ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΟΛΑΤΡΙΑ

 «῾Ο δὲ ἀποκριθεὶς αὐτῷ λέγει· ῏Ω γενεὰ ἄπιστος, ἕως πότε πρὸς ὑμᾶς ἔσομαι; ῞Εως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν; Φέρετε αὐτὸν πρός με. Καὶ ἤνεγκαν αὐτὸν πρὸς αὐτόν» (Μάρκ. 9,19).

«῎Απιστη γενιά!» ἀποκρίθηκε ὁ ᾿Ιησοῦς. «῝Ως πότε θὰ εἶμαι μαζί σας; Πόσον καιρὸ ἀκόμη θὰ σᾶς ἀνέχομαι; Φέρτε μου ἐδῶ τὸ παιδί». ᾿Εκεῖνοι τοῦ τὸ ἔφεραν. 

           «Μέχρι πότε θα σας ανέχομαι;», αναρωτιέται ο Χριστός, όταν, μετά τη μεταμόρφωσή του στο όρος Θαβώρ, βλέπει τους μαθητές του να μην μπορούν να γιατρέψουν ένα νέο παιδί από την επιληψία, που δεν ήταν συνέπεια ιατρικού προβλήματος, αλλά από επιρροή δαιμονικού πνεύματος. Ο πατέρας του παιδιού, επειδή ο Ιησούς έλειπε, δοκιμάζει να βρει τη γιατρειά του παιδιού του, σημάδι της λαχτάρας του πατέρα να δει τον γιο του ελεύθερο από το κακό, να μην αισθάνεται τον φόβο του θανάτου για ένα παλικάρι στο οποίο ο δαίμονας επιβάλλει μαρτύρια, κάνοντάς το να κυλιέται, να αφρίζει, να πέφτει στη φωτιά και στο νερό, για να βασανίζει τόσο το ίδιο όσο και τον πατέρα του. Παρακαλεί ο πατέρας τους μαθητές, αλλά νιώθει την έλλειψή τους, όπως κι εκείνοι. Χωρίς την παρουσία του Χριστού, η πνευματική δύναμη των μαθητών είναι ανύπαρκτη. Ό,τι έχουν, είναι χάρις.

            Κι ο Χριστός αναρωτιέται μέχρι πότε θα ανέχεται τους ανθρώπους οι οποίοι νομίζουν, επικαλούμενοι το όνομά Του και την παρουσία Του, ότι είναι ικανοί να νικήσουν το κακό, να δώσουν ζωή στους άλλους, να γίνουν πρωταγωνιστές. Τους έχει πει και μας έχει πει ότι χωρίς Εκείνον, δεν μπορούν να κάνουν τίποτα (Ιωάν. 15,5). Όμως και εκείνοι κι εμείς, όντας κοντά Του, νομίζουμε ότι δεν Τον χρειαζόμαστε. Ότι έχουμε γίνει ικανοί να κάνουμε τα πάντα, να κηρύττουμε τα πάντα, να έχουμε λύσεις για τα πάντα στο όνομά Του, χωρίς όμως η σχέση μας μαζί Του να είναι «εν προσευχή και νηστεία», χωρίς την ταπεινότητα της επικλήσεως Εκείνου και την εμπιστοσύνη ότι Εκείνος, έστω και δι’ ημών, θα δώσει την αλήθεια, την ίαση, την καινούργια ζωή.

            Η αγάπη δίνει ανοχή. Στην πίστη μας όμως προηγείται η σχέση με τον Χριστό. Η αναζήτηση της παρουσίας του. Η κοινωνία Του. Αλλά ακόμη κι αν υπάρχουν αυτά, χρειάζεται η ταπεινότητα. Να ακούμε και να μιλάμε με μέτρο. Να μη γινόμαστε παντογνώστες, θεωρώντας ότι κατέχουμε το πλήρωμα της αλήθειας, ιδίως για πράγματα που δεν γνωρίζουμε, για πράγματα που ξεπερνούνε τα μέτρα μας, όπως το κακό. Ας παρακαλούμε τον Κύριο να μας δίνει μέτρο, να μην επιβαρύνουμε τους άλλους γεννώντας ψεύτικες ελπίδες ότι εμείς έχουμε τις απαντήσεις και τις λύσεις, οδηγώντας συχνά σε θλίψη και απογοήτευση, κάποτε και σε απιστία και αθεΐα τους συνανθρώπους μας που νιώθουν ότι δεν μπορούν να πιστέψουν σε μας. Και, με τη σειρά μας, να μην εξαρτούμε την πίστη μας από πρόσωπα, ούτε να θεωρούμε τα λόγια τους θέσφατα, ιδίως όταν διατυπώνονται με την έπαρση ότι κατέχουν την οδό της σωτηρίας, ότι έχουν απαντήσεις για όλα τα θέματα, κάποτε και για όσα δεν είναι αρμοδιότητα της Εκκλησίας να τα λύσει.

Εδώ βρίσκεται το κλειδί. Το μήνυμα της Εκκλησίας δεν είναι η προσωπολατρία, η εξάρτηση από πρόσωπα και η πίστη σ’ αυτά, αλλά η εμπιστοσύνη και η σχέση με τον Χριστό. Αυτός είναι κοντά μας, Αυτός μας ανέχεται, Αυτός μας αγαπά, Αυτός θα πει για ό,τι μας απασχολεί «φέρτε το σε Μένα». Και αν έχουμε τελικά εμπιστοσύνη σ’ Εκείνον και αναφωνήσουμε, μαζί με τον πατέρα του παιδιού «πιστεύω, Κύριε. Βοήθησέ με, γιατί η πίστη μου δεν είναι δυνατή», τότε θα λάβουμε την ίαση, πρώτα της ψυχής, καθώς θα φύγουν από επάνω μας οι επιρροές του διαβόλου και του κακού, και στη συνέχεια της ζωής μας. Για να πορευτούμε  μαζί με τον Χριστό. Για να διεκδικήσουμε όχι μόνο την ανοχή Του, αλλά την κοινωνία της αγάπης Του που σώζει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

22 Μαρτίου 2026

Κυριακή Δ’ Νηστειών

Η ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ Η ΤΟΝ ΕΛΕΗΜΟΝΑ ΑΠΟΚΥΗΣΑ

 «Ἡ περιστερά, ἡ τὸν Ἐλεήμονα ἀποκυήσα, χαῖρε, Ἀειπάρθενε, ὁσίων πάντων, χαῖρε, τὸ καύχημα, τῶν ἀθλητῶν στεφάνωμα, χαῖρε, ἁπάντων τε τῶν δικαίων θεῖον ἐγκαλώπισμα καὶ ἡμῶν τῶν πιστῶν τό διάσωσμα» (Θ’ Ὠδή τοῦ Κανόνα τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου)

«Χαῖρε, Ἀειπάρθενε, σὺ ποὺ εἶσαι ἡ θεία περιστερά ἡ γεννήσασα τὸν ἐλεήμονα Θεό. Χαῖρε, σὺ, ποὺ εἶσαι τὸ καύχημα ὅλων τῶν ὁσίων καὶ τὸ στεφάνωμα τῶν μαρτύρων. Χαῖρε, σὺ, ποὺ εἶσαι ὅλων τῶν δικαίων τὸ θεῖο στόλισμα καὶ ἡμῶν τῶν πιστῶν ἡ σωτηρία» (Μετάφραση-Ἑρμηνεία Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου) 

            Ο ποιητής του Κανόνα του Ακαθίστου Ύμνου άγιος Ιωσήφ ο Υμνογράφος αξιοποιεί πλήθος εικόνων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, οι οποίες αναφέρονται στο πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, άλλες που την προτυπώνουν και άλλες που την δείχνουν στην ομορφιά της απλότητάς της, ένα αληθινό μεγαλείο.

Μία από τις πιο ωραίες ποιητικές εικόνες είναι αυτή που την χαρακτηρίζει «περιστερά». Ο υμνογράφος έχει υπόψιν του το περιστέρι του Νώε, το οποίο αποστέλλεται από τον δίκαιο της Παλαιάς Διαθήκης μετά τον κατακλυσμό, φεύγει από την Κιβωτό και επιστρέφει φέρνοντας κλαδί ελιάς, σε απόδειξη ότι ο κατακλυσμός τελείωσε και τα νερά έχουν αποτραβηχτεί.  Η Παναγία είναι αυτή που στέλνει ο Θεός σε έναν κόσμο θανάτου και έρχεται για να δείξει σ’ Αυτόν και σε όλους μας ότι υπάρχει κλαδί ελιάς, υπάρχει η νίκη κατά του θανάτου, υπάρχει η δυνατότητα στο ανθρώπινο Γένος να κάνει ένα καινούργιο ξεκίνημα. Τραβιούνται τα νερά του κακού και του θανάτου, δεν είναι πλέον αθάνατο το κακό και ο άνθρωπος, αν θέλει να κοινωνήσει με τον Θεό τη ζωή στο πρόσωπο του Χριστού, συμφιλιώνεται με τον Θεό και θα ζήσει την ανάσταση. Η Παναγία γίνεται η περιστερά η οποία θα φέρει στον κόσμο πλέον όχι μία είδηση, αλλά τον ίδιο τον ελεήμονα Θεό. Γι’ αυτό και η Παναγία γίνεται η «καλλιέλαιος»  (Ρωμ. 11,24), την οποία, ο καθένας που θέλει να μιμηθεί, να αφήσει δηλαδή τον Χριστό να φωλιάσει μέσα του με την αγάπη, με την θεία κοινωνία, με την μετάνοια, με τα έργα της χάριτος και της ταπείνωσης, με την πίστη που σώζει, τότε η ζωή μας αλλάζει και γίνεται κλαδί ελιάς ήμερης και καρποφόρας.

Η «περιστερά» όμως είναι και μια εικόνα που μας θυμίζει το «Άσμα Ασμάτων», όπου ο Νυμφίος αποκαλεί τη νύφη του «περιστερά», με μία πολύ τρυφερή ερωτική προσφώνηση: « Σήκω, έλα εσύ που είσαι η πλέον κοντινή μου ύπαρξη, η ομορφιά μου, η περιστερά μου, διότι πέρασε ο χειμώνας, έφυγε η βροχή στον τόπο της, φάνηκαν τα άνθη στη γη, ήρθε ο καιρός του κλαδέματος, ακούστηκε η φωνή της τρυγόνας στη γη μας, η συκιά έβγαλε τα άγουρα σύκα της, τα αμπέλια βγάζουν καρπούς, νιώθουμε την ευωδία τους, σήκω, έλα εσύ που είσαι η πιο κοντινή μου ύπαρξη, η περιστερά μου, και έλα, εσύ που είσαι με συστολή κρυμμένη κάτω από τον βράχο, κοντά στο τείχος. Δείξε μου την ωραία σου μορφή, κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι είναι γλυκιά η φωνή σου και ωραία η όψη σου» («Άσμα Ασμάτων», 2, 10-14). Η Παναγία είναι η πιο κοντινή στον Θεό ύπαρξη, η οποία κρύβεται με την σεμνότητα και τη συστολή κάτω από το τείχος του κόσμου των ανθρώπων, κι όμως ο Θεός την βρίσκει και την καλή να έρθει κοντά Του, διότι πλέον έχει φύγει ο χειμώνας του θανάτου και ο κόσμος εισέρχεται στην άνοιξη της νέας ζωής, της ανακαίνισης, της ανάστασης, όπου η αγάπη θα κυβερνήσει. Και το περιστέρι, σύμβολο αγνότητας και καθαρότητας, μας κάνει να νιώθουμε ότι αυτός είναι ο δικός μας αγώνας. Να μοιάσουμε στην Παναγία και να παλέψουμε η ύπαρξή μας να νικήσει το κακό, να καθαριστεί από τα πάθη, να γίνει ελπίδα, να δοθεί με έρωτα κι αγάπη στον Θεό, με έρωτα κι αγάπη στον πλησίον μας, ακόμη κι αν ο κόσμος κατακλύζεται από τον θάνατο, επιδεικνύεται με θράσος έχοντας χάσει κάθε συστολή, έχει γίνει αταπείνωτος και επιδεικτικός, με την ασχήμια του άκρατου εγωισμού να προκαλεί.

Η Παναγία το σημείο της ελπίδας, της συμφιλίωσης, της αγνότητας, της καθαρότητας, της αγάπης, της ανακαίνισης. Στο χέρι μας όχι μόνο να την επικαλούμαστε, αλλά να την μιμούμαστε!

 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

20 Μαρτίου 2026

Δ’ Χαιρετισμοί

   

ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

                 

Μεγάλη η συζήτηση για τη θέση της γυναίκας στους καιρούς μας.  Από την μία ένας κόσμος στον οποίο τα δικαιώματα αναγνωρίζονται, όχι όμως και η προσφορά, όπου ακόμη υπάρχει έμφυλη βία, φανερή ή κρυφή, και από την άλλη ένας κόσμος που έρχεται, το Ισλάμ, στον οποίο η γυναίκα εξακολουθεί να βρίσκεται σε θέση μη ελευθερίας. Η τιμή της δεν επαφίεται στις δικές της επιλογές, αλλά στον θρησκευτικό νόμο. Η εμφάνισή της δεν αποτελεί θέμα προσωπικής σεμνότητας, αλλά υποχρεωτικής κάλυψης στοιχείων του προσώπου της ή και ολόκληρου του σώματός της, για να μην προκαλεί ή για να μην κάνει τον άνδρα να ζηλεύει. Η μητρότητα στη Δύση αναγνωρίζεται ως τιμή για τη γυναίκα και της προσφέρονται παροχές, αλλά ο πολιτισμός και ο τρόπος ζωής την σπρώχνουν να γεννά ένα, το πολύ δύο παιδιά. Η μητρότητα στο Ισλάμ είναι η κύρια αποστολή της γυναίκας και πρέπει να γεννά όσα περισσότερα παιδιά γίνεται, χωρίς η πολιτεία να αισθάνεται την ανάγκη να την τιμήσει γι’ αυτό. Είναι μόνο το καθήκον της.

                Στην πολυπολιτισμική μας πραγματικότητα ένα τμήμα της κοινωνίας μας πορεύεται δυτικά, χωρίς να στρέφεται προς τα πίσω. Ένα άλλο τμήμα, που σταδιακά αυξάνει, θα ήθελε έναν συντηρητισμό να είναι πιο ευδιάκριτος. Το βλέπουμε στις συζητήσεις για τις αμβλώσεις. Ένα άλλο τμήμα όμως, που δεν είναι αυτόχθον, φέρνει μαζί του την Ανατολή, εκεί όπου η γυναίκα εξακολουθεί να είναι κτήμα του άνδρα, σαν να φταίει που γεννήθηκε γυναίκα. Θα έπρεπε να ενισχύουμε τις δικές μας πνευματικές παραδόσεις και όχι να αφήνουμε την κοινωνία να πορεύεται προς έναν αθεϊσμό φιλελεύθερου τύπου, ήδη ξεπερασμένο από τον νεοσυντηρητισμό των καιρών μας, που όμως στην Ελλάδα εξακολουθεί να γοητεύει.

                Για την Εκκλησία «ουκ ένι άρσεν και θήλυ». Η Εκκλησία όμως θα έπρεπε ανεβάσει την ένταση της φωνής της για το νυν. Δεν αρκεί η επίγνωση ότι «ουκ έχομεν ώδε μένουσαν πόλιν, αλλά την μέλλουσαν επιζητούμεν», διότι δεν υπάρχουμε εκτός της Ιστορίας και του παρόντος. Εδώ σωζόμαστε. Δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια όταν υπάρχουν ακόμη στερεότυπα. Όταν υπάρχουν άντρες οι οποίοι δεν βοηθούν στην οικογένεια με ισοτιμία. Όταν οι μητέρες μεγαλώνουν αγόρια και κορίτσια μόνο με εγωκεντρισμό και χωρίς κανένα όριο, έχοντας παρεξηγήσει την ελευθερία. Δεν μπορούμε να ανεχόμαστε οποιαδήποτε μορφή βίας, υποτίμησης της αξιοπρέπειας του άλλου, όταν η σχέση άντρα και γυναίκας κυριαρχείται από την προοπτική του παιχνιδιού εξουσίας, όταν η σωματική δύναμη καταρρακώνει την μοναδικότητα της ύπαρξης.  Όταν εξακολουθούν να υπάρχουν εργασιακές ανισότητες. Όταν, ακόμη και στην Εκκλησία, αμφισβητείται η δυνατότητα των γυναικών να ψάλλουν με ερμηνείες που απολυτοποιούν το γράμμα και δεν βλέπουν το πνεύμα. Όταν ακόμη και η φυσική λειτουργία του σώματος της γυναίκας θεωρείται ακάθαρτη.

                Έχουμε να κάνουμε με έναν κόσμο στον οποίο η θέση της γυναίκας χρήζει καλυτερεύσεως. Η Εκκλησία τιμά την Παναγία. Έχει πλήθος αγίων γυναικών στο αγιολόγιο και το εορτολόγιό της. Η σωτηρία δεν εξαρτάται από το φύλο, αλλά από τη σχέση με τον Χριστό. Η σωτηρία όμως ξεκινά από αυτή τη ζωή. Όχι από την απόσυρση από τα του κόσμου, αλλά από την μεταμόρφωσή τους κατά Θεόν. Χρειαζόμαστε ένα μεγάλο ΟΧΙ στην αμαρτία που συνδέεται με τη χρήση της γυναίκας ως αντικειμένου. Με την πεποίθηση που έχει περάσει ότι το δικαίωμα στην αμαρτία καταξιώνει τη γυναίκα, επειδή την ομοιώνει με τον άντρα. Η γυναίκα κλήθηκε να είναι ελεύθερη, όχι θεραπαινίδα. Είναι δύσκολος ο συνδυασμός να είναι και μάνα και εργαζόμενη. Ας βοηθήσουμε και οι άντρες. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Τετάρτης 18 Μαρτίου 2026

 

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

 «Εἶπεν ὁ Κύριος· ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μάρκ. 8,34)

«Εἶπε ὁ Κύριος: ῞Οποιος θέλει νὰ μὲ ἀκολουθήσει, ἂς ἀπαρνηθεῖ τὸν ἑαυτό του, ἂς σηκώσει τὸν σταυρό του κι ἂς μὲ ἀκολουθεῖ». 

            Στη μέση της Σαρακοστής στους ναούς στέκεται εν τω μέσω ο τίμιος Σταυρός, για να τον προσκυνήσουμε και να λάβουμε δύναμη, για να θυμόμαστε ότι η πορεία προς το Πάσχα περνά από τον Σταυρό, για να μην θεωρούμε ότι ο Χριστός ανέλαβε έναν δρόμο, τον οποίο εμείς δεν θα γευτούμε. Εκείνος ανέλαβε στον σταυρό την πεπτωκυία φύση μας, αυτή που θεοποιεί τον εαυτό της και διακατέχεται από ένα μίσος με διάφορες μορφές εις βάρος του πλησίον. Ανέλαβε τον θάνατο, τον νίκησε διά της αναστάσεώς Του, και πλέον μας δείχνει ότι η φύση μας ανακαινίστηκε, ότι ο Θεός είναι μεθεκτός, θεατός, ένα με μας. Ότι εφόσον ο θάνατος δεν νίκησε τον Θεάνθρωπο Κύριος ακριβώς διότι η θεία φύση ανασταίνει την ανθρώπινη, παρότι η ανθρώπινη παθαίνει και πεθαίνει, έτσι κι εμείς, αν έχουμε σχέση με τον Χριστό, ήδη από αυτή τη ζωή νικάμε τον θάνατο, αυτόν τον πνευματικό, την κυριαρχία του μίσους στην πεπτωκυία φύση μας, αλλά και στην Δευτέρα Παρουσία, όταν θα έρθει η Βασιλεία του Θεού εν δυνάμει, θα νικήσουμε και τον σωματικό θάνατο, προσλαμβάνοντας και πάλι το σώμα το οποίο κι αυτό μας δόθηκε για να γευθεί την αιώνιο  ζωή.

            Επάνω στον Σταυρό ένας μεγάλος πόλεμος διεξάγεται. Ο πόλεμος κατά του μίσους. Μίσος σημαίνει η απουσία συναίσθησης ότι η ανθρώπινη φύση μας δεν είναι πλήρης. Χρειάζεται τον Θεό και τον άλλο, για να ζήσει, όχι απλώς για να επιβιώσει. Επάνω στον Σταυρό ο Χριστός γεύεται το μίσος των ανθρώπων, οι οποίοι, παρακινημένοι από τον διάβολο, βλέπουν στο πρόσωπό Του την πληρότητα της  αγάπης, ότι Εκείνος ως Θεός είναι πλήρης, αλλά η πληρότητα δεν σημαίνει εγωτική αυτάρκεια. Ο πλήρης θέλει κι άλλοι να μοιραστούν τη χαρά της πληρότητας. Δημιουργεί, διότι αγαπά. Και ζει την χαρά της αγάπης, ακριβώς διότι είναι πλήρης. Ξέρει ότι, χωρίς να είναι αναγκαίο για την δική Του ύπαρξη, είναι ωραίο και περίσσεια αγάπης και ζωής και άλλοι να μοιράζονται την τριαδική αλληλοπεριχώρηση. Εμείς όμως οι άνθρωποι φθονούμε τον πλήρη και αγαπώντα Θεό. Θα θέλαμε να είμαστε στη θέση Του. Κι ενώ Εκείνος μας δείχνει τον δρόμο, διά της αγάπης, εμείς δεν θέλουμε να μοιραστούμε, να ανεχτούμε, να χαρούμε, αλλά τα θέλουμε όλα για τον εαυτό μας. Μισούμε λοιπόν τον φέροντα το μήνυμα, τη ζωή, τον τρόπο και Τον σταυρώνουμε, για να Τον εξαλείψουμε από προσώπου γης και να μη μας θυμίζει η παρουσία Του την έλλειψή μας.

            Ο πόλεμος αυτός κατά του Θεού δεν μπορεί να Τον νικήσει. Ο Θεός είναι ζωή, ζωή δίνει στην ανθρώπινη φύση και σε μας, ζωή και ανάσταση διά του Σταυρού Του. Και μας καλεί να συνειδητοποιήσουμε την έλλειψή μας. Να Τον επιθυμήσουμε. Να Τον αγαπήσουμε, όχι ως δούλοι, αλλά ως φίλοι. Ως παιδιά που είμαστε κοντά Του σε μία πορεία ενηλικίωσης και ελευθερίας. Μόνο που όποιος μεγαλώνει εν αγάπη, τόσο θέλει η αγάπη να αυξάνεται. Κι έτσι νικιέται ο θάνατος. Ακόμη κι αν περνά διά του σταυρού. Διότι ο διάβολος και ο κόσμος πολεμούν αυτόν που αγαπά. Με κάθε τρόπο. Κι όταν δεν τον κλονίζουν, οδηγούν το μίσος να του επιτίθεται. Και τον σταυρώνουν.

            Ο Σταυρός είναι όπλο κατά του διαβόλου. Όπλο κατά του μίσους. Διότι είναι το απόγειο της αγάπης. Σταυρώνω το εγώ μου, τις μικρές ή μεγάλες επιθυμίες μου για να είμαι δίπλα στον πλησίον μου. Γιατί νιώθω τη δική μου έλλειψη και τη δική του. Και χωρίς να ζητώ από εκείνον να το κατανοήσει, προσφέρω και προσφέρομαι. Σ’ έναν κόσμο που αδιαφορεί, που βιαιοπραγεί σε όλες τις ηλικίες διότι δεν θέλει να αντιμετωπίσει την έλλειψη νοήματος, κοινότητας, αγάπης, ταπεινότητας, σηκώνω ελεύθερα τον σταυρό μου και παρακαλώ τον Χριστό να με συνδράμει στον πόλεμο. Βάζω όλους μου τις δυνάμεις. Και αφήνω την χάρη Του να αναπληρώσει τις ελλείψεις μου. Κι Εκείνος με ανασταίνει και θα με αναστήσει. Όχι με την ψευδαίσθηση ότι όλα θα πάνε καλά, αλλά με την πίστη ότι διά του Σταυρού χαρά ήλθεν εν όλω τω κόσμω!

Στην Εκκλησία, που είναι σταυρός κι ανάσταση μαζί! Σε κάθε θεία λειτουργία. Σε κάθε στιγμή, όταν η αμαρτία δεν είναι η χαρά, αλλά η συναίσθηση ότι καλούμαι να ξεκινήσω, να βάλω αρχή μετανοίας και να πορευθώ για να ζήσω με τον Εσταυρωμένο και Αναστάντα!

            Χρόνια πολλά κι ευλογημένα! 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

15 Μαρτίου 2026

Κυριακή Γ’ Νηστειών, της Σταυροπροσκυνήσεως

ΧΑΙΡΕ ΠΙΟΝ ΟΡΟΣ ΚΑΙ ΤΕΤΥΡΩΜΕΝΟΝ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ

 

 "Ἐν φωναῖς ἀσμάτων πίστει σοί βοῶμεν, Πανύμνητε, χαῖρε πῖον ὄρος καί τετυρωμένον ἐν Πνεύματι. Χαῖρε, λυχνία καί στάμνε, μάννα φέρουσα, τό γλυκαῖνον τά τῶν εὐσεβῶν αἰσθητήρια" (Δ' Ὠδή τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου)

"Εἰς σέ, ὦ Θεοτόκε, πού εἶσαι ἀξία παντός ὕμνου, βοῶμεν μέ ἱεράς ψαλμωδίας: Χαῖρε, σύ, πού εἶσαι ὄρος παχύ καί εὔφορον, ὄρος συμπαγές καί στερεοποιημένον ὑπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως ὁ πηκτός τυρός. Χαῖρε, σύ, πού εἶσαι λυχνία (φέρουσα τό θεῖον φῶς), καί στάμνος, φέρουσα ἐντός της τό (θεῖον) μάννα, τήν τροφήν πού γλυκαίνει τά πνευματικά αἰσθητήρια τῶν εὐσεβῶν ἀνθρώπων (ἑρμηνεία Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου)   

            Το μεγαλείο της ποίησης του Ακαθίστου Ύμνου δίνει μία νότα ομορφιάς στη ζωή, στη σκέψη, στην προσευχή μας προς την Υπεραγία Θεοτόκο. Ο ποιητής του Κανόνα άγιος Ιωσήφ ο Υμνογράφος δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει πλήθος εικόνων, παρμένων και από την Παλαιά Διαθήκη,για να δείξει τις προτυπώσεις της Παναγίας, αλλά και να μας καλέσει να την μιμηθούμε στη ζωή μας. Αν γνωρίζουμε σε ποια προσευχόμαστε, ότι δεν είναι μόνο η Μητέρα του Θεού έγινε άνθρωπος, αλλά και ένα πρόσωπο για το οποίο είναι πλήθος οι προεικονισμοί του στην εκκλησιαστική μας παράδοση. Δεν είναι ένα πρόσωπο που εμφανίζεται τη στιγμή που χρειαζόταν. Είναι ένα πρόσωπο που την περίμενε η ανθρωπότητα, μέσω ενός λαού που επέλεξε ο Θεός για να μας προετοιμάσει για την καινή κτίση.

            Χαίρε πίον όρος και τετυρωμένον εν Πνεύματι. Η εικόνα αυτή είναι από το βιβλίο των "Ψαλμών" και αναφέρεται στην Ιερουσαλήμ, την Σιών, που ήταν κτισμένη σε όρος. Έτσι και η Παναγία. Την βλέπουν όλοι οι άνθρωποι, σαν να βρίσκεται πάνω σε ένα βουνό. Είναι ευδιάκριτη η αρετή της. Η αγάπη της. Ο έρωτας για τον Θεό, που εκφράζεται με την ταπεινοσύνη της υπακοής και της συνοδοιπορίας. Η Σιών όμως μοιάζει με πηκτό, στέρεο τυρί, που τρέφει τον άνθρωπο δυναμώνοντάς τον, δίνοντάς του το αλάτι εκείνο που χρειάζεται για να μη γίνεται πλαδαρός, αλλά να στερεώνεται λαμβάνοντας ενέργεια που τον κρατά ορθή. Η Σιών ήταν το θεμέλιο του λαού του Ισραήλ. Σ' αυτήν έβρισκαν ασφάλεια οι Ισραηλίτες. Ήξεραν τις παραδόσεις τους. Ένιωθαν δυνατοί και προφυλαγμένοι από τους εχθρούς τους. Είχαν μαζί τους την Κιβωτό της Διαθήκης και τις εντολές του Θεού. Ένιωθαν στέρεη την παρουσία του Πνεύματος του Θεού. Έτσι, και η Παναγία. Γίνεται το υπόδειγμα του στερεωμένου στη χάρη του Αγίου Πνεύματος ανθρώπου, του έτοιμου να αντιμετωπίσει κάθε πειρασμό, κάθε κακό, ακριβώς διότι το Πνεύμα του Θεού ελευθερώνει, στηρίζει, αγιάζει. Ο άνθρωπος τρέφεται από τις εντολές του Θεού και αποκτά ενέργεια πνευματική, που τον κάνει έτοιμο να δίδει συνεχή μαρτυρία πίστης, μη λυγίζοντας στις περιστάσεις των καιρών.

            Χαίρε λυχνία και στάμνε, μάννα φέρουσα, το γλυκαίνον τα των ευσεβών αισθητήρια.  Άλλες δύο πολύ όμορφες εικόνες από την Παλαιά Διαθήκη είναι αυτή της επτάφωτης λυχνίας, την οποία ο Μωυσής τοποθέτησε, κατόπιν εντολής του Θεού, στη Σκηνή του Μαρτυρίου, εκεί όπου λατρευόταν ο Θεός. Η λυχνία αυτή είχε επτά λυχνάρια, επτά καντήλια που φώτιζαν, και αποτελεί προτύπωση της Παναγίας, η οποία όμως έχει ένα λυχνάρι επάνω της, τον Χριστό, το φως του κόσμου. Η Παναγία όμως μάς θυμίζει και τη στάμνα, στην οποία ο Μωυσής ζήτησε από τον αδερφό του τον Ααρών να τη γεμίσει με το μάννα και να τη φυλάξει. Το μάννα δεν μπορούσε να κρατήσει για δεύτερη ημέρα. Όμως το μάννα που έβαλε ο Ααρών στη στάμνα δεν χάλασε ποτέ. Η Θεοτόκος ως νέα στάμνα, κρατά τον Χριστό ως νέο μάννα, τον Άρτο της ζωής, ο Οποίος γίνεται τροφή πραγματική στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, γλυκαίνοντας το σώμα και την ψυχή των ευσεβών ανθρώπων γενόμενος θεία κοινωνία. Η Παναγία και ο Χριστός πηγαίνουν μαζί. Αυτό μας θυμίζει ο ιερός υμνογράφος. Κι ο χριστιανός, ο οποίος πιστεύει τον Χριστό και  έχει την Παναγία ως πρότυπό του γίνεται λυχνάρι, στην κορυφή του οποίου η πίστη στον Χριστό γίνεται φως που φωτίζει τον κόσμο του, με αγάπη, αλήθεια, ελπίδα στην ανάσταση, ειρήνη και συμφιλίωση. Και ο Χριστός γίνεται η τροφή που μας τρέφει στη ζωή μας, κάνοντάς μας ένα με Εκείνον αλλά και ένα με τους συνανθρώπους μας, δίνοντάς μας την ενότητα της αγάπης και της ειρήνης, αν όντως θέλουμε να μοιάσουμε στην Παναγία.

            Ίσως για τους ανθρώπους του καιρού μας μοιάζουν ξένες οι εικόνες αυτές. Και τούτο διότι έχουμε μάθει να θεωρούμε ως στήριγμα το εγώ μας, τα αγαθά μας, τις πεποιθήσεις και τις ιδεολογίες μας, τα επιτεύγματά μας, σαν να πρόκειται να ζήσουμε για πάντα. Έχουμε μάθει να πορευόμαστε με κέντρο τον εαυτό μας και το εγώ μας και να μην πρυτανεύει ως κριτήριο της ζωής μας το "εμείς", που η Εκκλησία, διά του προσώπου της Παναγίας, μας προτείνει έμπρακτα και γι' αυτή και για την άλλη ζωή. Ας φωτιζόμαστε και ας εμπνεόμαστε από την Παναγία, την Μητέρα του Θεού και δική μας. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

13 Μαρτίου 2026

Γ' Χαιρετισμοί                                  

ΠΟΛΕΜΩΝ ΑΚΟΕΣ

                 Κανένας πόλεμος, όσο κι αν μοιάζει αναπόφευκτος, δεν μπορεί να μας κάνει να συμβιβαστούμε μαζί του. Ακόμη κι αν θεωρούμε ότι είναι αιτιολογημένος, εντούτοις δεν μπορούμε παρά να σταθούμε με πολλή περίσκεψη μπροστά στον θάνατο, την καταστροφή, την κακία, την εκδίκηση, το μίσος, τα πολλαπλά τραύματα που φέρνει. Ο πόλεμος είναι η κατάργηση της αγάπης ως τρόπου πορείας του ανθρώπου και του κόσμου, που οδηγείς τον Θεό, αλλά και στην συνύπαρξη. Ο πόλεμος σβήνει πρόσωπα από τον χρόνο και τον χάρτη της ζωής, συχνά και μέσα από «παράπλευρες απώλειες». Εύκολα κάποιος τάσσεται στο πλευρό του ενός ή του άλλου εμπόλεμου. Δύσκολα μπορεί να νιώσει τον πόνο που προκύπτει, την ανασφάλεια, την αγωνία, τις επιπτώσεις στη ζωή, στην οικονομία, στον τρόπο που ο κόσμος μας υπάρχει.

                Διαβάζοντας σχόλια πολλών στο Διαδίκτυο, διαπιστώνουμε πόσο εύκολα ο άνθρωπος φανατίζεται στη λογική του «ποιος έχει δίκιο».  Βλέπουμε ακόμη την μονόπλευρη στάση. Συγχωρούμε αυτούς τους που υποστηρίζουμε, δείχνουμε χαιρεκακία γι’ αυτούς που κατά τη γνώμη μας φταίνε, αδιαφορούμε για το ότι ο πόλεμος γεννά αμετάκλητα αποτελέσματα όσον αφορά στην απώλεια της ζωής του κάθε ανθρώπου, ο οποίος «δεύτερη ζωή δεν έχει». Γινόμαστε σκληρόκαρδοι. Αρνούμαστε τελικά να δούμε τον κόσμο στην προοπτική που ο Θεός τον έπλασε, «καλόν λίαν», και μένουμε στις ιδέες μας.

                Εύκολα κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί: αλλάζει ο κόσμος χωρίς να γκρεμιστούν «οι κακοί» του; Εκτός της σχετικότητας τού ποιος είναι αληθινά κακός και αν υπάρχει κακό μόνο από την μία πλευρά, θα έπρεπε να βλέπουμε τον πόλεμο ως πνευματική αποτυχία της ανθρωπότητας να λύσει τις διαφορές της με διάλογο, κατανόηση, υποχωρητικότητα εκεί όπου χρειάζεται, άφημα στην άκρη του συμφέροντος. Δεν το βλέπουμε όμως έτσι, διότι ζητούμε από τη θρησκεία να ευλογήσει τις πολιτικές επιδιώξεις και να καταδικάσει τις θέσεις των αντιπάλων. Χρησιμοποιούμε και τον Θεό ακόμη για τους δικούς μας στόχους. Μας χρειάζεται μετάνοια και συντριβή, για να δούμε την πάσα αλήθεια.

                Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Η ανθρώπινη φύση διακατέχεται, από επιλογή της, από την κυριαρχία του συμφέροντος. Η πρώτη σκέψη του ηγέτη, του λαού, του συνόλου είναι τι συμφέρει. Όσο αυτή η λογική κυριαρχεί, τόσο οι ακοές των πολέμων θα μοιάζουν ασταμάτητες. Αλλά, ακόμη κι αν κάποιοι επιθυμούν τη συνύπαρξη, τη διαπραγμάτευση, την ειρήνη, δεν μπορούμε να παραιτηθούμε από τη δύναμη του λατινικού ρητού: «si vis pacem, para bellum», «αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο».

                Ο πόλεμος είναι η κατάσταση στην οποία η Εκκλησία μοιάζει ανήμπορη να προσφέρει άλλη λύση πέραν της προσευχής. Δεν θα πάψει ο πιστός άνθρωπος να θεωρεί κάθε επιθετικό πόλεμο ως αμαρτία. Γνωρίζει όμως ότι δεν υπάρχει μόνο μία ερμηνεία, ένα δίκιο απόλυτο. Στην ανημπόρια να προτείνουμε κάτι, ας μένουμε ταπεινοί. Ας μην επικροτούμε άδικους πολέμους, επεκτατισμό, ολοκληρωτισμό, φανατισμό, μίσος, ψεύτικες εξηγήσεις. Στον πόλεμο δεν υπάρχουν φίλοι, μόνο σύμμαχοι σε συμφέροντα. Υπάρχει όμως και κατεύθυνση που είναι δώρο Θεού: το να παλεύεις για την ελευθερία σου, για το δικαίωμα στη ζωή, για τον σεβασμό που δεν σου δείχνει εκείνος που νομίζει ότι η ιδεολογία του μπορεί να επιβληθεί επειδή αισθάνεται ισχυρός. Και κλίνοντας το γόνυ της ψυχής και του σώματος να  παρακαλέσεις η μαυρίλα του διαβόλου που φέρνει θάνατο να μην κυριαρχήσει, αλλά η ειρήνη του Θεού, «η πάντα νουν υπερέχουσαν». 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"

στο φύλλο της Τετάρτης 11 Μαρτίου 2026

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, “ΕΙΣΑΙ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΑ”

 ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ 176- ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, “ΕΙΣΑΙ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΑ”, εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Η θέση της γυναίκας σήμερα δεν έχει να κάνει τόσο με τα δικαιώματά της και τους ρόλους της, όσο με τις αντοχές και τον προσανατολισμό που έχει. Η κοινωνία (και δικαίως) της έχει παράσχει την ελευθερία να έχει πολλαπλούς ρόλους: εργαζόμενη, σύζυγος, μητέρα, επιχειρηματίας, προϊσταμένη, νοικοκυρά, ηγέτις, μορφωμένη, φίλη, αδελφή, γιαγιά… Η γυναίκα δεν είναι περιορισμένη κοινωνικά στα πλαίσια της οικογένειας. Συχνά μάλιστα η ιδιότητα της μητέρας δεν αποτελεί προτεραιότητα. Έρχεται εν χρόνω και όχι ως κοινωνικό “πρέπει”, ειναι επιλογή και όχι προϋπόθεση για να είναι μια γυναίκα ευτυχισμένη. Είναι δεδομένο λοιπόν ότι η γυναίκα χαίρεται, αλλά και πιέζεται. Γι’ αυτό και βιβλία, όπως του Ελευθέριου Ελευθεριάδη, ψυχολόγου, βραβευμένου και αγαπητού συγγραφέα, που αναφέρονται στη γυναίκα δίνουν αφορμές γόνιμου προβληματισμού τόσο για τις γυναίκες αναγνώστριες, όσο και για τους άντρες.
    “Είσαι και γυναίκα” επιγράφει το βιβλίο του ο συγγραφέας.  Αυτό το ΚΑΙ είναι το κλειδί. Διότι οι ρόλοι δεν πρέπει να καταργούν την κύρια ιδιότητα. Γυναίκα σημαίνει άνθρωπος που έχει την ανάγκη να φροντίσει τον εαυτό του, για να μπορεί να φροντίσει τους άλλους. Σημαίνει να ξεκουράζεται, διότι αλλιώς δεν θα αντέξει. Μπορεί η κοινωνία να αναγνωρίζει το δικαίωμα στη γυναίκα να έχει όλους τους ρόλους που περιγράψαμε, αλλά δεν παύει να έχει από αυτήν την απαίτηση να είναι η μάνα, η φροντίστρια. Αυτό όμως δεν καταργεί την ανάγκη της γυναίκας να είναι θηλυκή, ρομαντική, ανθρώπινη, υγιής πρωτίστως σωματικά και ψυχικά. Ο συγγραφέας προτείνει στη σύγχρονη γυναίκα να μη μπαίνει σε διαδικασία σύγκρισης, αλλά να χαίρεται με τα δικά της χαρίσματα. Να η φοβάται τις συγκρούσεις. Να μιλά και να εξηγεί στον άντρα αυτά που εκείνος δυσκολεύεται να αντιληφθεί, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι εκείνος καταλαβαίνει. Να μη συμβιβάζεται με την κακοποίηση. Να αγκαλιάζει τις ουλές, τα τραύματά της, για να μπορεί να τα διαχειριστεί. Να μη θεωρεί τα παιδιά ως τον αποκλειστικό σκοπό της ζωής της, αλλά την ομορφιά, που έρχεται ως αποτέλεσμα επιλογής! Να πιστεύει ότι καλή μάνα σημαίνει όχι αυτή που ρυθμίζει αγχωτικά και υπερπροστατευτικά τη ζωή των παιδιών της, αλλά που είναι παρούσα στη ζωή τους. Επομένως, την καλεί να έχει ζωή και πέρα από αυτά. Η γυναίκα μπορεί να είναι ένας προσευχόμενος άνθρωπος, με πρότυπο την Παναγία, όχι μόνο μια ακτιβίστρια, για να μείνει στην ιστορία, αλλά μία ύπαρξη που αγαπά.
    Ο συγγραφέας τολμά να θέσει τον δάκτυλό του επί τον τύπον των ήλων σε θέματα όπως η έκτρωση, η αποβολή, η βία, οι εξωσυζυγικές σχέσεις (τις χαρακτηρίζει εύστοχα “πατερίτσες”, που δεν βοηθούν τον άνθρωπο να περπατήσει ελεύθερος, αλλά του δίνουν άλλοθι να μη λύσει ριζικά τα προβλήματα του γάμου), τη σχέση με τους γονείς και τα πεθερικά, σε ένα κλίμα συμπάθειας, κατανόησης για τις δυσκολίες, χωρίς εύκολους αφορισμούς, αλλά και χωρίς υποταγή στο ρεύμα του άκρατου ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΙΣΜΟΥ. 
    Αυτός ο δρόμος του συγγραφέα, αν περάσει μέσα από την ταπείνωση της πνευματικότητας και της άσκησης, της προσευχής και του μέτρου μπορεί να βοηθήσει τις γυανίκες να πορευθούν στην αυθεντική οδό της αγάπης. Όχι της εξουσίας, που είναι ο πειρασμός των καιρών μας. Να βοηθήσει τον άντρα να κατανοήσει ότι μαζί με τη γυναίκα καλούνται να πορεύονται, συνδράμοντας ο ένας στον άλλον. Να χτιστούν προσωπικότητες μέσα από την αγωγή που η οικογένεια καλείται να προσφέρει, οι οποίες να σέβονται, να αγαπούν, να κοπιάζουν και όχι να απολαμβάνουν υπηρεσίες ως “ άρχοντες που τα δικαιούνται όλα”. 
    Ένα εξαιρετικό βιβλίο για όλες και όλους!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
9 Μαρτίου 2026