχω την αίσθηση πως, όσο διαρκεί, επικρατεί μια διάχυτη, σχεδόν παιδιάστικη διάθεση αθωότητας και εγκαρδιότητας, την οποία αναπολεί κανείς μ’ ένα σφίξιμο στην καρδιά, αφότου ο ήχος του Άβε Μαρία την αποδιώξει για έναν ολόκληρο χρόνο» (σελ. 44 και 45).
Και τα δύο γεγονότα είναι συνδεδεμένα με το «Άβε Μαρία», το ρωμαιοκαθολικό «Θεοτόκε Παρθένε». Το καρναβάλι τελειώνει την ώρα του « Άβε Μαρία»  και η εκτέλεση του κατάδικου γίνεται πάλι την ίδια ώρα. Όταν η μέρα τελειώνει και η θρησκεία έρχεται να υπομνήσει ότι η χαρά του ανθρώπου πρέπει να έχει μέτρο, διότι η αυστηρότητα της διδασκαλίας δεν επιτρέπει άλλη αμαρτία, ενώ την ίδια στιγμή πάλι η θρησκεία ορίζει την ώρα του θανάτου του ανθρώπου που έχει αμαρτήσει. Σημεία μίας παράδοσης που έχει σημαδέψει τον δυτικό πολιτισμό και που κατά την ορθοδοξία απέχει πόρρω από αυτό που είναι η αληθινή πίστη. « Άβε Μαρία». Ο ύμνος στην Παναγία. Την μάνα που αγκαλιάζει το Χριστό, αλλά και τον κάθε άνθρωπο. Συγχωρεί. Παρηγορεί. Μεσιτεύει, γλυκαίνει, δίνει ζωή κι όχι θάνατο.  Ο Ντίκενς, ίσως και χωρίς να το νιώθει, καταδεικνύει το προφίλ ενός κόσμου που μεταβαίνει σε μία νέα εποχή. Μπορεί να μην γνωρίζει πού και πώς, αλλά που δεν μπορεί να συνεχίσει να πιστεύει σε έναν Θεό τιμωρό, που δεν επιτρέπει την χαρά στους ανθρώπους ή που υπενθυμίζει ότι το νόημα της ζωής είναι ο θάνατος. Για την δική μας προοπτική τα πάντα ήταν, είναι και θα είναι αγάπη και ανάσταση!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κέρκυρα, 12 Αυγούστου 2020

8/11/20

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ


                Ένα από τα πιο μεγάλα θαύματα που έχουν γραφτεί στην Ιστορία τόσο της Εκκλησίας όσο και του Γένους μας είναι αυτό της διάσωσης της Κέρκυρας στις 11 Αυγούστου του 1716 από την πολιορκία των Τούρκων χάρις στην παρέμβαση του Αγίου Σπυρίδωνα, ο οποίος προκάλεσε τόσο μεγάλη τρικυμία που διέλυσε τον στόλο των εχθρών, σε μία περίοδο που φημίζεται για την απόλυτη καιρική γαλήνη της, ενώ οι Τούρκοι που αιχμαλωτίστηκαν ομολογούσαν ότι ένας γέροντας πολεμούσε εναντίον τους μαζί με τους υπερασπιστές της πόλης.  Ο επικεφαλής των δυνάμεων που υπεράσπιζαν την Κέρκυρα, Γερμανός και προτεστάντης στο θρήσκευμα, μετά την λύση της πολιορκίας, όπως γράφει ο ίδιος στο πρόσφατα μεταφρασμένο ημερολόγιό του, πήγε στον ναό του Αγίου και έπεσε μπροστά στο ιερό λείψανο αναγνωρίζοντας ότι μόνο με θαύμα το νησί θα γλίτωνε!
                Τα θαύματα συνήθως είναι ατομικά. Παρακαλούμε τον Θεό, την Παναγία, τους Αγίους να δώσουν κατά την καρδία μας. Υπάρχουν όμως και κάποια θαύματα συλλογικά, που μαρτυρούν την αγάπη του ουρανού για μια μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων, για μια πόλη, για έναν λαό, θαύματα που λυτρώνουν συνήθως από πόλεμο ή αρρώστιες, θαύματα μεγάλης πίστης που νικά την συλλογική απελπισία. Αυτά τα θαύματα μοιάζουν δυσεξήγητα για τον ορθολογιστή νου μας. Προσπαθούμε να δώσουμε ερμηνείες που είναι συμβατές με την ορατή πραγματικότητα και αφήνουμε κατά μέρος την πρόνοια του Θεού. Είναι διότι η πίστη συνήθως βαφτίζεται μεταφυσική και ανορθολογισμός. Είναι διότι προτιμούμε να μένουμε στις δικές μας ικανότητες, αξίες, τύχη, ισχύ και να μην προστρέχουμε εκεί όπου η καρδιά μας ανοίγεται σε μία πορεία που απλώνεται στο αιώνιο.
                Τα θαύματα αυτά δεν μαρτυρούν αποστροφή του Θεού προς άλλους λαούς ούτε είναι επιβράβευση της ευσέβειας και της παράδοσης. Θα ήταν σαν να λέμε ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι παιδιά του Θεού. Είναι όμως σημάδια ότι ο Θεός όπου θέλει παρεμβαίνει για να παιδαγωγήσει τον κόσμο του. Άλλους ταπεινώνει και άλλους σώζει. Για τον Θεό ο χρόνος δεν έχει να κάνει με τις δικές μας επιθυμίες, αλλά με το δικό του σχέδιο να μας δώσει τη ευκαιρία να βρούμε τη αλήθεια. Όσοι πιστεύουμε σ’  Αυτόν, έχουμε μια ευλογία παραπάνω και μια ευκαιρία περισσότερη να μετρήσουμε τις πραγματικές μας δυνάμεις και την σχέση μαζί Του. Όσοι δεν πιστεύουν πάλι, έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν ότι δεν προχωρά η ζωή πάντοτε με τις επιδιώξεις, την ισχύ, την εξουσία, ακόμη κι αν το ατομικό ή το συλλογικό εγώ φαίνεται πρόσκαιρα να θριαμβεύει.
                Αν θέλουμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας για θαύματα, μπορούμε να εστιάσουμε σε δύο σημεία: την μετάνοια και την ευχαριστία. Ένα θαύμα γίνεται ή δεν γίνεται ανάλογα με την μετάνοια της καρδιάς και της ζωής, την αλλαγή που έρχεται ως σημάδι ταπείνωσης και επιστροφής στην Αλήθεια. Ένα θαύμα γίνεται ή δεν γίνεται ανάλογα με την ευγνωμοσύνη της ύπαρξής μας, η οποία εναποθέτει ή όχι την τελική ελπίδα και έκβαση όχι στα δικά μας, αλλά στο θέλημα του Θεού και ευχαριστεί γι’  αυτό.
                Σε μια πραγματικότητα εξουσίας, αυτοθέωσης, ορθολογιστικής ερμηνείας των πάντων η πίστη γεννά το θαύμα της κοινωνίας με τον Θεό, ανεξαρτήτως του δικού μας θελήματος. Ας το κατανοήσουμε και ας το διδάξουμε, παιδαγωγούμενοι και παιδαγωγώντας, και στα παιδιά μας!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Δημοσιεύθηκε στην « Ορθόδοξη Αλήθεια»
στο φύλλο της Τετάρτης 12 Αυγούστου 2020

8/10/20

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ

ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ 59-  CHARLES DICKENS, «ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ», μετάφραση Ιάσων Καραχάλιος- σημειώσεις Κατερίνα Σχινά, εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Πόσο ανήσυχοι είμαστε οι άνθρωποι σήμερα για τον κόσμο στον οποίο ζούμε; Συνήθως μας ενδιαφέρει ο εαυτός μας, η επιβίωσή μας, το “έχειν” μας. Ο κόσμος θεάται ατομικά, αλλά δεν είναι απαραίτητα μόνο για μας. Ο πολιτισμός μας όμως μας έχει οδηγήσει, όχι μόνο στην νεωτερική του, αλλά και στην μετανεωτερική του διάσταση, να βλέπουμε τα πάντα με γνώμονα τι είναι χρήσιμο για μας και τι είναι αληθινό για μας. Αυτός όμως που δεν νοιάζεται για τους ανθρώπους, για τον άλλον, για την ζωή και την νοοτροπία του κόσμου, όχι απλώς ως παρατηρητής, αλλά για να καταθέσει την άποψη και τον αγώνα του για μία πορεία την οποία μπορούν να ακολουθήσουν και να ωφεληθούν απ’ αυτήν και οι άλλοι, στην ουσία περνά μη μπορώντας να χαρεί αυθεντικά. Διότι η χαρά και η λύπη νοηματοδοτούνται, όταν μοιράζονται.
Διαβάσαμε ένα μικρό αριστούργημα του αγαπημένου μας Κάρολου Ντίκενς. Επιγράφεται “Νυχτερινοί Περίπατοι” και κυκλοφορείται σε μία κομψά λιτή έκδοση, σε μετάφραση Ιάσονος Καραχάλιου και σημειώσεις Κατερίνας Σχινά, από τις εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ο Ντίκενς καταγράφει, σε μορφή περιπατητικού χρονικού, τις εικόνες  και τις εμπειρίες της Αγγλίας στις αρχές του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, στο αποκορύφωμα της βιομηχανικής επανάστασης, στον τρόπο της βικτωριανής εποχής. Θα αναρωτηθείτε τι μας ενδιαφέρει μια τέτοια περιγραφή; Ο ανήσυχος, ο αντισυμβατικός ταξιδιώτης και παρατηρητής Ντίκενς γράφει αυτά τα κείμενα- άρθρα ακριβώς για να μας δείξει ότι η ζωή δεν πρέπει να περιορίζεται στο “εγώ”. Ακόμη κι αν δεν μπορούμε να δώσουμε λύσεις, το να είμαστε υποψιασμένοι για τους άλλους και τον κόσμο είναι ελπίδα. Μαρτυρεί άνθρωπο που έχει άποψη, που δεν μένει στην ατομική του επιβίωση, που αποφεύγει την ανία του βαλτώματος. Σήμερα το όπλο μας δεν είναι ο περίπατος, αλλά η οθόνη του κινητού. Γι’ αυτό και ο κόσμος μας αποδέχεται αμαχητί ιδέες και νοοτροπίες που του επιβάλλονται, χωρίς να τις παλεύει. 
Για τον Ντίκενς ο κόσμος είναι η πόλη (σελ. 12). Ο νυχτερινός περιπατητής λειτουργεί στην προοπτική της τέχνης του βλέπειν. Παράλληλα, βιώνει την Ανεστιότητα ως στάση ζωής. Δεν ανήκει πουθενά. Μόνο περπατά και βλέπει. Παρατηρεί την εμπειρία του πεζοδρομίου, τους μεθυσμένους, πλούσιους και φτωχούς, τους μοναχικούς, τα φαντάσματα όσων έχων αυτοκτονήσει πέφτοντας από την γέφυρα του Γουότερλου, την αγριότητα του φεγγαριού και τα ξετρελαμένα σύννεφα “ανήσυχα όπως μια μοχθηρή συνείδηση στο ανάστατο κρεβάτι της” (σελ. 20, εκπληκτική παρομοίωση, βαθιά ανθρώπινη και ρεαλιστική). Παρατηρεί την πύλη του Νιουγκέιτ, από όπου περνούσαν οι κατάδικοι βαδίζοντας στην εκτέλεση, κυρίως όμως το Σαράκι.
Το Σαράκι για τον Ντίκενς είναι ό,τι τρώει την ανθρώπινη ψυχή. Πρώτο σύμπτωμά του η τάση να παραμονεύεις και να χασομεράς (σελ. 23), να μην κάνεις τίποτα συγκεκριμένο, αλλά να έχεις την πρόθεση να φέρεις εις πέρας μια σειρά από αόριστα καθήκοντα την επόμενη και την μεθεπόμενη ημέρα. Δεν είναι η προφητική εικόνα του απορροφημένου στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης αυτή; Δεύτερο σύμπτωμα του Σαρακιού η αλλαγή προς το χειρότερο του παρουσιαστικού του ασθενούς, μια ατημελησία, μια κατάπτωση, που δεν είναι φτώχεια ούτε βρωμιά ούτε μέθη ούτε κακή υγεία, απλώς Σαράκι (σελ. 24). Δεν μοιάζει με τον άνθρωπο του καιρού μας ο οποίος έχει εγκαταλείψει την πάλη του για έναν διαφορετικό κόσμο, δεν τον νοιάζει για τίποτα και στο τέλος φτάνει να μην ενδιαφέρεται ούτε για το φαίνεσθαί του; Τρίτο και τελειωτικό στάδιο το ποτό, η χαλαρότητα, το τρέμουλο στα άκρα, η υπνηλία, η εξαθλίωση, η διάλυση, ο θάνατος. Ο άνθρωπος που εγκαταλείπει τον εαυτό του, που παραιτείται από κάθε νοηματοδότηση, στο τέλος μοιραία βιώνει τον πνευματικό θάνατο.
Ο Ντίκενς φιλοσοφεί πάνω στην ανθρώπινη τρέλα. “Όταν οι σώφρονες κοιμούνται και ονειρεύονται τις νύχτες, δεν εξισώνονται άραγε με τους παράφρονες; Ονειρευόμαστε τις νύχτες, όπως εκείνοι τις ημέρες, ότι συνδεόμαστε με βασιλιάδες και βασίλισσες…μπερδεύουμε γεγονότα και προσωπικότητες και τόπο και χρόνο τη νύχτα, όπως αυτοί την ημέρα. Δεν μας προβληματίζουν οι νυχτερινές μας αντιφάσεις και δεν προσπαθούμε μέσα στη σύγχυσή μας να τις εκλογικεύσουμε ή να τις δικαιολογήσουμε, όπως κάνουν εκείνοι κάποιες φορές με τις εν εγρηγόρσει παραισθήσεις τους;” (σελ. 25). Λεπτά τα όρια σε έναν κόσμο οπότε και η τρέλα θεωρούνταν επικίνδυνη για τους υγιείς, ενώ σήμερα οι πολλοί την έχουν αποδεχτεί και προσπαθούν με κάθε τρόπο να την διαχειριστούν ή να δικαιολογήσουν τα έργα τους εξαιτίας της ή να την κρύψουν, χωρίς όμως να τα καταφέρνουν!
Ο Ντίκενς θα περάσει από τα νεκροταφεία, όπου θα φιλοσοφήσει για την μοναξιά του ανθρώπου και στην ζωή και στον θάνατο, θα συναντήσει τον κουρελιασμένο ζητιάνο που σιωπηλά παραπονιέται για την κοινωνική αδικία και προσφέρει στον συγγραφέα τα απομεινάρια των ρούχων του, όπως ο δαιμονισμένος της Καινής Διαθήκης και θα κλείσει την βόλτα του στην αγορά του Κόβεν Γκάρντεν, όπου θα συναντήσει τα παιδιά των δρόμων, έναν άντρα που η μόνη του χαρά είναι να καταβροχθίζει ένα λουκάνικο, θα σταθεί στον σταθμό που το ταχυδρομικό τρένο θα μεταφέρει τις επιστολές σαν σημάδια επικοινωνίας και θα επιστρέψει στο σπίτι του για να κοιμηθεί, την ώρα που η μέρα έχει φέρει στους δρόμους της πόλης κάθε λογής μιλιούνια.
Θα συμπεράνει:  “Ήξερα πολύ καλά πού να βρω φαυλότητα και δυστυχία κάθε λογής, αν το επέλεγα. Αλλά τώρα είχαν και τα δυο κρυφτεί κάτω από το βλέμμα μου και η ανεστιότητά μου είχε χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων να διανύσει, περνώντας από δρόμους μέσα στους οποίους μπορούσε, πράγμα που έκανε εξάλλου, να τραβήξει την μοναχική της πορεία” (σελ. 32)
Εξαιρετικά είναι και τα επόμενα κείμενα του Αντισυμβατικού Ταξιδιώτη (Uncommercial Traveler, όπως υπέγραφε συχνά ο μεγάλος συγγραφέας). Ένα μικρό παιδί χάνεται και φιλοσοφεί στις αστικές διασκεδάσεις, το θέατρο, τις πλατείες, στο Σίτι και το χρηματιστήριό του (κομπίνα, κερδοσκοπία, μαγείρεμα λογαριασμών, φούσκωμα μετοχών, ωραιοποίηση καταστάσεων- σελ. 41), σπουδάζοντας την ευκολία της διαφθοράς, αλλά και την διασκέδαση της πλήξης με το ανούσιο. Ο Ντίκενς επισκέπτεται ένα Πτωχοκομείο και φιλοσοφεί στην φτώχεια, τα γηρατειά, τις ανυπότακτες γυναίκες που εκτίουν ποινές κάνοντας κοινωνική εργασία, την αναζήτηση της συμπόνοιας αλλά και τον συμβιβασμό, την απόσταση της πολιτικής από την πραγματικότητα. Κατόπιν, δεν θα διστάσει να περιγράψει το μαρτύριο των γυναικών που εργάζονται σε εργοστάσια παραγωγής μολύβδου και δηλητηριάζονται για να ζήσουν τα παιδιά τους, ένα Νοσοκομείο Παίδων στο οποίο εκτός από υπηρεσίες υγείας οι φωτισμένοι γιατροί εξασφαλίζουν τροφή τόσο για τα άρρωστα παιδιά όσο και για τις νοσηλεύτριες που εργάζονται, δείχνοντας ότι δεν είναι μόνο θέμα του κράτους η αλλαγή της κοινωνίας, αλλά του καθενός.
Μας εντυπωσιάζει η περιγραφή των μέσων προφύλαξης της υγείας σε ένα άλλο εργοστάσιο παραγωγής μολύβδου: “ο κίνδυνος έγκειται στην εισπνοή σωματιδίων μολύβδου ή στην επαφή μεταξύ του μολύβδου και του δέρματος ή και στα δύο. Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων παρέχονται καλοί αναπνευστήρες (μάσκες δηλαδή), φτιαγμένοι από φανέλα και μουσελίνα, ώστε η ανανέωσή τους να μην κοστίζει πολύ, που πότε πότε μάλιστα πλένονταν με αρωματικό σαπούνι, ειδικά γάντια και φαρδιές ρόμπες. Παντού υπήρχε φρέσκος αέρας, όσο το επέτρεπαν τα ανοιχτά και σωστά τοποθετημένα παράθυρα. Μου εξήγησαν ότι εναλλάσσοντας προληπτικά, με σταθερή συχνότητα, τις γυναίκες που απασχολούνταν στα χειρότερα τμήματα της παραγωγής, είχαν σωθεί. Τα καλυμμένα πρόσωπα και οι φαρδιές ρόμπες τους προσέδιδαν μια μυστηριώδη και ομοιόμορφη εμφάνιση και η μεταμφίεση αυτή επέτεινε ακόμη περισσότερο την ομοιότητα της σκηνής με τους Τούρκους και τα χαρέμια τους”  (σελ. 104, ας βάλουμε στη θέση του μολύβδου τον κορωνοϊό). Και η παρατήρηση του Ντίκενς ότι “οι γυναίκες αντέχουν πολύ περισσότερο την δουλειά αυτή από τους άντρες” (σελ. 106), θυμίζουν την αντοχή των γυναικών και στον κορωνοϊό!!!
Ο  Ντίκενς κάνει μια εξαιρετική αναφορά στα στοιχήματα, στις κατεργαριές των προφητών των ιπποδρομιών, στο στήσιμο πρακτορείων παράνομου στοιχηματισμού (σήμερα Ίντερνετ) και βέβαια στην επίδραση που τα τυχερά παιχνίδια και ο στοιχηματισμός ασκούνε στους απαίδευτους νεαρούς κυρίους, που δεν τους ενδιαφέρει “ο Σαίξπηρ ή κάποια ανάλογη συναισθηματική σαχλαμάρα” (σελ. 108). Και πώς η πολιτεία να λειτουργήσει προληπτικά όταν οι περισσότεροι βουλευτές στοιχηματίζουν; Η ευθύνη είναι των γονέων και των εργοδοτών που δεν πρέπει να ανέχονται στοιχηματισμό που δεν καλλιεργεί την αγάπη για την εργασία, αλλά για το εύκολο κέρδος (σελ. 118). Δεν έχει αλλάξει κάτι 170 χρόνια μετά!
Η έκδοση θα κλείσει με ένα καταπληκτικό κείμενο για την εμπορευματοποίηση του θανάτου, με αφορμή κυρίως την δημόσια κηδεία του νικητή του Ναπολέοντα Δούκα του Ουέλινγκτον. Ο θάνατος των άλλων γίνεται θέαμα, γίνεται εμπόριο, γίνεται αφορμή διασκέδασης, ενώ ένας ανταγωνισμός ματαιοδοξίας για τον στολισμό των τάφων μαρτυρεί την απουσία ταπείνωσης αλλά και καταστρατήγησης της “ιερότερης εκδήλωσης της ανθρώπινης κοινωνίας” (σελ. 122). 
Η εξαιρετική αυτή συλλογή δείχνει ότι ο άνθρωπος που μαθαίνει να βλέπει έχοντας εσωτερική ευαισθησία και αναζήτηση, αν μη τι άλλο, είναι προσωπικότητα. Έχει την καλή ανησυχία για την ζωή και την αλήθεια κι αυτό καταξιώνει την πορεία του!  Παράλληλα, θα διαπιστώσετε εξαιρετικές αναλογίες στους καιρούς μας. Είναι η ανθρώπινη φύση, αλλά και τα πάθη μας που δεν αλλάζουν αν δεν φιλοσοφήσουμε αυθεντικά κι αν δεν παλέψουμε ασκητικά! Θα το απολαύσετε!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κέρκυρα, 10 Αυγούστου 2020

8/8/20

ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ, ΟΙ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ


(ΑΥΤΟΣ ΔΕ ΣΩΘΗΣΕΤΑΙ, ΟΥΤΩΣ ΔΕ ΩΣ ΔΙΑ ΠΥΡΟΣ)

«Εἴ τινός τό ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται, αὐτός δέ σωθήσεται, οὕτως δέ ὡς διά πυρός» (Α’ Κορ. 3, 15)
«Ἄν τό ἔργο του καταστραφεῖ ἀπό τήν φωτιά, αὐτός θά χάσει τήν ἁμοιβή του. Ὁ ἴδιος ὅμως θά σωθεῖ, ὅπως ἕνας πού περνάει μέσα ἀπό τίς φλόγες»

          Ὁ κάθε ἄνθρωπος στήν ζωή του αἰσθάνεται ὅτι ἔχει μιά ἀποστολή, ἕνα ἔργο. Ἄλλος τό ἐπικεντρώνει στό ζήτημα τῆς ἐργασίας καί τῆς ἁμοιβῆς, διά τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζει τήν ἐπιβίωση καί τήν ποιότητα τῆς ζωῆς του, δηλαδή τήν μετοχή του στόν πολιτισμό. Ἄλλος ἐπεκτείνει τό ἔργο του στήν καθιέρωσή του ἀνάμεσα στούς ἀνθρώπους, τό συνδέει μέ τήν φιλοδοξία καί παλεύει γιά νά γίνεται τό ἐπίκεντρο, εἴτε μέ τά φυσικά χαρίσματά του, ὅπως ἡ ὀμορφιά, τό χιοῦμορ, ὁ δυναμισμός του ἤ μέ τά ἐπίκτητα, ὅσα ἔχουν νά κάνουν μέ τό «ἔχειν» καί τίς περιστάσεις τῆς ζωῆς πού μποροῦν νά τόν ἀναδείξουν. Ἄλλος βλέπει ὡς ἔργο του νά καλλιεργεῖ σχέσεις μέ τούς συνανθρώπους του, που τίς βλέπει εἴτε στήν προοπτική τῆς ἐξουσίας καί τῆς ἡδονῆς, εἴτε τῆς προσφορᾶς, εἴτε στόν συνδυασμό καί τῶν δύο. Ἄλλος πάλι λειτουργεῖ πνευματικά. Βάζει στόχο νά ἐκπαιδεύσει ἀνθρώπους εἴτε στήν παιδεία τήν θύραθεν εἴτε στήν πνευματική εἴτε στήν οἰκογενειακή ζωή ἄν εἶναι γονέας, νά προσφέρει γνώσεις καί ἀξίες, νά συνδέσει τήν νεώτερη γενιά ἤ καί ἄλλους ἀνθρώπους μέ αὐτό πού θεωρεῖ ὡς νόημα ζωῆς. Κάποτε ἦταν καί ὁ πολιτικός πού παρήγαγε ἔργο παιδείας τοῦ λαοῦ. Σήμερα τό ἔργο του μετράει μέ τό ἄν φέρει χρήματα στόν κόσμο, ἄν βοηθήσει ὥστε νά παραχθοῦν ὑπηρεσίες, ἄν ὀργανωτικά καί τεχνοκρατικά εἶναι ἐπαρκής.
          Στήν πνευματική ζωή τό ἔργο πάντως ἔχει δύο ὄψεις. Ἡ μία εἶναι ἡ προσωπική. Εἶναι ὁ ἀγώνας πού κάνει κάθε πιστός νά γνωρίσει τόν Θεό, νά παλέψει ἐναντίον τῶν ἐμποδίων πού τόν χωρίζουν ἀπό τήν κοινωνία μαζί Του, δηλαδή τῆς ἁμαρτίας ὡς ἰδίου αὐτοθεωμένου θελήματος καί μεταφορᾶς τοῦ προορισμοῦ ἀπό τήν Ἐκκλησία στό ἐγώ, ἄρνηση δηλαδή τῆς εὐλογίας τοῦ Θεοῦ ὡς βάσης γιά τήν πορεία μας. Ἡ ἄλλη εἶναι ἡ συλλογική. Εἶναι ὁ ἀγώνας τοῦ ἀνθρώπου νά εἶναι μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, «νά σώσει καί νά σωθεῖ» μέ τήν βοήθεια τοῦ Χριστοῦ, νά μοιραστεῖ τήν πρόοδό του, τίς ἧττες του, τίς ἀποτυχίες του, τούς φόβους του, ἀλλά καί τίς ἐλπίδες του μέ τούς ἄλλους, ὥστε νά πορεύεται ἐν ἑνότητι μαζί τους καί μέ τόν Χριστό. Καί ἐδῶ τό ἴδιον θέλημα ὁ τρόπος τοῦ νοῦ μας,  ἡ τάση γιά δικαίωση ἀποτελοῦν μεγάλα ἐμπόδια πού ἀπαιτοῦν κόπο καί ἄσκηση. Καί οἱ δύο ὄψεις καταξιώνονται στήν ἀγάπη.
          Ὁ ἀπόστολος Παῦλος, γράφοντας στούς Κορινθίους, μᾶς βηθᾶ νά συνειδητοποιήσουμε κάτι σπουδαῖο: ὅτι τό ἔργο μας θά κριθεῖ τελικά ἀπό τόν Θεό, μόνο πού αὐτή ἡ κρίση δέν θά μᾶς ἀπορρίψει ὡς ἄνθρώπους ἄν πιστεύομε καί ἀγαποῦμε, ἀκόμη κι ἄν τίποτα ἀπό ὅσα κάνουμε δέν θά ἀντέξει στόν πνευματικό χρόνο. Διότι ὁ χρόνος τῆς ζωῆς μας περιλαμβάνει ἐπισφαλῆ κριτήρια γιά τήν ἀξία ἤ ὄχι τοῦ ἔργου μας. Εἶναι τά συναισθήματα τόσο τά δικά μας ὅσο καί τῶν ἄλλων, πού μᾶς κάνουν νά πιστεύουμε ὅτι ἕνα ἔργο εἶναι σπουδαῖο καί μοναδικό καί ἀξίζει δικαίωση. Εἶναι οἱ ἐντυπώσεις, πού τό πρόσωπο, ὁ λόγος, οἱ πράξεις, τό ἔργο γεννοῦν, κάποτε ἐπιφανειακές καί πρόσκαιρες, ἀλλά ἀποδεκτές. Εἶναι ἡ ὑποκρισία, πού μᾶς κάνει ἄλλο νά εἴμαστε, ἄλλο νά λέμε, ἄλλο νά δείχνουμε. Στόν πνευματικό χρόνο ὅμως δέν μετροῦνε  αὐτά τά κριτήρια, ἀλλά ἡ πίστη τοῦ ἀνθρώπου στόν Χριστό καί τό αἴσθημα πώς ὅ,τι κι ἄν κάνουμε ἀπό μόνο του δέν φτάνει, ἀλλά χρειάζεται ἡ ἀγάπη καί ἡ ἐμπιστοσύνη στόν Χριστό, ὁ Ὁποῖος θά ἀναπληρώσει ὅ,τι μᾶς λείπει  καί θά θεραπεύσει τά ἀσθενῆ μας. Μπορεῖ τό ἔργο μας νά σβήσει, ὅμως περνῶντας μέσα ἀπό τήν φωτιά τῆς χάριτος, τό πρόσωπό μας θά ἀντέξει καί θά σωθεῖ.
          Τό κοσμικό κριτήριο γιά κάθε ἔργο στηρίζεται στό συναίσθημα, στήν ἐντύπωση, στήν ὑποκρισία. Τό πνευματικό ἔργο ὅμως εἶναι ἕνας ἀγώνας στόν ὁποῖο δέν ζητοῦμε ἀναγνώριση καί ἁμοιβή, ἀλλά χαιρόμαστε πού παλεύουμε κατά Θεόν, ἀκόμη κι ἄν φαινομενικά ἤ πραγματικά δέν ὑπάρχει καρπός οὔτε γιά μᾶς οὔτε γιά τόν κόσμο. Εἶναι ἡ συνείδησή μας ὅμως πού μᾶς ὑπενθυμίζει τί στέκει καί τί ὄχι. Τί ξεκινᾶ ἀπό ἀγάπη καί τί ἀπό αὐτοδοξασμό. Ακόμη ὅμως καί νά μήν τά καταφέρουμε νά νικήσουμε τά πάθη μας, ἡ μετάνοια καί ἡ κατά Θεόν αὐτογνωσία θά μᾶς δώσει τήν ἐλπίδα ὅτι στήν πιό μακρινή γωνιά τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ὑπάρχει μία θέση καί γιά τό πρόσωπό μας. Ὄχι γιά νά ἐγκαταλείψουμε τήν ὅποια προσπάθεια τῆς ζωῆς, πού εἶναι σέ ὅλους τούς τομεῖς. Ἀλλά γιά νά μήν ἀπαιτοῦμε καί γιά νά μποροῦμε νά πορευόμαστε μέ ἐμπιστοσύνη στόν Θεό πού μᾶς ἀγαπᾶ.

π. Θεμιστοκλῆς Μουρτζανός
Κέρκυρα, 9 Αὐγούστου 2020

8/5/20

ΣΥΝ ΑΥΤΩ ΟΝΤΕΣ ΕΝ ΤΩ ΟΡΕΙ ΤΩ ΑΓΙΩ




Καί ταύτην τήν φωνήν ἡμεῖς ἠκούσαμεν ἐξ οὐρανοῦ ἐνεχθεῖσαν, σύν αὐτῷ ὄντες ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ» (Β’ Πέτρ. 1, 18)
«Κι αυτήν την φωνή την ακούσαμε που ερχόταν από τον ουρανό εμείς οι ίδιοι, που ήμασταν μαζί του στο άγιο εκείνο βουνό»

Δύο είναι οι γιορτές που δεσπόζουν στην ακμή του θέρους. Η πρώτη είναι της Μεταμορφώσεως του Κυρίου, η οποία εορτάζεται σαράντα ημέρες πριν την Ύψωση του τιμίου Σταυρού, ως προτύπωση του πάθους και της αναστάσεως του Κυρίου, και η δεύτερη είναι η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην οποία εορτάζουμε και την σωματική μετάσταση της Παναγίας στους ουρανούς, δηλαδή ένα ορατό σημείο ότι δεν είναι μόνο ο Θεάνθρωπος που αναστήθηκε, αλλά και ο κάθε άνθρωπος στο πρόσωπο της Παναγίας μπορεί να ζήσει την ευλογία της αιωνιότητας.
Στην εορτή της Μεταμορφώσεως δεν έχουμε μόνο πρωταγωνιστή τον Τριαδικό Θεό. Έχουμε και ανθρώπους κοντά Του που σηματοδοτούν το πέρασμα από την Παλαιά στην Καινή Διαθήκη, από την περίοδο του Νόμου στην περίοδο της Χάριτος. Ο Μωυσής και ο Ηλίας, εκπρόσωποι των κεκοιμημένων και των ζώντων, εκπρόσωποι του νόμου και των προφητών, αυτοί που αξιώθηκαν να συνομιλήσουν με τον Θεό ενώπιος ενωπίω στην Παλαιά Διαθήκη από την μία, και οι τρεις μαθητές, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, εκπρόσωποι της ανθρωπότητας που ζει την χάρη της Καινής Διαθήκης, από την άλλη, μοιράζονται μαζί μας την χαρά της Μεταμόρφωσης. Μας δείχνουν ότι κληθήκαμε να συνομιλήσουμε με τον Θεό. Μας δείχνουν ότι η πορεία της ζωής ας δεν είναι να μείνουμε στα παρόντα, στις ηδονές και τις οδύνες του βίου, αλλά να ζήσουμε τα μέλλοντα σε κοινωνία με τον μεταμορφούμενο Κύριό μας. Κι αυτό είναι μεγάλη παρηγοριά για την ζωή που ζούμε.
Δύο είναι τα κομβικά γεγονότα της ζωής του Μωυσή. Το πρώτο είναι η κλήση του από τον Θεό στο όρος Σινά, μπροστά στην φλεγόμενη και μη καιόμενη βάτο, όταν ακούει τον Θεό, τον Άσαρκο Λόγο, όπως λένε οι πατέρες της Εκκλησίας, τον Χριστό μας, δηλαδή να του λέει ότι «εγώ ειμί ο Ων». Του αποκαλύπτει δηλαδή την ύπαρξή Του και του δείχνει ότι ο Ίδιος είναι η οδός, η αλήθεια και η ζωή. του αναθέτει όμως και μία αποστολή. Να μην κρατήσει για τον εαυτό του την δωρεά της αποκάλυψης, αλλά να την μοιραστεί με τους συμπατριώτες του, τον λαό του Ισραήλ, και να τους βγάλει από την δουλεία της Αιγύπτου, οδηγώντας τους στην γη της Επαγγελίας, για να εκπληρωθεί η διαθήκη, η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάμ, τον γενάρχη τους και να προετοιμαστεί ο κόσμος για την ενανθρώπηση του Χριστού. Το δεύτερο γεγονός είναι η δωρεά του Δεκάλογου, των δέκα εντολών, πάλι στο ίδιο όρος, «το ποτέ ζοφώδες και καπνώδες». Ακούγεται η φωνή του Θεού προς τον Μωυσή, αλλά και προς όλο τον εβραϊκό λαό, διά της οποίας ο Θεός δείχνει στους ανθρώπους ότι δεν αρκεί η πίστη προς το πρόσωπό Του, αλλά ότι χρειάζεται η ζωή να χτίζεται και να πορεύεται σύμφωνα με τις εντολές που δείχνουν την αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Διαθήκη είναι σχέση. Και η σχέση δεν είναι θεωρία και ιδέα, αλλά πράξη. Η κοινωνία των προσώπων δεν μπορεί να είναι στα λόγια, αλλά στα έργα. Ο Μωυσής θα συνομιλήσει με τον Θεό χωρίς κάλυμμα στο πρόσωπό του, αλλά όταν κατεβαίνει να μιλήσει στον λαό φορά κάλυμμα, διότι ο λαός δε μπορεί να αντέξει την λαμπρότητα του προσώπου του, καθότι βλέπει τα οπίσω του Θεού, τις θείες ενέργειες και τα πάντα μεταμορφώνονται επάνω του.
Αλλά και ο προφήτης Ηλίας στην άλλη κορυφή του Σινά, το όρος Χωρήβ, θα αξιωθεί να συναντήσει τον Θεό «ως ήχο από λεπτό αεράκι, λεπτή αύρα», που δροσίζει και αγιάζει. Ο προφήτης θα ακούσει τον Θεό και θα Τον αισθανθεί όχι ως δυνατό άνεμο, όχι ως φωτιά, όχι ως σεισμό, δηλαδή όχι ως τον Παντοκράτορα που δείχνει ότι τίποτα δεν μπορεί να του αντισταθεί, αλλά ως τον Θεό της ταπεινής αγάπης, της γαλήνης, της ανακούφισης από τα πάθη και τους καημούς, τον Θεό που ξεκουράζει και αγιάζει. Και η φωνή Του θα είναι φωνή που λυτρώνει τον προφήτη από την μοναξιά, την κόπωση, την απόγνωση. Δείχνει ο Θεός στον άνθρωπο ότι τον έπλασε για να είναι μαζί, για να κοινωνούν την αγάπη και την αιωνιότητα, ότι ο θάνατος του κακού, της μοναξιάς, της λύπης δεν υπάρχει σ’  αυτόν που ζει την παρουσία του Θεού.
Στην εορτή της Μεταμορφώσεως οι δύο πρωταγωνιστές της Παλαιάς Διαθήκης θα συναντηθούν με τους τρεις μαθητές, μόνο που τώρα η κοινωνία Θεού και ανθρώπων δεν είναι «κεκαλυμμένω προσώπω», δεν είναι διά των θείων ενεργειών, δεν είναι διά της προστάξεως να τηρούνται κάποιες εντολές, δεν είναι μόνο διά της παρηγοριάς ότι λυτρωνόμαστε από την μοναξιά και τον θάνατο. Η ανθρώπινη φύση πλέον δοξάζεται, διότι έχει ενωθεί με την θεία στο πρόσωπο του Χριστού. Η φωνή μαρτυρεί του Πατρός μαρτυρεί την αγάπη. Οι προφήτες δείχνουν ότι πέρα από τις εντολές υπάρχουν ο σταυρός, τα πάθη, η ανάσταση, δηλαδή όχι απλώς η ηθική, αλλά η οντολογική μεταμόρφωση του ανθρώπου όταν κοινωνεί με τον Χριστό, που οδηγεί στην αλλαγή του τρόπου της ύπαρξης γιατί ο Χριστός γίνεται ένα μαζί μας! Οι μαθητές πέφτουν από την μία χάμω, καθώς δεν μπορούν να αντέξουν την χάρη της λάμψης, όμως θέλουν να μείνουν εντός της, να κάνουν σκηνές, διότι είναι ανείπωτη και αναντικατάστατη η χαρά και η ευλογία! Και η Καινή Διαθήκη σημαδεύεται από το πρόσωπο του Χριστού και την ζωή της Εκκλησίας, στην οποία ο Χριστός είναι παρών.
Δεν μας υπόσχεται απλώς την μεταμόρφωσή μας. Εισερχόμενος ο Ίδιος εντός μας διά της θείας Ευχαριστίας, την πραγματοποιεί, καθώς μας καθιστά κοινωνούς θείας φύσεως. Αρκεί να συναισθανθούμε το μέγεθος της δωρεάς. Να πορευτούμε και να είμαστε με τους μαθητές και τους Αγίους στο όρος της Εκκλησίας που ξεχωρίζει από τον κόσμο! Να ανταποκριθούμε στην χάρη και την ευλογία. Όλα είναι πλέον καθαρά. Δεν μας χρειάζεται η θεϊκή προσταγή. Ούτε ο φόβος του Σινά. Ούτε η αγωνία αν θα έρθει ο Θεός, όπως την έζησε ο προφήτης Ηλίας. Λέγοντας ΝΑΙ στον Χριστό, τα πάντα γίνονται καινά! Και το πρόσωπό μας προγεύεται τη χαρά της αιωνιότητας, ενώ όλες οι εντολές εμπεριέχονται στην μία της αγάπης για τον Θεό και τον πλησίον!
Οι πολλοί εξακολουθούμε να μοιάζουμε με τον λαό του Ισραήλ που ανεβαίνει στο όρος. Έχουμε ανάγκη εντολές. Νηστεία. Κάθαρση. Δεν είμαστε έτοιμοι να πλησιάσουμε στον μεταμορφούμενο Θεό, αλλά απαιτούμε από Αυτόν να αποδείξει την παρουσία Του. Αν όμως αφεθούμε στην χάρη Του, αν αποφασίσουμε να Τον ακολουθήσουμε πέραν του εκκοσμικευμένου τρόπου, στην κοινωνία της αγάπης και του τρόπου της Εκκλησίας, τότε η καρδιά μας θα λάβει φως Θαβώρ. Θα λάβει Εκείνον ως σωτηρία, αιωνιότητα, ζωή! Θα ζήσει την νεφέλη της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος. Όρος η Εκκλησία. Ζωή ο Τριαδικός Θεός. Φως ο Πατήρ, Φως ο Λόγος, Φως και το Άγιον Πνεύμα! Νέα, στ’  αλήθεια, ζωή!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κέρκυρα, 6 Αυγούστου 2020

8/4/20

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΘΡΥΛΟΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ



Η λύπη όλων μας για την επαναμετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, οι προτάσεις για προσβλητικές αντιδράσεις, ακόμη και οι πένθιμες κωδωνοκρουσίες, οι αγρυπνίες, οι ακολουθίες στους ναούς, οι δηλώσεις των Προκαθημένων των Εκκλησιών και των Μητροπολιτών, οι ύβρεις  κονδυλοφόρων εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχη και οι απαράδεκτοι συσχετισμοί πολιτικών αποφάσεων με εκκλησιαστικά θέματα δείχνουν για μία ακόμη φορά την αδυναμία μας να κατανοήσουμε την διαφορά ανάμεσα στον τρόπο που η γείτων χώρα αξιοποιεί την θρησκευτική ταυτότητα των πολιτών της και την δική μας αγωνία μην τυχόν και φανεί ότι η πίστη στον Θεό είναι δημόσια υπόθεση. 
Η τουρκική κοινωνία, όσο κι αν στα παράλια της Μικράς Ασίας και στις κύριες μεγάλες πόλεις της χώρας, δεν απορρίπτει ευρωπαϊκές, εκκοσμικευμένες πρακτικές οργάνωσης του βίου, εντούτοις κρατά ένα αίσθημα ιερότητας στον δημόσιο βίο για την μουσουλμανική θρησκεία. Αυτό το αίσθημα δεν την απασχολεί εάν την φέρνει σε αντίθεση με τον μοντέρνο και μεταμοντέρνο κόσμο μας. Ακόμη και οι "αμαρτίες", οι παραβάσεις του ισλαμικού νόμου, δεν νομιμοποιούνται ηθικά στην δημόσια ζωή. Ίσως αυτό να χαρακτηρίζεται ως υποκρισία από τον πολιτισμό του "όλα επιτρέπονται". Όμως γι'  αυτήν την κοινωνία η δημόσια έκφραση της θρησκευτικής πίστης είναι αυτονόητη κίνηση. Έτσι, η όποια ασέβεια και πρόκληση εις βάρος άλλων θρησκειών, πολιτισμών, ιστοριών δεν προκαλεί αντίδραση όταν είναι σύμφωνη με το θρησκευτικό ήθος. 
          Το πρόβλημα στην δική μας πραγματικότητα είναι ότι τείνουμε να απολέσουμε κάθε αίσθημα ιερότητας στον δημόσιο βίο μας. Είναι ότι από την παιδική μας ηλικία τόσο η οικογένεια όσο και το σχολείο δεν έχουν ως μία από τις κύριες προτεραιότητες το χτίσιμο εθνικής ταυτότητας, στην οποία να συμπεριλαμβάνεται και η ζωντανή σχέση με την πίστη και την παράδοση του Ελληνισμού, αλλά λειτουργούμε στην προοπτική της απομυθοποίησης, της αποδόμησης της πνευματικής, πολιτιστικής και ιστορικής μας πορείας, με αποτέλεσμα ζητήματα όπως της Αγίας Σοφίας για μας να έχουν να κάνουν μόνο με τον μνημειακό και καλλιτεχνικό χαρακτήρα και όχι με τον σκοπό της ύπαρξής τους. 
Το Βυζάντιο είναι μία κουκίδα στην ιστορική μας συνείδηση. Ο Κοραής και η ομάδα του που κυριάρχησαν  ιδεολογικά από τα χρόνια του Διαφωτισμού παραθεώρησαν την ενότητα του Ελληνισμού. Επηρεασμένοι από το αντιχριστιανικό και αθεϊστικό πνεύμα, το οποίο στην Δύση είχε λόγο δημιουργίας εξαιτίας της διαμάχης Ρωμαιοκαθολικισμού και Προτεσταντισμού, αλλά και εξαιτίας της καταπίεσης της επιστημονικής κοινότητας από τον φόβο ότι η πρόοδος του ανθρώπου θα περιθωριοποιήσει τον Θεό, πολλοί λόγιοι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, παρότι κληρικοί οι περισσότεροι, δεν μπόρεσαν να διασώσουν στην συνείδησή τους την ιστορική μας συνέχεια και παρασυρμένοι από τα επιτεύγματα και την αλλαγή ιστορικού παραδείγματος που ο Διαφωτισμός έφερε στην Ευρώπη, οργάνωσαν παιδεία και κοινωνία με βάση “διακριτούς ρόλους”, χωρίς επίγνωση του ήθους και της ισορροπίας που η πίστη φέρει, με την νοοτροπία ότι η πίστη είναι θρησκεία και ηθικισμός, που αποσκοπεί στο να κάνει καλούς και συμβιβασμένους με το σύστημα ανθρώπους, επιρρεπείς όμως στην απομυθοποίηση διά του απόλυτου ορθολογισμού.   
Προφανώς και ο φανατισμός δεν μπορεί να γίνει δεκτός, ούτε αντίποινα που προσβάλλουν την θρησκευτικότητα.. Μήπως όμως ήρθε η ώρα να ξαναβρούμε την ισορροπία και την ιερότητα, για να κατανοούν και οι γείτονες ότι "γι'  αυτά πολεμήσαμε" και αν χρειαστεί, θα μας βρούνε έτοιμους; 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»
στο φύλλο της Τετάρτης 5 Αυγούστου 2020

8/2/20

BEAUTIFUL DAY


BEAUTIFUL DAY – ένα τραγούδι για μια άλλη θέαση του κόσμου, για νέους και για όσους παραμένουν στην Εκκλησία νέοι (Τραγουδούν οι U2 από το άλμπουμ All that you can't leave behind)

 The heart is a bloom 
Shoots up through the stony ground 
There's no room 
No space to rent in this town 
You're out of luck
 And the reason that you had to care
The traffic is stuck 
And you're not moving anywhere
You thought you'd found a friend
To take you out of this place
Someone you could lend a hand
In return for grace 
It's a beautiful day 
Sky falls, you feel like 
It's a beautiful day 
Don't let it get away 
You're on the road 
But you've got no destination 
You're in the mud
 In the maze of her imagination 
You're lovin' this town 
Even if that doesn't ring true 
You've been all over
 And it's been all over you
 It's a beautiful day
 Don't let it get away
 It's a beautiful day 
Touch me 
Take me to that other place
Teach me 
I know I'm not a hopeless case 
See the world in green and blue
See China right in front of you
See the canyons broken by cloud 
See the tuna fleets clearing the sea out 
See the Bedouin fires at night 
See the oil fields at first light 
See the bird with a leaf in her mouth 
After the flood all the colors came out
It was a beautiful day 
A beautiful day 
Don't let it get away 
Touch me, take me to that other place 
Reach me, 
I know I' m not a hopeless case 
What you don't have you don't need it now
What you don't know you can feel it somehow 
What you don't have you don't need it now
You don't need it now, you don't need it now 
Beautiful day 
(Για μετάφραση δες https://lyricstranslate.com)

 Ερμηνευτικά σχόλια 
Beautiful Day: ένα παλιό ωραίο τραγούδι από ένα κλασικό συγκρότημα, που έχει να πει και σε μας, νεώτερους και μεγαλύτερους πολλά. Πρώτα απ’ όλα ότι κάθε μέρα είναι όμορφη. Για μας επειδή είναι δώρο Θεού, για τον κόσμο επειδή μπορείς να βρεις κάτι που θα την γεμίσεις και θα της δώσεις σκοπό. The heart is a bloom: το έδαφος του κόσμου είναι πετρώδες, με σκληρότητα, κυνισμό, αδιαφορία, με κυριαρχία του κοσμοκράτορος του αιώνος τούτου, του διαβόλου, που μας κάνει να νοιαζόμαστε μόνο για το εγώ μας. Όμως μπορούμε να ανθίσουμε σ’ αυτόν τον κόσμο,, αν έχουμε πίστη κι αγάπη, που ξεκινούν από την σχέση μας με τον Θεό. Άλλωστε, ο σπόρος πέφτει. Του χρειάζεται μια χαραμάδα αγαθής γης για να ανθίσει, ένας λόγος για να ζεις κι αυτός δεν μπορεί να είναι άλλος από την αγάπη για κάθε τι που κάνουμε, για κάθε τι που μπορούμε να μοιραστούμε, για κάθε τι που μπορούμε να παλέψουμε να γιατρευτεί. 
Don't let it get away: άδραξε τον χρόνο σου, μην τον αφήνεις να πάει χαμένο. Διόρθωσε σήμερα, άλλαξε σήμερα, αγάπησε σήμερα. Ο Θεός δεν είναι για αύριο, ούτε η ζωή. Ξεκινά από το σήμερα. Χρειάζεται να βλέπουμε την πόλη στην οποία ζούμε, τους ανθρώπους που μας περιβάλλουν, το σχολείο και το πανεπιστήμιο που πάμε. Τίποτε δεν είναι ίδιο, ακόμη κι αν φαίνεται ίδιο. Η βαρεμάρα και η αδιαφορία, η απουσία ζέσης στην καρδιά μας κάνει να τα βλέπουμε όλα ίδια. Και σ’ αυτό ποντάρει ο πολιτισμός. Με τα ίδια να μας θεραπεύσει από τα ίδια, για να μας κρατήσει στα ίδια (π.χ. ηλεκτρονικά παιχνίδια, καφετέρια, clubbing). Όμως η κάθε στιγμή μπορεί να είναι διαφορετική, αν το θέλουμε και το παλεύουμε. Είναι όπως στην θεία λειτουργία, όπως στην παρέα της κατασκήνωσης. Όλα μοιάζουν ίδια, αλλά η καρδιά τα κάνει αλλιώτικα! Η σχέση τα κάνει αλλιώτικα!
Touch me take me to that other place teach me I know I'm not a hopeless case: να μια ωραία προσευχή που μπορούμε να πούμε στον Χριστό. Να μας αγγίξει, να μας διδάξει, να μας οδηγήσει στον τρόπο της Βασιλείας Του που είναι η Αγάπη, γιατί ξέρουμε ότι έχουμε ελπίδα και δεν είμαστε χαμένοι. Να μια ωραία κίνηση ζωής που θα μπορούσαμε να πούμε στους άλλου. Να τους αγγίξουμε, να τους διδάξουμε, να πάμε παρέα τους στον τρόπο της αγάπης και του μοιράσματος, αλλά και να το ζητήσουμε από αυτούς, στις σχέσεις που θέλουμε και μπορούμε να τις έχουμε υγιείς. 
See the world in green and blue: η ματιά μας δεν πρέπει να περιορίζεται στον δικό μας κόσμο, αλλά να γίνεται πιο οικουμενική, πιο ανοιχτή. Να νοιαστούμε για τους άλλους, όπου κι αν βρίσκονται. Να χαρούμε την ομορφιά της ζωής πέρα από τα όσα έχουμε γύρω μας. Η αγάπη είναι ανοιχτή για όλο τον κόσμο. Ο χριστιανός είναι ύπαρξη που δεν περιορίζεται στο εδώ και τώρα, αλλά ανοίγεται στο παντού και πάντοτε! Κλειδί για να ζήσουμε αυτόν τον τρόπο θέασης του κόσμου είναι η θεία Λειτουργία.
It was a beautiful day: όταν τελειώνει μια τέτοια μέρα, η καρδιά μας είναι γεμάτη. Να κοιμάσαι έχοντας γεμίσει την μέρα που πέρασε με εικόνες, μνήμες, κόπους, εκτίμηση της χαράς και της λύπης ώστε να μην αισθάνεσαι ότι η μέρα σου ήταν αδεια, αλλά όμορφη! Μεγάλη υπόθεση στον κόσμο της πλήξης!

 Ένα μυστικό
Η ζωή της Εκκλησίας είναι το ωραιότερο μυστικό για να μπορέσουμε να δούμε και να εργαστούμε στον κόσμο με ένα όραμα οικουμενικότητας, ανοιχτότητας και αιωνιότητας. Ο κοσμικός τρόπος ζωής ξέρει πολλά, αλλά δεν έχει το κλειδί! Για μας ο Χριστός και η συνάντηση στην Εκκλησία είναι το κλειδί που ανοίγει την ζωή μπροστά μας, για να μην είμαστε χαμένη υπόθεση!
 Από την κατασκήνωση στην καθημερινότητα της ζωής, από ένα εγώ που αποκτά δίψα για το εμείς, από την σχέση με τον Θεό που μας κάνει να εκτιμούμε και να ζητάμε την χαρά στην αγάπη! Έτσι κάθε μέρα μας γίνεται beautiful day! 

 π. Θ. Μ. 
Μακρινίτσα Σερρών, καλοκαίρι 2020