ΟΛΙΓΟΠΙΣΤΕ, ΕΙΣ ΤΙ ΕΔΙΣΤΑΣΑΣ;

 

«Εὐθέως δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπελάβετο αὐτοῦ καὶ λέγει αὐτῷ· ᾿Ολιγόπιστε! εἰς τί ἐδίστασας;» (Ματθ. 14, 31)᾿Αμέσως ὁ ᾿Ιησοῦς ἅπλωσε τὸ χέρι, τὸν ἔπιασε καὶ τοῦ λέει· «᾿Ολιγόπιστε, γιατί σὲ κυρίεψε ἡ ἀμφιβολία;»       

      Σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά θαύματά Του ο Χριστός περπατά επάνω στα κύματα της θάλασσας, για να γλιτώσει τους μαθητές Του από την τρικυμία και από τον φόβο. Ο Πέτρος του ζητά να βαδίσει και εκείνος στα κύματα, για να Τον συναντήσει και ο Χριστός συγκατανεύει. Και ενώ, αρχικά, ο Πέτρος ζει το θαύμα της υπέρβασης του φυσικού νόμου, μόλις αφήνει τον εαυτό του στον νου και στις αισθήσεις, νιώθει τον φόβο να τον κυριεύει και αρχίζει να καταποντίζεται. Και ο Χριστός του απλώνει το χέρι, τον κρατά και τον επαναφέρει στην υπέρβαση, λέγοντάς του «ολιγόπιστε, γιατί σε κυρίεψε η αμφιβολία;».           

          Ολιγόπιστοι είμαστε οι περισσότεροι χριστιανοί σήμερα. Απέναντι στα κύματα της ζωής, που έχουν να κάνουν με τη δύναμη του κόσμου και του πολιτισμού, που ομνύει στην ελευθερία και, την ίδια στιγμή, την υπονομεύει, καθώς βάζει στο τραπέζι πλήθος πειρασμών, για να αισθανθεί ο άνθρωπος ανεξάρτητος του Θεού, χωρίς όμως να κατανοεί ότι η υπόδουλη στο «εγώ και μόνο» καρδιά, αργά ή γρήγορα, παραδίδεται στον φόβο, είτε της έλλειψης ή εξάντλησης των προαπαιτούμενων για ευτυχία είτε για τον χρόνο που καλπάζει αδυσώπητα είτε για τις πιέσεις που υφίσταται από τους άλλους, ο χριστιανός έχει να αντιτάξει την πίστη στον Χριστό.

           Και πίστη σημαίνει εμπιστοσύνη. Σημαίνει αναφορά στο πρόσωπο του Χριστού. Μετοχή στη ζωή της Εκκλησίας, στην οποία ή πιστεύεις και προχωράς πέρα από τα μέτρα της καθημερινότητας ή παρηγοριέσαι με την κοινωνία των άλλων ανθρώπων, όπως των υπόλοιπων μαθητών, που δεν έφτανε μεν στον Πέτρο, αλλά, τουλάχιστον, ήταν μία κάποια στήριξη.  Σημαίνει υπομονή στις θλίψεις. Ό,τι κι αν συμβεί, ο Χριστός θα έρθει.

Είμαστε ολιγόπιστοι σήμερα. Φοβόμαστε τις αντίθεες δυνάμεις, οι οποίες θεωρούμε ότι σαρώνουν την ελευθερία μας. Αντί να αγαπάμε και να εμπιστευόμαστε τον Χριστό, μοιάζουμε με εκείνους που παρακολουθούν τον Καίσαρα κάθε εποχής, ζητώντας από αυτόν να φέρεται χριστιανικά. Καλούμε τον εαυτό μας και τους άλλους σε αντιστασιακό φρόνημα και στην πραγματικότητα απαιτούμε από τον Καίσαρα να μας αφήσει ήσυχους να απολαύσουμε την εκκοσμικευμένη ζωή, χωρίς κανένα τίμημα. Αντί να προχωρήσουμε αποδίδοντας στον Καίσαρα τα του Καίσαρος, διότι αυτά δεν έχουν κανένα βάρος στον αγώνα για τη σωτηρία, για την αγάπη, για την αγιότητα, εμείς καταναλώνουμε χρόνο, λογισμό και ενσπείρουμε φθόνο, αγνοώντας ότι το νόημα είναι ο Χριστός, Αυτός μας ελευθερώνει, Αυτός μας ενισχύει όταν χρειαστεί να δώσουμε λόγο. Και τέτοιος καιρός δεν έχει έρθει σε επίπεδο κοινωνίας. Αδιαφορούν ή αμφιβάλλουν για μας, αλλά εξακολουθούμε να είμαστε ελεύθεροι να πιστεύουμε όπως θέλουμε. Όμως η ολιγοπιστία μας μάς κάνει να φαντασιωνόμαστε τους εαυτούς μας ομολογητές. Η ζωή μας όμως στ’ αλήθεια ποια είναι; Ταιριάζει στα του Χριστού και της Εκκλησίας; Μήπως παριστάνουμε τους Πέτρους και στον πρώτο κλυδωνισμό θα καταποντιστούμε; Διότι το κλειδί είναι η ταπείνωση. Και μέχρι η καρδιά μας να γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος, δοχείον καθαρόν, ας μένουμε στο πλοίο της Εκκλησίας που μπορεί να κλυδωνιστεί, αλλά ο Χριστός δεν θα αφήσει να βουλιάξει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Κυριακή 2 Αυγούστου 2026

Θ’ Ματθαίου

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ Η ΖΕΣΤΗ

 

               

 Η ζέστη και ο καύσωνας του καλοκαιριού μας κάνουν γρήγορα να κουραζόμαστε, να ανησυχούμε, να αναζητούμε δροσιά στα συστήματα κλιματισμού, να φοβόμαστε, οι μεγαλύτεροι, και για την ίδια τη ζωή μας. Το καλοκαίρι δεν είναι μόνο η χαρά των διακοπών, της θάλασσας ή του βουνού. Είναι και η περίσκεψη για την κλιματική αλλαγή, για τις πυρκαγιές, για την αναστάτωση του πλανήτη μας εξαιτίας της αλόγιστης εκμετάλλευσης της γης, της μόλυνσης της ατμόσφαιρας, του φαινομένου του θερμοκηπίου, της λειψυδρίας που κάνουν τη φυσιολογική ζέστη ανυπόφορη.

                Στο συναξάρι της Εκκλησίας υπάρχει στις 29 Ιουλίου η διήγηση του βίου του αγίου μάρτυρος Καλλινίκου του εν Γάγγρα. Ο άγιος κήρυττε τον Χριστό στην Άγκυρα της Γαλατίας στην Μικρά Ασία. Οι ειδωλολάτρες τον κατήγγειλαν στον διοικητή Σακερδώτα, ο οποίος, αφού απέτυχε να τον κάνει να εγκαταλείψει την πίστη στον Χριστό, τον βασάνισε με φρικτούς τρόπους. Στο τέλος, διέταξε να του φορέσουν σιδερένια σανδάλια, με καρφιά και κοφτερές λάμες, και να τον σύρουν πίσω από τα άλογά τους μέχρι τη Γάγγρα της Παφλαγονίας, που απείχε περίπου 120 χλμ. Ο συναξαριστής επισημαίνει ότι με τη στήριξη της χάριτος του Θεού ο άγιος διέτρεξε παραπάνω από την μισή απόσταση, κάτω από ανυπόφορη ζέστη, προπορευόμενος της συνοδείας του. Όταν έφθασε σε έναν τόπο ονομαζόμενο Μάτρικα, οι στρατιώτες, εξαντλημένοι από τη δίψα και ανίκανοι να συνεχίσουν, έπεσαν στα πόδια του και τον ικέτευσαν να κάνει κάτι. Τότε ο άγιος προσευχήθηκε και από έναν βράχο ανάβλυσε πηγή νερού, η οποία έλαβε το όνομα «πηγή του μάρτυρος Καλλινίκου». Έφθασαν στον προορισμό τους, κι εκεί οι στρατιώτες δεν ήθελαν να θανατώσουν τον άγιο. Εκείνος όμως τους ενθάρρυνε να στήσουν πυρά, όπως είχε διατάξει ο Σακερδώτας και έλαβε τον στέφανο του μαρτυρίου.  

                Ο άγιος δεν απόκαμε μέσα στη ζέστη. Έχοντας τον Χριστό ως βοηθό του, αδιαφόρησε τόσο για τον πόνο από τα βασανιστήρια, όσο και για τον κόπο από τις υψηλές θερμοκρασίες. Αντίθετα, οι ειδωλολάτρες στρατιώτες, οι οποίοι δεν ένιωθαν τη δροσιά της πίστης στις καρδιές τους, δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το καύμα. Κι αυτό είναι ένα σημάδι των προτεραιοτήτων της ζωής. Υπομονή κάνει και αντέχει όποιος στην ψυχή του έχει νόημα, έχει πίστη, έχει ευγνωμοσύνη στον Θεό, τον Δημιουργό του κόσμου. Χωρίς να παραθεωρεί τα ανθρώπινα μέτρα, νιώθει πως ο κόσμος υπάρχει για να δοξολογείται ο Θεός, ακόμη και στα δύσκολα των κλιματολογικών συνθηκών. Η καρδιά που είναι δοσμένη στον Χριστό κάνει το σώμα να αντέχει, ακριβώς διότι δεν είναι το έξωθεν που σώζει, αλλά το έσωθεν. 

                Στη ζέστη ο άγιος προσεύχεται και προσφέρει νερό δροσιστικό στους στρατιώτες δημίους του. Πόση αξία έχει ένα ποτήρι νερό, μία δροσερή κουβέντα, μία προσευχή σε δύσκολους καιρούς! Οι άνθρωποι σήμερα έχουμε γίνει σκληρόκαρδοι και εγωκεντρικοί. Δεν είμαστε έτοιμοι να βοηθήσουμε τους διψώντας ούτε σωματικά ούτε ψυχικά. Διότι υπάρχει και η δίψα για νόημα ζωής, για αλήθεια, για αγάπη και οι καρδιές μας εύκολα κλείνουν σήμερα. Θα ήταν όμορφο να παλέψουμε, αφού πάρουμε νερό από την πηγή της ζωής που είναι ο Χριστός, να δώσουμε λίγο από αυτό στους συνανθρώπους μας. Και την ίδια στιγμή, βλέποντας την ταλαιπωρία του κόσμου από την αλόγιστη εκμετάλλευση του περιβάλλοντος, να είμαστε νοικοκυρεμένοι και αρκούμενοι στα απαραίτητα, χωρίς σπατάλη ενέργειας και πόρων. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"

στο φύλλο της Τετάρτης 29 Ιουλίου 2026 

ΕΡΗΜΟΣ ΕΣΤΙΝ Ο ΤΟΠΟΣ

"Οψίας δὲ γενομένης προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα ἤδη παρῆλθεν· ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα (Ματθ. 14,15) 
"Αργά  το απόγευμα προσήλθαν οι μαθητές και του είπαν· “ο τόπος είναι έρημος και η ώρα έχει περάσει· διάλυσε τα πλήθη, ώστε να πάνε στα   γύρω χωριά και να αγοράσουν για τον εαυτό τους τροφές ”. 

    Ο Χριστός συγκεντρώνει πλήθος κόσμου σε μία ερημική περιοχή. Για μία ολόκληρη μέρα μιλά στους ανθρώπους κι εκείνοι στέκονται άφωνοι και Τον ακούνε, λαμβάνοντας τροφή πνευματική, η οποία τους κάνει να ξεχνούν κάθε υλική ανάγκη. Όμως έρχεται το απόγευμα και οι μαθητές Του υπενθυμίζουν ότι ήρθε η ώρα να διαλύσει τα πλήθη και να τα στείλει στα γύρω χωριά, για να αγοράσουν για τον εαυτό τους τροφές. Και ο Χριστός θα κάνει το μεγάλο θαύμα του πολλαπλασιασμού διά της ευλογίας των πέντε άρτων και των δύο ιχθύων, θα κάνει όλους τους ανθρώπους να χορτάσουν και θα δώσει την εντολή στους μαθητές Του να συγκεντρώσουν και τα περισσεύματα, τα οποία θα ανέλθουν σε δώδεκα κοφίνια, ένα για κάθε φυλή του Ισραήλ. 
    “Έρημος εστίν ο τόπος”. Για να ακούσουμε τον λόγο του Θεού χρειάζεται έρημος τόπος. Δεν είναι κατ’ ανάγκην τόπο έρημος από ανθρώπους, αλλά τόπος καρδιάς έρημης από αγωνίες, άγχη, μέριμνες, λογισμούς που μας κρατούνε δεμένους σ’ αυτήν την πραγματικότητα, χωρίς να επιτρέπουν στον λόγο του Θεού να αλλάξει τη ζωή μας.
    “Έρημος εστίν οτόπος”. Για να ακούσουμε τον λόγο του Θεού χρειάζεται έρημη καρδιά από ατομοκεντρισμό, κακίες, αδυναμία πρόταξης της κλήσης μας να σχετιζόμαστε με τον Θεό και τους ανθρώπους. Στην πραγματικότητα ο έρημος τόπος είναι ένα σύμβολο της Εκκλησίας, η οποία υπάρχει εν κόσμω, αλλά δεν είναι εκ του κόσμου. Και όποιος μετέχει στη ζωή της Εκκλησίας, ιδίως στη θεία λειτουργία, νιώθει αυτή την απομάκρυνση από το κοσμικό πνεύμα, που κρατά για λίγο, αλλά είναι τόσο αναζωογονητική πνευματικά, καθώς μας καθιστά δεκτικούς στον λόγο του Θεού. Και δεν ήταν τυχαίο ότι τόσες χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν την εργασία τους, τον ρυθμό της καθημερινότητάς τους, ακολουθώντας τον Χριστό σε μία εκδρομή εξόδου από τη ρουτίνα τους, όχι όμως για να ξεσκάσουν, αλλά για να κοινωνήσουν τη ζωή με το πρόσωπο του Κυρίου και να τραφούν από τον λόγο Του, λόγο αγάπης και ζωής.    

 “Έρημος εστίν ο τόπος”. Και δεν ήταν μόνο ο τόπος, αλλά και ο χρόνος. Οι άνθρωποι που ακολούθησαν τον Χριστό, άφησαν τον εαυτό τους εκτός του χρόνου του κοσμικού, δόθηκαν με την καρδιά τους στον χρόνο που ο Χριστός τους προσέφερε να είναι μαζί Του και να τραφούν από Αυτόν. Δεν χόρταιναν να Τον ακούνε και να Τον βλέπουν, δείχνοντάς μας ότι όπου κι αν βρίσκεται ο άνθρωπος, αν πεινά και διψά για τον Χριστό και την αλήθεια, τότε η ζωή του δεν λογαριάζει τον χρόνο της, καθώς την έχει εναποθέσει εις χείρας του Θεού που τον αγαπά. 
    Μοιάζουν μη ρεαλιστικές αυτές οι προϋποθέσεις στους καιρούς μας. Κι αυτό διότι κι εμείς οι χριστιανοί κινούμαστε στη λογική τού “όλα ή τίποτα”. Κι επειδή δεν μπορούμε να ζήσουμε με όλη μας τη δύναμη και τον πόθο τον Χριστό, παραδιδόμαστε στο τίποτα τού ότι δεν προλαβαίνουμε, δεν μπορούμε, δεν έχουμε διάθεση, υπάρχουν άλλες προτεραιότητες και άλλες μέριμνες. Κι έτσι, δεν νιώθουμε την έρημο της Εκκλησίας, την έρημο της θείας λειτουργίας, την έρημο του λόγου του Θεού ως αρχή μιας νέας πορείας στη ζωή μας, χωρίς να υπολογίζουμε ότι αν ξεκινήσουμε να ακολουθούμε τον Χριστό, όσο μπορούμε, τότε Αυτος θα μας θρέψει πνευματικά και, όπου χρειαστεί, διά της προνοίας Του, θα συμπληρώσει τις ανάγκες μας. Αρκεί να Τον ακούμε, να Τον εμπιστευόμαστε και να μένουμε εν Αυτώ. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κυριακή 26 Ιουλίου 2026
Η’ Ματθαίου

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑ ΠΑΡΕΑ;

 

    Ολοένα και περισσότεροι, ιδίως νέοι, έχουν βρει στην τεχνητή νοημοσύνη μία ασφαλή παρέα. Κάνουν διαλόγους με το ChatGPT, το ρωτάνε, τους απαντά, άλλοτε επιτυχημένα, άλλοτε όχι, αλλά αισθάνονται ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μία ευκαιρία να μιλήσουν, να βγάλουν από μέσα τους υπαρξιακές και άλλες ανησυχίες, να διαβάσουν τις απαντήσεις που θα ήθελαν να ακούσουν από έναν πραγματικό φίλο, στον οποίο όμως θα έπρεπε  να δώσουν κάτι, κυρίως να σταθούνε ενώπιος ενωπίω απέναντί του, να μοιραστούν και τα δικά του συναισθήματα, την αποδοχή ή την απόρριψη, να βελτιώσουν τον εαυτό τους, να υποστηρίξουν αυτό που ονομάζουμε σχέση. Αντίθετα, με την τεχνητή νοημοσύνη δεν έχουν να χάσουν κάτι, όπως συμβαίνει στις σχέσεις, αλλά μόνο να πάρουν. Κι αυτό τους κάνει να νιώθουν εμπιστοσύνη.
                Όσοι ανησυχούν για την κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης, θα έπρεπε πρωτίστως να ανησυχούν για την αδυναμία μας να σχετιστούμε μεταξύ μας. Τη φοβικότητά μας απέναντι στον άλλον. Το ότι δεν παλεύουμε με τον χαρακτήρα μας, ώστε να υπερβούμε τις ανασφάλειές μας και να ανοιχτούμε στον συνάνθρωπό μας, με αποτέλεσμα η τεχνητή νοημοσύνη να γίνεται για μας «μια κάποια λύσις» (Κ.Π.Καβάφης). Και η αδυναμία αυτή ξεκινά από το οικογενειακό περιβάλλον. Όταν οι γονείς έχουν αφήσει τα παιδιά στην οθόνη, γιατί δεν θέλουν να προλάβουν να μοιραστούν τη ζωή μαζί τους, γιατί το μεγάλωμα των παιδιών προϋποθέτει κόπο και χρόνο και υπέρβαση του εαυτού, όταν η τεχνολογία αντικαθιστά την κοινωνία των προσώπων, τότε η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται απαραίτητο συστατικό όχι της μόνο ζωής, αλλά της ύπαρξης.
                Το ότι η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει την επιβίωσή μας, την ποιότητα ζωής μας, την καθημερινότητα με τα φανάρια στους δρόμους, με τη χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών, με τα αυτοκίνητα, κάνει ελέγχους, βοηθά στην υγεία, στην εκπαίδευση, στο να βρούμε πράγματα και πληροφορίες που μας διευκολύνουν, αυτό είναι υπεράνω πάσης αμφιβολίας χρήσιμο. Όμως, το να παραδοθούμε σ’ αυτήν, αποτελεί επιλογή μας, ιδίως στο σχεσιακό επίπεδο, η οποία ξεκινά από το γεγονός ότι δεν θέλουμε να κουραστούμε για να μάθουμε και όχι απλώς να πληροφορούμαστε.
                Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, σήμερα, επειδή διά της τεχνητής νοημοσύνης και των αλγορίθμων της δεν χρειάζεται να γράψουμε ένα κείμενο, ένα μήνυμα, να αποτυπώσουμε τον πραγματικό μας κόσμο, δεν χρειάζεται καν να διαβάσουμε ένα κείμενο αφού η τεχνητή νοημοσύνη μας δίνει εύκολα την περίληψή του, θα αυτοαποκλειόμαστε συνεχώς από το να κάνουμε τη γνώση κτήμα μας. Και αυτό θα συνεπάγεται ανθρώπους που δεν θα χρειάζεται να σκέφτονται. Γιατί να σκεφτόμαστε λοιπόν και στο επίπεδο των σχέσεών μας, αφού ο άλλος δεν θα είναι ένα ον προς γνωριμία, προς σπουδή, προς μοίρασμα, αλλά θα αρκούμαστε στην όψη του και στην επιφανειακή προσέγγισή του, όπως κάνουμε με τη γνώση διά της τεχνητής νοημοσύνης, κυρίως όμως θα μένουμε στην τέρψη που μας προκαλεί ή όχι, χωρίς να χρειάζεται να κοπιάσουμε, να φλερτάρουμε, να ελέγξουμε, να θυσιάσουμε, να λειτουργήσουμε ως υπάρξεις που σκέφτονται και με τον νου και με την καρδιά;
                Δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη η νέα παρέα μας, αλλά αυτό χρειάζεται να το αποφασίσουμε εμείς. Να το περάσουμε στα παιδιά μας. Να αρνηθούμε να ταυτίσουμε τη σκέψη, τη γνώση, την άποψη, την ταυτότητά μας με τα έτοιμα της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά να βάλουμε μια κόκκινη γραμμή. Το χρήσιμο δεν μπορεί να είναι η πυξίδα της ζωής, αλλά η βοήθεια σ’ αυτήν. Ας βγούμε από το καβούκι μας κι ας χάσουμε. Κάποια στιγμή, θα μάθουμε και θα προχωρήσουμε. Έχουμε ευθύνη.  

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Δημοσιεύθηκε στην “Ορθόδοξη Αλήθεια”
Στο φύλλο της Τετάρτης 22 Ιουλίου 2026

ΕΠΙ ΤΗΝ ΛΥΧΝΙΑΝ Η’ ΥΠΟ ΤΟΝ ΜΟΔΙΟΝ;

 «Οὐ δύναται πόλις κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη· οὐδὲ καίουσι λύχνον καὶ τιθέασι αὐτὸν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ» (Ματθ. 5, 14-15).

«Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρυφτεῖ πόλη, ποὺ βρίσκεται ἐπάνω σὲ ἕνα βουνό. Οὔτε ἀνάβουν λυχνάρι καὶ τὸ τοποθετοῦν κάτω ἀπὸ τὸ μόδι, ἀλλὰ ἐπάνω στὸν λυχνοστάτη καὶ ἔτσι λάμπει σέ ὅλους, ποὺ βρίσκονται στὸ σπίτι». 

            Οι χριστιανοί σήμερα καλούμαστε άραγε να δώσουμε μαρτυρία στη δημόσια ζωή ή καλό είναι να λειτουργούμε σιωπηρά και ταπεινά; Υπάρχουν κάποιοι που έχουν θάρρος, δυναμισμό, θεωρούν ότι ο χριστιανός δεν είναι για να κρύβεται, αλλά για να ομολογεί με παρρησία την πίστη του σε όλες τις πτυχές της δημόσιας ζωής.

Αρκετοί έχουν μία ροπή προς το απόλυτο, με επιφύλαξη αν είναι προς τον Απόλυτο. Έχοντας βάλει σε προτεραιότητα την ηθική διάσταση της χριστιανικής μαρτυρίας, βλέπουν στον κόσμο την αμαρτία, το κακό, την κυριαρχία του διαβόλου, με αποτέλεσμα να έχουν μία επικριτική διάθεση για τους πάντες και τα πάντα. Θέλουν από την πολιτική να βλέπει τον κόσμο με τη χριστιανική ματιά, με αποτέλεσμα να φτάνουμε σε τραγελαφικές καταστάσεις, όπως είναι οι πολιτικοί ηγέτες των δύο μεγάλων παγκόσμιων δυνάμεων, οι οποίοι αιματοκυλίζουν τον κόσμο για να επιβάλουν το καλό, που είναι το συμφέρον τους, και χρησιμοποιούν την χριστιανική πίστη ως άλλοθι και βοηθό στις επιδιώξεις τους. Επειδή επικαλούνται τη χριστιανική ιδιότητά τους, θεωρούν πως κάθε έργο τους είναι δικαιολογημένο, διότι ανήκουν στην πλευρά του «καλού».

Αρκετοί πάλι έχουν σχηματίσει στη νοοτροπία τους ένα δίπολο: «πίστη εναντίον κόσμου». Ο πιστός, αυτομάτως, είναι εναντίον του κόσμου, εναντίον της τεχνολογικής προόδου, ασχέτως αν τη χρησιμοποιεί, διαβλέπει κινδύνους απώλειας της προσωπικής ελευθερίας, μολονότι ελεύθερα εκφράζει τη γνώμη του. Ο πιστός θεωρεί τον εαυτό του ως αυθεντία, διότι η πίστη του δίνει αυτή τη δυνατότητα. Δεν μπορεί να δει όμως ότι ο Χριστός δεν μας θέλει να είμαστε απόκοσμοι, δεν ζήτησε από τον Πατέρα του στην αρχιερατική Του προσευχή στον κήπο της Γεθσημανή να μας πάρει από τον κόσμο, αλλά να μας προφυλάξει από τον πονηρό (Ιωάν. 17,15). Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός δεν ήρθε να καταργήσει τον κόσμο, την πορεία του, την πρόοδό του, δεν ήρθε καν να κρίνει τον κόσμο, αλλά να σώσει τον κόσμο (Ιωάν. 12,47). Γι’ αυτό και ο χριστιανός δεν πορεύεται με την πίστη του για να κρίνει και να κατακρίνει τον κόσμο, αλλά για να βοηθήσει τον εαυτό του και τους ανθρώπους να βρούνε την οδό της σωτηρίας, της πίστης που γίνεται σχέση με τον Χριστό, που γίνεται αγάπη και ζωή, ανάσταση και αιωνιότητα.

Στο ευαγγελικό ανάγνωσμα από την επί του Όρους ομιλία που διαβάζουμε την Κυριακή των Αγίων Πατέρων της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου ο Χριστός θέτει ένα ερώτημα σε όσους Τον ακολουθούν: Είμαστε λυχνάρια που φωτίζουμε τον κόσμο; Είναι η ζωή μας και τα έργα μας τέτοια, που να δοξάζουν τον Θεό; Έχουμε αγάπη έμπρακτη; Έχουμε ταπεινότητα; Έχουμε πίστη σταθερή, διά της οποίας διακρίνουμε τον εαυτό μας από την αμαρτία, όχι για να περηφανευτούμε και να θεωρήσουμε ότι είμαστε αυθεντίες, αλλά διότι με χαρά πορευόμαστε την οδό του Χριστού, με χαρά αγαπάμε, με χαρά συγχωρούμε, με χαρά νιώθουμε ότι ο Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, νοιάζεται για τα ανθρώπινα, για να τα μεταμορφώσει και όχι να τα τσακίσει, με έπαρση και επίδειξη δύναμης; Κι όπου υπάρχει αίρεση, όπου υπάρχει παραχάραξη της αλήθειας του Ευαγγελίου, χαράζουμε τις «κόκκινες γραμμές», χωρίς όμως να επιδιδόμαστε σε κυνήγι μαγισσών ή επίδειξη ορθοφροσύνης;

Το λυχνάρι που κρύβεται κάτω από το μόδιο, κάτω από το κιούπι που χρησιμοποιούσαν ως μονάδα μέτρησης των σιτηρών ή του λαδιού, στην πραγματικότητα είναι ο χριστιανός ο οποίος δεν χρησιμοποιεί τα χαρίσματά του προς δόξαν Θεού. Είτε θεωρεί πως ό,τι είναι και ό,τι έχει είναι προς δική του δόξα είτε λειτουργεί φοβικά απέναντι στον κόσμο, μη καταθέτοντας την αλήθεια. Για να δώσουμε όμως μαρτυρία αληθείας, χρειάζεται να γνωρίζουμε την αλήθεια. Να θέλουμε τον Απόλυτο, που είναι ο Χριστός, όχι όμως για δικαιολόγηση των δικών μας συμφερόντων και ιδεών, αλλά για να δοξάσουν οι άνθρωποι τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς.

Θέλει τόλμη αυτός ο δρόμος. Θέλει υπέρβαση της φοβικότητας έναντι του κόσμου. Θέλει υπομονή, ταπεινότητα και σταθερότητα. Θέλει τον Χριστό να κατοικεί στις καρδιές μας. Αυτός είναι ο δρόμος της Εκκλησίας. Αν τη βιώνουμε είναι ένα δύσκολο θέμα. Διότι, τις περισσότερες φορές, τη φτιάχνουμε στα μέτρα μας, είτε της επιθετικότητας είτε του συμβιβασμού. Η αρετή μας εντός της Εκκλησίας είναι το μέτρο. Και το φως που βγάζει η καρδιά και η ζωή μας. Αυτόν τον τρόπο των Πατέρων μας ας ακολουθούμε.           

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

19 Ιουλίου 2026

Κυριακή των Πατέρων της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου

Ο ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΑΦΙ

 

                Στο συναξάρι του Αγίου Αθηνογένους, επισκόπου Πηδαχθόης, και των μαθητών του, την μνήμη των οποίων η Εκκλησία μας εορτάζει κάθε χρόνο στις 16 Ιουλίου, διαβάζουμε ένα παράδοξο γεγονός. Ο άγιος είχε μεγαλώσει στο μοναστήρι στο οποίο ζούσε ένα ελάφι. Όταν οι μαθητές του συνελήφθησαν από τους ειδωλολάτρες στα χρόνια του αυτοκράτορα Γαλερίου, το ελάφι ενημέρωσε τον άγιο με ανθρώπινη λαλιά για το γεγονός και του φίλησε τα πόδια. Ο άγιος παραδόθηκε στους άδικους κριτές και εκείνοι, αφού οδήγησαν τους μαθητές του στο μαρτύριο, είπαν με θρασύτητα προς τον Αθηνογένη: «πού είναι Χριστός σου; Γιατί δεν ήρθε να σώσει τους συντρόφους σου;». Ο άγιος προσευχήθηκε και ακούστηκε φωνή από τον ουρανό. Ο Κύριος του ζήτησε να έχει θάρρος και Εκείνος θα ήταν ο φύλακάς του. Οι ειδωλολάτρες φοβήθηκαν πολύ και ζήτησαν να καταδικαστεί ο άγιος σε θάνατο. Εκείνος τους παρακάλεσε να τον θανατώσουν στο μοναστήρι. Τότε το ελάφι  ήρθε και τον υποδέχτηκε και ο άγιος το ευλόγησε ζητώντας από αυτό κάθε χρόνο να προσφέρει ένα ελαφόπουλο στη μνήμη του αγίου και των μαθητών του. Και πράγματι, έτσι γινόταν για πολλά χρόνια, όταν τελούνταν η θεία λειτουργία ανήμερα της εορτής. Ένα ελάφι έμπαινε στον ναό, μαζί με ένα ελαφάκι, το άφηνε και  έφευγε!

                Το θαυμαστό αυτό περιστατικό δείχνει την αγάπη του ανθρώπου του Θεού για τη φύση και τα ζώα. Δείχνει ότι η χριστιανική παράδοση μάς ζητά να αγαπούμε τα κτίσματα του Θεού, όχι όμως υπέρ τον Κτίσαντα, και εκείνα ανταποδίδουν αυτή την αγάπη στους αγίους. Στέκονται δίπλα τους. Στολίζουν τη ζωή τους. Μένουν πιστά σ’ αυτούς. Και κάνουν υπακοή στις προσταγές τους.

                Το περιστατικό του επισκόπου και του ελαφιού έρχεται να συναντήσει μία εποχή άκρατης ζωοφιλίας. Τα ζώα, ιδίως αυτά που οι άνθρωποι έχουν στο σπίτι τους, τους συντροφεύουν, κάνοντας τους κυρίους τους να αισθάνονται λιγότερη μοναξιά, ενώ, ιδίως τα μικρότερα παιδιά, μαθαίνουν την ευθύνη φροντίζοντας ένα ζώο. Εύκολα όμως η εποχή μας γίνεται υπερβολική. Επειδή τα ζώα δεν προδίδουν τον άνθρωπο, καθώς το μόνο που έχουν ανάγκη είναι η τροφή και η στοργή, ένας καλός λόγος, λίγο παιχνίδι, έχουμε φτάσει να τα ανεβάζουμε σε ανώτερη θέση σε σχέση με την αξία του ανθρώπου. Όμως κάτι τέτοιο δείχνει την αδυναμία μας να συνάψουμε σχέσεις άνθρωποι προς ανθρώπους, διότι οι δικές μας σχέσεις προϋποθέτουν ειλικρίνεια, υπέρβαση των αδυναμιών του χαρακτήρα, ανταπόκριση στις ανάγκες του άλλου, άνοιγμα της καρδιάς. Το ζώο δεν μπορείς να το παρεξηγήσεις ότι είναι αχάριστο, ούτε χρειάζεται να το συγχωρέσεις για κάτι. Τον άνθρωπό όμως καλείσαι να τον δεις  όπως είναι, να υπερβείς τον εαυτό σου κοντά του, να του δώσεις την αποκλειστικότητα που αισθάνεται ότι έχει ανάγκη, να νικήσεις τελικά τον ίδιο σου τον εαυτό, για να αντέξεις τα παράπονα, τις δυσκολίες, τις αδυναμίες του και να μην τον διώξεις ή τον απορρίψεις.   

                Το ελάφι στάθηκε δίπλα στον επίσκοπο, διότι το μεγάλωσε στο μοναστήρι. Συχνά, τα λίγα που χρειάζονται τα ζώα, τα οδηγούν ενστικτωδώς να έχουν ευγνωμοσύνη απέναντι στον άνθρωπο και πιστότητα. Οι άνθρωποι όμως, επειδή θεωρούμε τον εαυτό μας κέντρο του κόσμου, δεν είμαστε σε θέση να μοιραστούμε, να πούμε ευχαριστώ, να υπομείνουμε. Ας διδαχθούμε λοιπόν από το συναξάρι του Αγίου Αθηνογένους και ας μαλακώσει η καρδιά μας, μη λησμονώντας ότι κάθε ζωντανή ύπαρξη είναι έργο Θεού, είτε διά λόγου, είτε διά ενεργείας. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Τετάρτης 15 Ιουλίου 2026

ΕΙΠΟΝ ΕΝ ΕΑΥΤΟΙΣ

“Καὶ ἰδού τινες τῶν γραμματέων εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτος βλασφημεῖ” (Ματθ. 9, 3).
Τότε μερικοί ἀπό τούς γραμματεῖς εἶπαν μέσα τους: «Μά αὐτός προσβάλλει τό Θεό». 

    Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την εξωστρέφεια. Οι άνθρωποι δεν κρατμάμε για τον εαυτό μας τις σκέψεις μας, αλλά, αυτόματα, εκφράζουμε ό,τι έχουμε μέσα μας είτε στις συνομιλίες μας με τους άλλους είτε στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Αυτό θεωρείται νίκη κατά της υποκρισίας, απόδειξη του αληθινού μας εαυτού, και, ενώ κάποιοι πιστεύουν ότι το σύστημα στο οποίο ζούμε μάς υπονομεύει, ότι η δημοκρατία η οποία μας περιβάλλει δεν είναι αυθεντική, εντούτοις διαπιστώνουμε ότι είναι πολύ εύκολο να πούμε αυτό που νιώθουμε, χωρίς να έχει συνέπειες, ακόμη κι αν ξεπερνά τα όρια της ευπρέπειας, της ευγένειας, του σεβασμού στον άλλο. Τα σχόλια στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, στις διάφορες διαδικτυακές ομάδες, αλλά και στις ειδήσεις που αναρτώνται στο Διαδίκτυο, μαρτυρούν του λόγου το αληθές. Όσο ενοχλητικές, όσο αυθαίρετες, όσο καταστροφολογικές, όσο υβριστικές και συκοφαντικές κι αν είναι οι απόψεις, αν κάποιος τις καλύψει υπό το προσωπείο του ανώνυμου ή αν έχουν κάποια μικρή και μερική αλήθεια μέσα τους, περνάνε χωρίς συνέπειες, κάποτε αποθρασύνοντας τον εκφραστή τους, κάποτε οδηγώντας στον θρίαμβο ενός ανορθολογισμού που δεν έχει σχέση με το μυστήριο της πίστης.
    Όταν ο Χριστός στην Καπερναούμ βρίσκεται σε ένα σπίτι και διδάσκει, Του φέρνουν έναν παράλυτο άνθρωπο. Ο πρώτος λόγος του Κυρίου ήταν να του δώσει την άφεση των αμαρτιών του. Οι γραμματείς, οι εγγυητές της πίστης των Ιουδαίων, καθώς γνώριζαν γράμματα και τον Μωσαϊκό νόμο και κατέγραφαν τις ερμηνείες τους, σκέφτονται μέσα τους ότι ο Χριστός προσβάλλει τον Θεό με το να λέει ότι συγχωρούνται οι αμαρτίες ενός ανθρώπου, ο οποίος εκ της ασθενείας του θεωρούνταν τιμωρημένος από τον Θεό ακριβώς διότι είχε αμαρτήσει. Μόνο ο Θεός, κατά τη γνώμη των γραμματέων, είχε το δικαίωμα να συγχωρέσει αμαρτίες, αλλά γι’ αυτούς ο Ιησούς δεν ήταν Θεός. Ο Κύριος όμως γνωρίζει τι σκέφτονται και, αφού τους το φανερώσει, θα αποδείξει ότι δεν γιατρεύει μόνο την πνευματική ασθένεια της αμαρτίας που ταλαιπωρεί τον κάθε άνθρωπο και τον παράλυτο, αλλά και γιατρεύει και το σώμα του ανθρώπου, δίνοντάς του τη δυνατότητα να σηκωθεί, να πάρει στους ώμους το κρεβάτι της ασθενείας και να βαδίσει υγιής προς το σπίτι του. 
    Οι γραμματείς δεν αποκαλύπτουν τι σκέφτονται. Είναι υποκριτές. Δείχνουν όμως με τον τρόπο τους αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα σε κάθε άνθρωπο, είτε φανερώνει είτε όχι τις σκέψεις του. Ο νους και η καρδιά μας αποκαλύπτουν ποιοι είμαστε. Αυτός που μιλά με αγάπη, δεν είναι από τυπικότητα, αλλά επειδή ζει για την αγάπη και με την αγάπη. Αυτός που καθυβρίζει, που διασύρει, που απορρίπτει, που θεωρεί ότι κατέχει την αλήθεια, στην πραγματικότητα είναι ασθενής ο ίδιος και επιχειρεί να επιβάλει την ασθένεια της αυτο-αυθεντίας στους άλλους. Και επειδή με τον θόρυβο και την πρόκληση νομίζει ότι θα πετύχει να δείξει ότι είναι σημαντικός και ότι έχει δίκιο, δεν διστάζει να εκφράσει το έλλειμμα της αγάπης, που συνδέεται με τον ανορθολογισμό. Η πειθώ θέλει επιχειρήματα, θέλει ευγένεια, θέλει να ακούς τον άλλον, θέλει να βλέπεις λίγο παραπέρα. Διότι τελικά οι γραμματείς, έχοντας τη βεβαιότητα της δικής τους αυθεντίας, δεν μπόρεσαν ούτε μετά το θαύμα της ίασης του παραλυτικού να κάνουν το βήμα να αποδεχτούν ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού και όχι ένας άνθρωπος που καπηλεύεται και βλασφημεί το όνομα του Θεού.
    Στην εποχή μας, στις σχέσεις μας με τους άλλους, οικείους, ξένους, επώνυμους και άσημους, ας παλεύουμε να βγάζουμε λόγο αγάπης, λόγο πειθούς, λόγο ευγένειας, αρχοντιάς, ακόμη και στην κριτική μας.  Υποκρισία είναι να κατηγορείς τους άλλους ότι δεν κάνουν κάτι, που κι εσυ ο ίδιος δεν κάνεις. Να επικαλείσαι την τελειότητα, ενώ είσαι ατελής. Να ομνύεις ότι εσύ κατέχεις την αλήθεια του Θεού και να κατακρίνεις τους άλλους. Να μη νιώθεις ότι στη ζωή υπάρχει το “γίγνεσθαι” και ότι ο Θεός μιλά μέσω ανθρώπων και περιστάσεων που εσύ δεν βλέπεις, ακριβώς διότι έχεις αναγορεύσει τον εαυτό σου σε αυθεντία και θεωρείς, επειδή η εποχή μας σου έχει δημιουργήσει την ψευδαίσθηση, ότι έχεις δύναμη ή εκτονώνεσαι μη ξεκινώντας από τη δική σου παραλυσία και ζητώντας από τον Θεό να σου τη γιατρέψει, αλλά βλέποντας μόνο την παραλυσία των άλλων. 
    Αν οι γραμματείς είχαν πόνο και αγάπη για τον παραλυτικό, δεν θα σκέφτονταν έτσι για τον Χριστό. Αν έχουμε πόνο και αγάπη για τον εαυτό μας και τον συνάνθρωπο, θα βρούμε τον τρόπο να μιλήσουμε τη γλώσσα της αγάπης και της αλήθειας. Για να συμπορευτούμε στην οδό της Εκκλησίας, στην οδό της αφέσεως των αμαρτιών, στην οδό της πνευματικής ιάσεως, που, αν θέλει ο Χριστός, θα γίνει και σωματική.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
12 Ιουλίου 2026
Κυριακή ΣΤ’ Ματθαίου