ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, “ΕΙΣΑΙ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΑ”

 ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ 176- ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, “ΕΙΣΑΙ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΑ”, εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Η θέση της γυναίκας σήμερα δεν έχει να κάνει τόσο με τα δικαιώματά της και τους ρόλους της, όσο με τις αντοχές και τον προσανατολισμό που έχει. Η κοινωνία (και δικαίως) της έχει παράσχει την ελευθερία να έχει πολλαπλούς ρόλους: εργαζόμενη, σύζυγος, μητέρα, επιχειρηματίας, προϊσταμένη, νοικοκυρά, ηγέτις, μορφωμένη, φίλη, αδελφή, γιαγιά… Η γυναίκα δεν είναι περιορισμένη κοινωνικά στα πλαίσια της οικογένειας. Συχνά μάλιστα η ιδιότητα της μητέρας δεν αποτελεί προτεραιότητα. Έρχεται εν χρόνω και όχι ως κοινωνικό “πρέπει”, ειναι επιλογή και όχι προϋπόθεση για να είναι μια γυναίκα ευτυχισμένη. Είναι δεδομένο λοιπόν ότι η γυναίκα χαίρεται, αλλά και πιέζεται. Γι’ αυτό και βιβλία, όπως του Ελευθέριου Ελευθεριάδη, ψυχολόγου, βραβευμένου και αγαπητού συγγραφέα, που αναφέρονται στη γυναίκα δίνουν αφορμές γόνιμου προβληματισμού τόσο για τις γυναίκες αναγνώστριες, όσο και για τους άντρες.
    “Είσαι και γυναίκα” επιγράφει το βιβλίο του ο συγγραφέας.  Αυτό το ΚΑΙ είναι το κλειδί. Διότι οι ρόλοι δεν πρέπει να καταργούν την κύρια ιδιότητα. Γυναίκα σημαίνει άνθρωπος που έχει την ανάγκη να φροντίσει τον εαυτό του, για να μπορεί να φροντίσει τους άλλους. Σημαίνει να ξεκουράζεται, διότι αλλιώς δεν θα αντέξει. Μπορεί η κοινωνία να αναγνωρίζει το δικαίωμα στη γυναίκα να έχει όλους τους ρόλους που περιγράψαμε, αλλά δεν παύει να έχει από αυτήν την απαίτηση να είναι η μάνα, η φροντίστρια. Αυτό όμως δεν καταργεί την ανάγκη της γυναίκας να είναι θηλυκή, ρομαντική, ανθρώπινη, υγιής πρωτίστως σωματικά και ψυχικά. Ο συγγραφέας προτείνει στη σύγχρονη γυναίκα να μη μπαίνει σε διαδικασία σύγκρισης, αλλά να χαίρεται με τα δικά της χαρίσματα. Να η φοβάται τις συγκρούσεις. Να μιλά και να εξηγεί στον άντρα αυτά που εκείνος δυσκολεύεται να αντιληφθεί, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι εκείνος καταλαβαίνει. Να μη συμβιβάζεται με την κακοποίηση. Να αγκαλιάζει τις ουλές, τα τραύματά της, για να μπορεί να τα διαχειριστεί. Να μη θεωρεί τα παιδιά ως τον αποκλειστικό σκοπό της ζωής της, αλλά την ομορφιά, που έρχεται ως αποτέλεσμα επιλογής! Να πιστεύει ότι καλή μάνα σημαίνει όχι αυτή που ρυθμίζει αγχωτικά και υπερπροστατευτικά τη ζωή των παιδιών της, αλλά που είναι παρούσα στη ζωή τους. Επομένως, την καλεί να έχει ζωή και πέρα από αυτά. Η γυναίκα μπορεί να είναι ένας προσευχόμενος άνθρωπος, με πρότυπο την Παναγία, όχι μόνο μια ακτιβίστρια, για να μείνει στην ιστορία, αλλά μία ύπαρξη που αγαπά.
    Ο συγγραφέας τολμά να θέσει τον δάκτυλό του επί τον τύπον των ήλων σε θέματα όπως η έκτρωση, η αποβολή, η βία, οι εξωσυζυγικές σχέσεις (τις χαρακτηρίζει εύστοχα “πατερίτσες”, που δεν βοηθούν τον άνθρωπο να περπατήσει ελεύθερος, αλλά του δίνουν άλλοθι να μη λύσει ριζικά τα προβλήματα του γάμου), τη σχέση με τους γονείς και τα πεθερικά, σε ένα κλίμα συμπάθειας, κατανόησης για τις δυσκολίες, χωρίς εύκολους αφορισμούς, αλλά και χωρίς υποταγή στο ρεύμα του άκρατου ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΙΣΜΟΥ. 
    Αυτός ο δρόμος του συγγραφέα, αν περάσει μέσα από την ταπείνωση της πνευματικότητας και της άσκησης, της προσευχής και του μέτρου μπορεί να βοηθήσει τις γυανίκες να πορευθούν στην αυθεντική οδό της αγάπης. Όχι της εξουσίας, που είναι ο πειρασμός των καιρών μας. Να βοηθήσει τον άντρα να κατανοήσει ότι μαζί με τη γυναίκα καλούνται να πορεύονται, συνδράμοντας ο ένας στον άλλον. Να χτιστούν προσωπικότητες μέσα από την αγωγή που η οικογένεια καλείται να προσφέρει, οι οποίες να σέβονται, να αγαπούν, να κοπιάζουν και όχι να απολαμβάνουν υπηρεσίες ως “ άρχοντες που τα δικαιούνται όλα”. 
    Ένα εξαιρετικό βιβλίο για όλες και όλους!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
9 Μαρτίου 2026

Ο ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΥΜΑ

 

«Εἰσῆλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς Καπερναοὺμ, καὶ ἠκούσθη ὅτι εἰς οἶκόν ἐστι. Καὶ εὐθέως συνήχθησαν πολλοί, ὥστε μηκέτι χωρεῖν μηδὲ τὰ πρὸς τὴν θύραν· καὶ ἐλάλει αὐτοῖς τὸν λόγον» (Μᾶρκ. 2, 1-2).

«Μπῆκε πάλι ὁ ᾿Ιησοῦς στὴν Καπερναοὺμ καὶ διαδόθηκε ὅτι βρίσκεται σὲ κάποιο σπίτι. ᾿Αμέσως συγκεντρώθηκαν πολλοί, ὥστε δὲν ὑπῆρχε χῶρος οὔτε κι ἔξω ἀπὸ τὴν πόρτα· καὶ τοὺς κήρυττε τὸ μήνυμά του». 

            Εντυπωσιακή η εικόνα να μαζεύεται πλήθος κόσμου σε ένα σπίτι στην Καπερναούμ, όπου ο Χριστός πηγαίνει για επίσκεψη.  Δημιουργήθηκε το αδιαχώρητο, καθώς οι άνθρωποι, άλλοι από περιέργεια, άλλοι από δίψα για την αλήθεια, άλλοι επειδή είχαν πληροφορηθεί  ότι ο Χριστός έκανε θαύματα, σπεύδουν να τον συναντήσουν και να Τον ακούσουν. Γεμίζουν το σπίτι, αλλά και τον εξωτερικό χώρο. Συμβαίνει αυτό και στους καιρούς μας. Όταν υπάρχει κάποιος καλός ομιλητής ή κάποιος διάσημος που επισκέπτεται έναν τόπο συρρέουν πολλοί άνθρωποι για να τον δούνε και να τον ακούσουνε. Εξωστρεφείς είμαστε οι άνθρωποι. Περίεργοι, θηρευτές των εντυπώσεων, αλλά και και κάποτε αναζητητές του ξεχωριστού.

            Ο Χριστός όμως δεν δρέπει δάφνες δόξας, επειδή οι άνθρωποι μαζεύουν και συνωστίζονται για να Τον ακούσουν. Τον ενδιαφέρει η αλήθεια, το Ευαγγέλιο. Και τους μιλά. Στο ακροατήριό Του υπάρχουν και γραμματείς, μελετητές, ερμηνευτές και αντιγραφείς του Μωσαϊκού Νόμου, οι οποίοι είχαν μεγάλο κύρος εξαιτίας του ότι το μεγαλύτερο ποσοστό της κοινωνίας ήταν αναλφάβητο και αυτοί και γνώριζαν γράμματα και μπορούσαν να εξηγήσουν την Παλαιά Διαθήκη, κάτι που ενδιέφερε πολύ τον θρησκευόμενο  Ιουδαϊκό λαό.  Γι’ αυτό και έρχονται για να κρίνουν τα λόγια του Χριστού. Τον θεωρούν τολμητία που έρχεται να διδάξει σε ένα περιβάλλον, όπου αυτοί θεωρούνταν οι κύριοι, αν όχι και οι αποκλειστικοί, ερμηνευτές της πίστης. Όμως ο Χριστός δεν φοβάται να μιλήσει για την αλήθεια, που είναι ο Ίδιος. Κι αυτό είναι ένα μήνυμα για μας. Αν πιστεύουμε, αν γνωρίζουμε, αν νιώθουμε ότι κληθήκαμε να υπερασπιζόμαστε την αλήθεια, με ταπεινότητα να μην κλεινόμαστε στον εαυτό μας ή σε κάποιον φόβο, ορατό ή αδιόρατο, ότι θα μας απορρίψουν. Να μιλάμε και να δείχνουμε τον δρόμο και τον τρόπο του Ευαγγελίου, αρκεί κι εμείς να τον ζούμε.

            Ο Χριστός θα κάνει κι ένα θαύμα που ήταν απρόσμενο. Τέσσερις άνθρωποι θα κατεβάσουν από την στέγη, που οι ίδιοι άνοιξαν τα κεραμίδια της, έναν παραλυτικό. Ο Χριστός βλέπει ότι η αγάπη τους είναι τέτοια, που δεν λογαριάζουν τον συνωστισμό, το αδύνατο τού να φέρουν τον φίλο τους μέσα από το πλήθος, αλλά επιδιώκουν και καταφέρνουν με έμπνευση να εμφανιστεί μπροστά στον Χριστό. Και Εκείνος θα τον γιατρέψει και πνευματικά- ψυχικά, με την άφεση των αμαρτιών του, αλλά και σωματικά, δίνοντας του τη δυνατότητα να ξαναπερπατήσει. Αυτή είναι η χαρά της πίστης. Η ίαση του σύνολου ανθρώπου, και της ψυχής και του σώματος. Όμως, ακόμη κι αν το σώμα δεν γιατρευτεί, η ίαση της ψυχής είναι η σωτηρία μας από το κακό και τον πνευματικό θάνατο. Κι αυτό είναι δώρο αιωνιότητας.

            Οι γραμματείς, όπως δεν πείστηκαν από τον λόγο του Χριστού, συνέχισαν να Τον αμφισβητούν όταν συγχώρεσε τις αμαρτίες του παραλυτικού. Δεν είχαν όμως το θάρρος να ομολογήσουν την απόρριψη. Φοβήθηκαν τον λαό. Κράτησαν τους λογισμούς για τους εαυτούς τους. Αυτό που κάνουμε συχνά κι εμείς. Δεν έχουμε το θάρρος να θέσουμε τους προβληματισμούς μας ευθέως, αλλά τους κρατάμε με μια πικρότητα και νου και καρδιάς μέσα μας, διότι δεν νιώθουμε την αγάπη για τον Θεό και τον συνάνθρωπο να είναι δυνατή μέσα μας, με αποτέλεσμα η ψυχή μας να αμφισβητεί τόσο την αλήθεια, όσο και την πρόνοια του Θεού. Κυρίως όμως, αισθανόμαστε ότι θέλουμε έναν Θεό στα μέτρα μας. Γι’ αυτό και ο λόγος μας στέκεται ενάντιος στον λόγο του Θεού, προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε τον Θεό κατά τα δικά μας.

            Χρειαζόμαστε κι εμείς συχνά ένα θαύμα: αυτό της αγάπης των τεσσάρων φίλων του παραλυτικού, που ο Χριστός βλέπει. Να αφήσουμε τη σκοτεινιά της κριτικής, που συχνά γίνεται επηρμένη.  Και να αφήσουμε τον λόγο του Χριστού τελικά, το Ευαγγέλιο, να γαληνέψει τις καρδιές μας. Όχι με τα δικά μας μέτρα, αλλά με τον τρόπο που ο Χριστός φέρνει στην παράλυτη εποχή μας. Αυτόν της σταθερότητας, της αλήθειας, της αγάπης. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

8 Μαρτίου 2026

Κυριακή Β’ Νηστειών

ΑΝΘΟΣ ΤΟ ΑΜΑΡΑΝΤΟΝ Η ΕΞΑΝΘΗΣΑΣΑ

 

«Ἰατῆρα τῶν ἀνθρώπων ἡ κυήσασα, χαῖρε, Θεόνυμφε. Ἡ ράβδος ἡ μυστική, ἄνθος τὸ ἀμάραντον ἡ ἐξανθήσασα. Χαῖρε, Δέσποινα, δι’ ἧς χαρᾶς πληρούμεθα καὶ ζωήν κληρονομοῦμεν» (Ζ’ Ὠδή τοῦ Κανόνα τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου)

«Χαῖρε, Νύμφη τοῦ Κυρίου, σύ, ἡ ὁποία ἐγέννησες τὸν Ἰατρόν τῶν (ψυχικῶν καὶ σωματικῶν ἀσθενειῶν τῶν) ἀνθρώπων. (Χαῖρε), Σύ, πού εἶσαι ἡ μυστική ράβδος ἡ βλαστήσασα τὸ ἄνθος (τὸν Χριστόν), πού ποτέ δὲν μαραίνεται. Χαῖρε, ὦ Δέσποινα, σύ, διά μέσου τῆς ὁποίας γεμίζομεν ἀπό χαράν καὶ κληρονομοῦμεν τὴν (αἰώνιον) ζωήν» (μετάφραση Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου). 

            Η ομορφιά της ποίησης του Ακάθιστου Ύμνου δεν είναι μόνο στους Χαιρετισμούς. Ξεκινά από τον Κανόνα, έργο του αγίου Ιωσήφ του Υμνογράφου. Στην Ζ’ Ωδή, απευθυνόμενος στην Παναγία, ο ποιητής την περιγράφει με εικόνες παρμένες από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, αλλά και από τη ζωή της Εκκλησίας, με τον δικό του τρόπο, τον συμβολικά μεταφορικό, αποδίδοντας με θεϊκή έμπνευση το κάλλος της Παναγίας, αλλά και την χάρη με την οποία η παρουσία της άλλαξες τη ζωή μας. Έτσι κι αλλιώς η Παναγία είναι ό,τι πιο όμορφο ο άνθρωπος μπόρεσε ποτέ να γεννήσει και να προσφέρει στον Θεό και στον κόσμο.

            Ιατήρα τον ανθρώπων η κυήσασα. Δεν λέει «ιατρό». Χρησιμοποιεί τη ομηρική κατάληξη. «Ιατήρ». Στους αρχαίους το ιδανικό των ανθρώπων ήταν να είναι «λόγων τε ρητήρ, έργων δε πρηκτήρ», δηλαδή ρήτορας σε ό,τι αφορά στη χρήση των λόγων, ικανός στο να πράττει έργα που πρέπει, για να βοηθά το σύνολο. Ο Χριστός όμως είναι ο «ιατήρ» . δεν εργάζεται για τον εαυτό Του, ούτε για να Τον αποδεχθούν οι άνθρωποι. Μας γιατρεύει από τις σωματικές και ψυχικές ασθένειες. Κάνει θαύματα που παρατείνουν τη ζωή, αναστέλλοντας τον θάνατο και δίνοντας ποιότητα σ’ εκείνους  που ήταν οι απορριμμένοι από την κοινωνία εξαιτίας της ανημπόριας τους, κάποτε επαναφέροντας τη δυνατότητα να ελέγχουν οι ίδιοι τη σκέψη και τη βούλησή τους, που ο διάβολος τους στερούσε με τις ψυχικές επιθέσεις, όπως στους δαιμονισμένους. Κάνει όμως και το μεγαλύτερο θαύμα, που είναι η το να μας κληροδοτήσει την αιώνια ζωή, νικώντας με την ανάστασή Του τον έσχατο εχθρό μας, τον θάνατο. Χάρις στην Παναγία το πρότυπό μας δεν είναι ο πετυχημένος για την κοινωνία και τον εαυτό του άνθρωπος, ο οποίος όμως νικιέται από τον θάνατο, αλλά ο άγιος, ο μιμητής του Χριστού και της ίδιας, αυτός που με την αγάπη νικά τον θάνατο, ζώντας με τον τρόπο του θελήματος του Θεού.

            Η ράβδος η μυστική, άνθος το αμάραντον η εξανθήσασα. Στην Παλαιά Διαθήκη το ξεραμένο ραβδί του αδερφού του Μωυσή, του Ααρών, βλαστάνει θαυματουργικά και βγάζει λουλούδια, επικυρώνοντας την ευλογία του Θεού ο Ααρών και η γενιά του να έχουν την ιερωσύνη ως δώρο και προνόμιο. Η Παναγία όμως γίνεται στην Καινή Διαθήκη ένα ραβδί μυστικό, που οι άνθρωποι δεν το γνώριζαν, όχι για να γεννήσει έναν ιερέα ή μία ιερατική γενιά, αλλά τον Χριστό, του οποίου το αξίωμα είναι τρισσόν: βασιλικό, ιερατικό και προφητικό. Ο Χριστός θα προσφέρει, όπως οι ιερείς στην Παλαιά Διαθήκη και στην Εκκλησία τα δώρα, τον εαυτό Του ως δώρο στον Θεό, διά του Σταυρού, κάνοντας τη ζωή Ευχαριστία, ευγνωμοσύνη, αγάπη, θυσία, προσφορά. Αυτά είναι τα σημάδια του αμάραντου άνθους, που ζούμε σε κάθε θεία λειτουργία.  Αυτά είναι τα σημάδια της δυνατότητας της ανθρώπινης φύσης, την οποία ο Χριστός προσέλαβε. Να γίνει η ζωή μας αγάπη και ευγνωμοσύνη προς τον Θεό και θυσία για τον άλλο. Και η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Αυτό όλο το θαύμα το γεννά η Παναγία, η οποία παραμένει προ τόκου, κατά τον τόκον και μετά τον τόκον, Παρθένος. Αδιανόητο μυστήριο για τη σκέψη μας, όπως αδιανόητο ήταν να ανθίσει το ξεραμένο ραβδί. Τα αδύνατα παρά ανθρώποις, δυνατά παρά τω Θεώ.

            Δι’ ης χαράς πληρούμεθα και ζωήν κληρονομούμεν. Η χαρά δεν έχει να κάνει μόνο με τις στιγμές που εκπληρώνονται όνειρα, που νιώθουμε την αγάπη δυνατή, που τα ανθρώπινα πηγαίνουν όπως το επιθυμούμε, που κάποιοι μας κάνουν να γελούμε, βγάζοντας από μέσα μας μια θετική διάθεση για τη ζωή. Η χαρά είναι πνευματική κατάσταση και έχει να κάνει με το να γεμίζουμε Χριστό και ελπίδα, όταν νιώθουμε δυνατή την "την αρματωσιά μιας αγάπης, απλωμένης μέσα στο κορμί μας, σαν τις φλέβες όπου βουίζει το αίμα. Μιας αγάπης με ακατέλυτο ρυθμό, ακατανίκητης σαν τη μουσική και παντοτινής γιατί γεννήθηκε όταν γεννηθήκαμε και σαν πεθαίνουμε, αν πεθαίνει, δεν το ξέρουμε ούτε εμείς ούτε άλλος κανείς" (Γιώργος Σεφέρης, "Πάνω σ' έναν ξένο στίχο"). Ή, μάλλον, το ξέρουμε ότι δεν πεθαίνει, διότι η σχέση με τον Χριστό, όπως πρώτη τη ξεκίνησε η Παναγία, δεν πεθαίνει και γι' αυτό η χαρά κάνει την ύπαρξή μας πεπληρωμένη. Η ζωή της Εκκλησίας είναι ζωή αιώνια. Κι αυτόν τον δρόμο τον ξεκίνησε η Παναγία.

            Σ' έναν κόσμο, στον οποίο παλεύουμε να ζήσουμε με τον ξερό ορθολογισμό, την επιθυμία, την ηδονή, το δικαίωμα, το πρόσωπο της Παναγίας εξανθίζει το άνθος το αμάραντον που είναι ο Χριστός. Μαζί Του όλα γίνονται καινούργια. Και στα δύσκολα  το άνθος παραμένει ακέραιο και όμορφο, όσο κι αν οι φλόγες ή τα τσεκούρια του κακού επιχειρούν να το διαγράψουν. Ας είναι οι πρεσβείες της Παναγίας μας η βοήθειά μας. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

6 Μαρτίου 2026

Β' Χαιρετισμοί

ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΟΙΑΖΟΜΑΙ

                

Ζούμε σε μια εποχή ατομοκεντρισμού. Ο άνθρωπος νοιάζεται για το "εγώ" του, για τις ανάγκες του, ζει στον δικό του κόσμο. Ακόμη και όσοι δείχνουν να ανοίγονται προς τους άλλους, να νιώθουν ότι το ατομικό δεν μπορεί να θεαθεί έξω από την προοπτική του συλλογικού, εύκολα απογοητεύονται όταν επιχειρούν να δείξουν ενσυναίσθηση, να καταλάβουν πώς σκέφτεται και δρα ο άλλος και γιατί. Τα κίνητρα των πολλών μοιάζουν να περιστρέφονται πίσω από τρεις άξονες: φιλαυτία, φιληδονία, φιλοδοξία. Ακόμη και η οδύνη μοιάζει να είναι ματαίωση του αποφασισμένου τρόπου σκέψης και ζωής, όχι δοκιμασία αυτοκριτικής και αλλαγής.

                Σ' αυτό το ανθρωπολογικό πρότυπο η Ορθοδοξία μοιάζει να επαναπαύεται στις δάφνες του παρελθόντος. Οι ορθόδοξοι δείχνουμε ότι είμαστε ευχαριστημένοι να κρατάμε την ταυτότητα του χτες στο σήμερα, διασώζοντας τύπους, παραδόσεις, γιορτές, έθιμα, την διακριτότητά μας. Δεν μας είναι εύκολο όμως να κάνουμε διάλογο με τον σύγχρονο άνθρωπο. Έχουμε την αυτάρκεια της πεποίθησης ότι σωζόμαστε επειδή είμαστε Ορθόδοξοι, χωρίς όμως να νιώθουμε ότι επειδή είμαστε Ορθόδοξοι καλούμαστε να νοιαζόμαστε για τη σωτηρία και των άλλων. Η αυτάρκεια αυτή ουσιαστικά μας εισάγει στη φιλαυτία της αποκλειστικότητας της σωτηρίας, στο ότι είμαστε τα αγαπημένα παιδιά του Θεού, στην υπερηφάνεια έναντι των άλλων που είναι εκκοσμικευμένοι, αμαρτωλοί, απομακρυσμένοι από την αλήθεια.

                Ορθόδοξος σημαίνει νοιάζομαι. Προσεύχομαι για τον κόσμο, όχι επειδή κείται εν τω πονηρώ κι εγώ είμαι ο σωστός και ο άγιος, αλλά γιατί γι' αυτόν τον κόσμο ο Θεός έγινε άνθρωπος, σταυρώθηκε, αναστήθηκε, δίνει το δώρο της αγιότητας. Διαλέγομαι με τον κόσμο, ακόμη κι αν αυτό μοιάζει μάταιο, όχι γιατί είναι καθήκον μου, αλλά γιατί με ενδιαφέρει αληθινά ο άλλος να αισθανθεί ότι υπάρχει ακόμη η αγάπη, υπάρχει ο σεβασμός, υπάρχει κάποιος που μπορεί να τον ακούσει, που να μην τον σταυρώσει, αλλά να του σταθεί. Προσλαμβάνω τον τρόπο του κόσμου, την επιστήμη, την τέχνη, κάποτε και τη μαυρίλα, όχι γιατί θέλω να κάνω κήρυγμα ηθικής ανωτερότητας, αλλά γιατί τα χαρίσματα που δημιουργούν, ακόμη και προς τη σκοτεινιά, είναι δώρα Θεού και, όταν εκφράζουν ή βοηθούν ανθρώπους να νιώθουν λιγότερο μόνοι, λιγότερο πονεμένοι, με ευκολότερη τη ζωή τους, είναι μία αναλαμπή, μικρή ή μεγάλη αδιάφορο, ότι υπάρχουμε και για τους άλλους.

                Ορθόδοξος σημαίνει ότι θέλω την ειρήνη. Σε μια εποχή πολέμου συμφερόντων και εξουσίας που γίνεται ηδονή, επιλέγω την οδό της ειρήνης, της συμφιλίωσης. Δεν διστάζω να πω ΟΧΙ, ακόμη και σε οικείους που διαστρέφουν το μήνυμα του Ευαγγελίου, για να επιβληθούν. Αρνούμαι τον θυμό γιατί οι άλλοι δεν είναι όπως τους θέλω, αλλά δεν φοβάμαι να πω την αλήθεια κι ας γίνω δυσάρεστος. Κρατώ την ιστορία και την παράδοση της πρώτης Εκκλησίας όχι στους τύπους μόνο, αλλά, κυρίως, στο ήθος. Κι αυτό είναι να μην αντιλοιδορείς όταν σε λοιδορούν. Να μην εκδικείσαι όταν σε υβρίζουν. Να υπερασπίζεσαι τους αδύναμους, όχι όμως για να κερδίσεις δόξες, αλλά γιατί η δύναμη του Θεού βρίσκεται στο λίγο που γίνεται πολύ χάρις στην αγάπη.

                Ορθόδοξος σημαίνει νοιάζομαι για εκείνους που παλεύουν να φέρουν το μήνυμα του Ευαγγελίου στα πέρατα της γης. Για τους ταπεινούς που νιώθουν ότι η ιεραποστολή είναι ο τρόπος της Εκκλησίας. Για όσους βγήκαν από την άνεσή τους. Και η έγνοιά μου γίνεται συμπαράσταση με κάθε τρόπο, ακόμη και με μια σκέψη προσευχής.

                Ορθόδοξος σημαίνει ότι παραμένω μέλος της Εκκλησίας. Αυτής που δεν επαναπαύεται στις δάφνες της, αλλά που θέλει να αφυπνίσει. Κι ας είμαι στο περιθώριο.    

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Τετάρτης 4 Μαρτίου 2026

«ΟΥΡΑΝΕ, ΠΟΝΕ ΜΑΚΡΙΝΕ»

 «Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ᾿ ἄρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου» (Ἰωάν. 1, 52).

«Σᾶς βεβαιώνω ὅτι σύντομα θὰ δεῖτε νὰ ἔχει ἀνοίξει ὁ οὐρανός, καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ νὰ ἀνεβαίνουν καὶ νὰ κατεβαίνουν πάνω στὸν Υἱὸ τοῦ ᾿Ανθρώπου». 

            Είμαστε πλασμένοι να κοιτάμε προς τον ουρανό. Σε έναν κόσμο διασπασμένο, όπου τα συμφέροντα συγκρούονται, όπου οι πόλεμοι μοιάζουν συνεχείς και αναπόφευκτοι, όπου ο θάνατος είναι προαιώνιος και έσχατος εχθρός, μας έχει δοθεί ως δώρο η ελευθερία, διά της οποίας καλούμαστε είτε να κοιτάξουμε ψηλά είτε να θεοποιήσουμε τον εαυτό μας. Να διαλέξουμε την επιβίωση με κριτήριο το εγώ και την παντοδυναμία του ή τη σχέση με τον Θεό που δίνει άλλο νόημα στη ζωή, αγάπης και ελευθερίας, αλήθειας και ανάστασης. Κοιτώντας ψηλά, δεν φοβόμαστε. Γνωρίζουμε ότι θα χάσουμε συχνά, ακόμη και την ίδια μας τη ζωή στο τέλος. Πιστεύουμε όμως. Εμπιστευόμαστε Εκείνον που έγινε άνθρωπος και κατέβηκε από τον ουρανό, αφήνοντάς τον για πάντα ανοιχτό. Δεν είμαστε μόνοι μας. Μπορεί να παλεύουμε να διορθώσουμε τον κόσμο, αλλά, στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε ότι αυτός ο κόσμος εν τω πονηρώ κείται και εν τω πονηρώ θα παραμείνει. Γνωρίζουμε όμως ότι ο Χριστός είναι μαζί μας. Δεν θα μας αφήσει, όσο κι αν ο θόρυβος της ζωής Τον κρύβει.

            Ο Χριστός είπε στον Ναθαναήλ, όταν τον κάλεσε να Τον ακολουθήσει, ότι «θα δείτε τον ουρανό να έχει ανοίξει». Ο ουρανός δεν είναι μόνο η εικόνα που έχουμε, της φύσης, του σύμπαντος, της δημιουργίας του Θεού. Είναι και η πνευματική διάσταση. Αυτή που δεν μπορούμε να τη δούμε με τα σωματικά μας μάτια, αλλά υπάρχει. Είναι η παρουσία του Θεού. Των Αγγέλων. Των δαιμόνων. Των ψυχών που έχουν χωριστεί από τα σώματά τους, αλλά δεν έχουν χαθεί και προσδοκούν την ανάσταση των νεκρών. Των ψυχών, ακόμη, που έχουν επιλέξει τον χωρισμό από τον Θεό. Την μοναξιά των παθών και της κόλασης. Γιατί ο ουρανός ήταν,  είναι και θα είναι ελευθερία. Όπως ελεύθερος είναι ο Τριαδικός Θεός, που τον δημιούργησε.

Και έχει ανοίξει ο ουρανός. Από τη στιγμή που ο Χριστός έγινε άνθρωπος, μάς δόθηκε το κλειδί να βλέπουμε πέρα από τη σωματική όραση. Να νιώθουμε την αγάπη του Θεού. Την παρουσία Του. Την αγιότητα, που είναι το μέγιστο των θαυμάτων. Την ελπίδα. Την προσδοκία της συνάντησης. Τη γαλήνη, όσα βάσανα κι αν έχει η ζωή που ζούμε. Και το κλειδί είναι να πιστεύουμε. Να εναποθέτουμε την ελπίδα μας στον Θεάνθρωπο. Και να βαδίζουμε μαζί με το εγώ σε μία πορεία πέρα από το εγώ. Διότι δεν καταργείται το πρόσωπό μας. Ο Χριστός μας ζητά να μην το αποθεώνουμε, αλλά να μοιραζόμαστε ό,τι είμαστε και ό,τι έχουμε με τον συνάνθρωπο, ώστε Εκείνος να αναπληρώνει όσα μας λείπουν και να μας παρηγορεί για όσα δεν χρειαζόμαστε, παρότι τα θέλουμε.

Γι’ αυτό και την Κυριακή της Ορθοδοξίας, στην οποία θυμόμαστε την αναστήλωση των ιερών εικόνων, εορτάζουμε τον ανοιχτό ουρανό στο πρόσωπο του Χριστού, στα πρόσωπα των Αγίων, στα πρόσωπα τα δικά μας, αν είμαστε αποφασισμένοι να ζήσουμε κατά Χριστόν. Χαιρόμαστε που έχουμε προορισμό. Χαιρόμαστε που έχουμε πρεσβευτές. Χαιρόμαστε που, παρά τα βαρίδια που μας τραβάνε προς τα κάτω, παρά το ότι ο ουρανός μοιάζει «πόνος μακρινός» (Ν. Γκάτσος), εντούτοις κάπου στο βάθος της ψυχής μας «υπάρχει η αληθινή μας μέρα» (Οδ. Ελύτης), όχι παραπεταμένη, αλλά έτοιμη να μας σπρώξει να ξεκινήσουμε το ταξίδι του νοήματος, το ταξίδι προς τον ανοιχτό ουρανό. Αυτόν της αγάπης. Της πίστης. Της ανάστασης. Στην Εκκλησία, όπου κοινωνούμε, συναντιόμαστε, γιορτάζουμε, μοιραζόμαστε, προσδοκούμε.

Χρόνια πολλά, ευλογημένα! 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

1^η Μαρτίου 2026

Κυριακή της Ορθοδοξίας

ΕΥΡΥΧΩΡΟΝ ΣΚΗΝΩΜΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ, ΧΑΙΡΕ, ΑΧΡΑΝΤΕ

 «Εὐρύχωρον σκήνωμα τοῦ Λόγου, χαῖρε, Ἄχραντε, κόχλος ἡ τὸν θεῖον μαργαρίτην προαγαγοῦσα. Χαῖρε, Πανθαύμαστε, πάντων πρὸς Θεόν καταλλαγή τῶν μακαριζόντων σε, Θεοτόκε, ἑκάστοτε» (Κανόνας τῶν Χαιρετισμῶν, Ὠδή ε’)

«Χαίρε, ω αγνή Κόρη, συ, που αποτελείς ευρύχωρη κατοικία του Λόγου, συ, που είσαι η κογχύλη (αχιβάδα), η οποία έφερε σε μας το θεϊκό μαργαριτάρι (τον Χριστό). Χαίρε, πανθαύμαστε, συ, που συμφιλιώνεις με τον Θεό όλους εκείνους, οι οποίοι πάντοτε σε μακαρίζουν». 

            Εκτός από την προσευχή στην Υπεραγία Θεοτόκο, η ακολουθία των Χαιρετισμών μάς κάνει να τερπόμαστε με την ομορφιά της γλώσσας μας. Τη δυνατότητα που η ποίηση προσφέρει να έρθουμε κοντά στην Μητέρα του Θεού, να απευθυνθούμε σ’ Αυτήν, να γίνουμε παιδιά της, να δούμε την πορεία της ζωής μας μέσα από τη σχέση μαζί της, που γίνεται μεσιτεία προς τον Χριστό. Και είναι ανθρώπινη η γλώσσα που υμνεί, ανθρώπινα τα συναισθήματα και οι εικόνες που περικλείουν καρδιά που αναζητά το νόημα της δικής μας ζωής μέσα από τη σχέση με τον ουρανό. Πρώτη η Παναγία έζησε αυτή τη σχέση στον απόλυτο βαθμό. Και μας ωθεί ο άγιος Ιωσήφ ο Υμνογράφος, ο ποιητής του Κανόνα των Χαιρετισμών, να ζήσουμε κι εμείς, με τη σειρά μας, τον τρόπο της Παναγίας, σε καιρούς που ίσα-ίσα ένα μικρό συναίσθημα εξόδου από του εγώ διαφαίνεται και όχι πάντοτε.

             Ευρύχωρον σκήνωμα του Λόγου η Παναγία. Σ’ αυτήν κατοίκησε κάνοντας σκηνή ο Χριστός. Δεν ζήτησε να μείνει μόνιμα ο Ίδιος, διότι και σεβάστηκε και σέβεται την ελευθερία μας. Δεν κατευθύνει τη ζωή μας, δεν εκβιάζει, δεν απαιτεί. Σκηνώνει στο δικό μας ΝΑΙ για κάποιον χρόνο και μας αφήνει α αποφασίσουμε αν Τον ακολουθήσουμε και για όσο το επιθυμούμε. Η Παναγία Τον ακολούθησε για πάντα. Εμείς καλούμαστε να Τον αφήνουμε να σκηνώνει στην ύπαρξή μας διά της Θείας Ευχαριστίας, διά της αγάπης, διά της αλήθειας της Εκκλησίας. Γνωρίζουμε ότι είμαστε αμαρτωλοί, αποτυχημένοι να κρατήσουμε την χάρη Του, διότι το εγώ μας ζητά την αυτονομία. Η βούληση μάς θέλει προσανατολισμένους στο να σκηνώνουμε στα του κόσμου τούτου. Όμως Εκείνος είναι δίπλα μας και περιμένει. Να επαναλαμβάνουμε στις χαρές και στις λύπες της ζωής το ΝΑΙ μας, με τις πρεσβείες της Παναγίας. Και δεν είναι τιμωρός, ούτε εκδικητικός έναντί μας. Δεν με ήθελες, δεν έρχομαι. Είναι Πατέρας και φίλος. Και περιμένει, διότι είναι η Συγχώρεση.

            Κόχλος η τον θείον μαργαρίτην προαγαγούσα η Παναγία. Είναι το κοχύλι, το στρείδι, η αχιβάδα, με την ομορφιά της που περικλείει εντός της το θεϊκό μαργαριτάρι, τον Χριστό. Το στρείδι ανοίγει και κλείνει για να προφυλάξει τον θησαυρό του. Τον δείχνει στη γαλήνη και τη χαρά. Κλείνει το κέλυφός του και τον κρατά εντός του, για να μην τον χάσει. Έτσι και η Παναγία. Σαν το κοχύλι κρατά τον Χριστό, κλείνοντας όταν οι άνθρωποι δεν θέλουν να Τον δούνε, γιατί δεν θέλει με βία να υποταχθούμε στην ομορφιά, αλλά να την αφήσουμε να μας σαγηνεύσει διά της αγάπης. Προστάτευσε τον Χριστό, φεύγοντας για την Αίγυπτο. Τον έκρυψε στους κόλπους της, ανατρέφοντάς Τον, μέχρι να έρθει η ώρα να βγει στον κόσμο για το μήνυμα του Ευαγγελίου. Δεν κράτησε το κέλυφός της όμως κλειστό. Δεν διεκδίκησε την αποκλειστικότητα της ομορφιάς για τον εαυτό της. Άφησε τη χαρά να τη ζήσουν όλοι. Αυτό μας καλεί να κάνουμε η Εκκλησία. Να κρατήσουμε τον Χριστό στο κοχύλι της ύπαρξής μας ως θησαυρό πολύτιμο και μοναδικό. Χωρίς θόρυβο. Χωρίς επίδειξη. Αλλά και να Τον μοιραστούμε με τους άλλους ανθρώπους, με το σιωπηλό άνοιγμα της καρδιάς μας, όχι με θόρυβο και απαίτηση, αλλά με την απλότητα της χαράς που γίνεται παγκόσμια, της μαρτυρίας σε όλους, με αγάπη και υπομονή.

            Πάντων προς Θεόν καταλλαγή η Παναγία. Συμφιλίωση φέρνει η Παναγία σε μία σχέση που είναι διασπασμένη, όχι από τον Θεό, αλλά από εμάς. Μας χωρίζει η αμαρτία, το θέλημά μας, η αίσθηση ότι δεν μας χρειάζεται ο Θεός και ότι μπορούμε και μόνοι μας. Η Παναγία έρχεται να μας συμφιλιώσει με την ταπείνωσή της. Μας δείχνει, με απλότητα και με διάκριση, ότι χωρίς τον Θεό δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, διότι Αυτός μας έδωσε τα χαρίσματα του κατ’ εικόνα, τη δημιουργικότητα, την πορεία προς τον συνάνθρωπο, την ανάγκη να έχουμε καταλλαγή και συμφιλίωση μεταξύ μας, διότι καμία εξουσία δεν ελευθερώνει, αλλά μόνο η αγάπη. Και διά της μετανοίας, για τα πολλά μας λάθη, να μπορούμε να επιστρέφουμε στο πατρικό μας σπίτι, την Εκκλησία, όπου ούτε ο θάνατος δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού.

            Σ’ έναν κόσμο ανελευθερίας, ασκήμιας, εγωτικής απαίτησης, πολέμου και διχασμού η Παναγία δείχνει τον δρόμο προς τον Χριστό. Η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι καιρός ευπρόσδεκτός, με τις πρεσβείες της, με το να την μακαρίζουμε στις ιερές ακολουθίες και με την προσπάθειά μας να αγαπούμε, να μετανοούμε, να διαμορφώνουμε τα κριτήρια του Ευαγγελίου ως βίωμα στον χρόνο μας, να βρούμε τον Υιό και Θεό της. Και Εκείνη στέκεται δίπλα μας, ως Μάνα τρυφερή και παρηγορητική, βοηθώντας μας να νικήσουμε τη σκληρότητα και την κακία, που και δείχνουμε και μας καταβάλλει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

27 Φεβρουαρίου 2026

Α’ Χαιρετισμοί

Η ΝΗΣΤΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΡΣΗ

                 

Έλεγε ο Αββάς Ισίδωρος ο πρεσβύτερος: "Αν νηστεύετε, μην το παίρνετε επάνω σας. Αν κομπάζετε, καλύτερα ας τρώτε κρέας. Γιατί είναι προτιμότερο να τρώει κανείς κρέας παρά να έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του" (Από το "Γεροντικό")

                Η νηστεία είναι μία ευλογημένη συνήθεια των χριστιανών. Η αλλαγή της διατροφής μάς βοηθά να αφήσουμε κατά μέρος την εξάρτηση από τροφές που μας αρέσουν, που είναι συνηθισμένες, που μας γεμίζουν τοξίνες, που μας δίνουν άνεση. Η νηστεία όμως είναι και μία εξαιρετική ευκαιρία να δούμε τον εαυτό μας, την ψυχή μας. Διότι, όπως προχωρά η ζωή μας, ο καθένας μας διακατέχεται από εντονότερα ή ασθενέστερα πάθη, με πιο δύσκολο στην αντιμετώπισή του την έπαρση, την αίσθηση ότι ο εαυτός μας είναι το κέντρο του κόσμου.

                Το "εγώ" μάς δόθηκε από τον Θεό, για να έχουμε επίγνωση της διαφορετικότητάς μας. Για να μπορούμε να αξιοποιούμε τα χαρίσματα που κληρονομούμε, αλλά και αναπτύσσουμε, με σκοπό να μοιραστούμε τα καλά. Κάθε στιγμή της ζωής μας βεβαίως ζούμε την πρόκληση να διαχειριστούμε τις σχέσεις μας με τους άλλους στην προοπτική της αγάπης ή της εξουσίας ή της αδιαφορίας. Να δούμε τον άλλον ως εικόνα Θεού ή ως αντικείμενο προς δική μας χρήση ή σαν να μην υπάρχει. Να νοιαστούμε ή να φερθούμε με απάθεια. Να μείνουμε στο δικό μας συμφέρον ή να δούμε τη ζωή και τον συνάνθρωπο με καλοσύνη, με διαπραγμάτευση, με ενσυναίσθηση, με συγχωρητικότητα, ακόμη κι αν εμείς δεν έχουμε όσα θα θέλαμε να έχουμε.

                Η νηστεία μπορεί να μας δώσει την αφορμή να στραφούμε προς μέσα κόσμο μας. Να δούμε τις αντιδράσεις, τον θυμό μας, τον υπερτονισμό ότι έχουμε δίκιο σε ό,τι κι αν σκεφτούμε, την αδυναμία μας να υποχωρήσουμε, την επιλογή να κρίνουμε τη ζωή με βάση το πώς σκεφτόμαστε εμείς και μόνο με αυτό. Και να γίνει ευκαιρία να νηστέψουμε από την κυριαρχία του εγώ. Από την έπαρση ότι εμείς γνωρίζουμε. Να λειτουργήσουμε με ταπείνωση. Να αφήσουμε τον Θεό να αποφασίσει στην προοπτική τού "δίκασον, Κύριε, τους αδικούντας με" (Ψαλμ. 34,1) και όχι με το να επιβάλουμε εμείς την άποψή μας. Για να γίνει αυτό όμως χρειάζεται νήψη, εγρήγορση, αυτοκριτική. Αυτό συνεπάγεται το να ακούσουμε τη φωνή της συνείδησής μας. Να ρωτήσουμε τον πνευματικό μας. Να αυξήσουμε την προσευχή μας. Να αισθανθούμε ότι δεν είμαστε εμείς το κέντρο της ζωής, αλλά το θέλημα του Θεού που ανοίγει δρόμους, φωτίζει και εμάς και τους άλλους ή επιτρέπει εμπόδια, για να ασκηθούμε, να υπερβούμε, να αντέξουμε.

                Αν συνδυάσουμε τη νηστεία των τροφών με τη νηστεία από την έπαρση, τότε η πνευματική μας προπαρασκευή για τις μεγάλες εορτές της πίστης μας αποκτά περιεχόμενο σε βάθος. Αν συνδυάσουμε τη νηστεία με ελεημοσύνη, με συγχωρητικότητα, με πραότητα, τότε μπορούμε να έρθουμε πιο κοντά στον πλησίον μας, ακόμη κι αν εκείνος είναι δύστροπος, ακόμη κι αν μας ταλαιπωρεί. Συγχώρηση δείχνει όχι επηρμένος, αλλά ο ταπεινός. Το πρώτο βήμα κάνει όχι ο αδύναμος, αλλά ο ισχυρός. Αντέχει και αγαπά αυτός που βλέπει τη ζωή και στην πνευματική της διάσταση. Κι αυτό είναι το νόημα τελικά της νηστείας. Να έρθουμε πιο κοντά στο ήθος του Ευαγγελίου, στη διδαχή του Χριστού, που είναι η νηστεία να συνδυαστεί με τη συμφιλίωση, με τη χαρά, με την αποκατάσταση της κοινωνικότητας στην Εκκλησία.  

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"

στο φύλλο της Τετάρτης 25 Φεβρουαρίου 2026