ΒΗΜΑΤΑ

Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΛΕΙΣΤΟ Η’ ΑΝΟΙΧΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ;

2012-03-02T12:54:00.002-08:00

Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Εβραίους, τους υπενθυμίζει μεγάλες μορφές της παράδοσής τους, που αποτελούν και μορφές όλης της Εκκλησίας, επισημαίνοντας ότι το κύριο χαρακτηριστικό τους ήταν η πίστη στον αληθινό Θεό (Εβρ. 11, 23-24 και 32-40). Αυτή η πίστη έκανε ανθρώπους όπως ο Μωυσής, ο Γεδεών, ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Ιεφθάε, ο Δαβίδ, ο Σαμουήλ, οι προφήτες να απαρνηθούν αξιώματα, να ζήσουν ασκητικά, να παλέψουν για τη δικαιοσύνη του Θεού, να νικήσουν τους εχθρούς του Ισραήλ, να σηκώσουν το σταυρό της δοκιμασίας, να μην έχουν σταθερό τόπο για να μείνουν, να εγκαταλείψουν τα πάντα, ακόμη και τον ίδιο τους τον εαυτό στα χέρια του Θεού. Όμως ο Παύλος επισημαίνει ότι η πίστη αυτή δεν τους έδωσε την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού. Ο Θεός δεν ήθελε αυτοί να φτάσουν στην τελειότητα χωρίς όσους επρόκειτο να πιστέψουν σ’ Εκείνον με τον ερχομό του Χριστού, όλους δηλαδή εμάς που είμαστε και παραμένουμε μέλη της Εκκλησίας και μάλιστα της Ορθόδοξης. Γιατί στην Ορθοδοξία διατηρείται ανόθευτο το ήθος αυτής της πίστης ανά τους αιώνες και, παρά τις όποιες εξελίξεις τόσο στην λατρεία και στο τυπικό, όσο και στον τρόπο με τον οποίο θεσμικά η Εκκλησία πορεύτηκε, εντούτοις και η πίστη βιώνεται ακέραιη και η παράδοση παραμένει σταθερή στα πλαίσια που χάραξαν ο Κύριος και οι Απόστολοι.
Ο λόγος του Παύλου ότι οι μορφές της Παλαιάς Διαθήκης δεν μπορούσαν να φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς, μαρτυρεί ότι η Εκκλησία δεν λειτουργεί με στατικότητα ούτε μένει στα κατορθώματα των μορφών του παρελθόντος, όχι μόνο διότι κάθε εποχή και κάθε άνθρωπος βιώνει προσωπικά το μυστήριο της πίστης, αλλά και γιατί το ίδιο το μυστήριο δεν εξαντλείται. Η κοινωνία των προσώπων που βίωσαν την πίστη είναι μάλιστα ατέλειωτη χρονικά και αλληλοσυμπληρούμενη, με σκοπό την τελειότητα, η οποία δεν μπορεί να έρθει χωρίς την συμμετοχή στο μυστήριο της πίστης και όλων όσων θα έρχονται μετά από το «εμείς» κάθε εποχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει έλλειψη ως προς το μέτρο της πίστης, τη χαρά, την πληρότητά της. Η αγάπη όμως του Θεού, ενώ είναι πλήρης και ανεξάντλητη, δεν γνωρίζει χρονικό όριο ούτε γίνεται κλειστή πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι χωρούν κι άλλοι σ’ αυτήν, και «ουκ έστιν όριον» ως προς την χρονική της έκταση. Μόνο κατά την Δευτέρα Παρουσία θα σταματήσει η δυνατότητα ένταξης κι άλλων ανθρώπων στην αγάπη του Θεού και θα γίνει ένα κλειστό σύστημα σε ό,τι αφορά στον αριθμό, όχι όμως στην προσοικείωση της αγάπης, στον τρόπο βίωσής της.
Ζούμε την Ορθοδοξία που λειτουργεί ακριβώς μ’ αυτόν τον τρόπο της αγάπης του Θεού. Δεν είναι ένα κλειστό σύστημα, μία θρησκεία με καταγεγραμμένους τους πιστούς της. Δεν είναι καν, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράδοξο, μία πίστη η οποία διαχειρίζεται κατά το δοκούν, κατά τα πλαίσια και τα όρια της την αγάπη του Θεού, γιατί η Εκκλησία βιώνει η ίδια αυτή την αγάπη και δεν είναι η πηγή της. Και αυτό που βιώνει το μεταδίδει σε όσους θέλουν να το ζήσουν, σε όσους ανταποκρίνονται στην πρόσκληση της πίστης κι εκείνοι με τη σειρά τους το προσφέρουν σε όσους βρίσκονται κοντά τους για να συνεχιστεί αυτή η πανήγυρις της αγάπης αιωνίως.
Ίσως αναρωτηθούν κάποιοι: μα η Ορθοδοξία έχει όρια και κανόνες, με τις διατυπώσεις τους κατοχυρωμένες από τις Οικουμενικές Συνόδους. Πώς είναι δυνατόν να μη θεωρηθεί ένα κλειστό θρησκευτικό σύστημα, και μάλιστα στενά παραδοσιακό, αφού όποιος δεν αποδέχεται τα όρια και τους κανόνες χαρακτηρίζεται και είναι αιρετικός; Είναι δυνατόν η αγάπη να μην σχετίζεται, να μην συναποτελεί το ίδιο ψηφιδωτό με την αλήθεια; Η θεώρηση της Ορθοδοξίας στη βάση αυτή πραγματικά την καθιστά ένα κλειστό σύστημα. Αυτό το κλειστό σύστημα όμως την ίδια στιγμή παραμένει ανοιχτό διότι δεν εκφράζεται μόνο μέσα από την αποστήθιση ορίων και κανόνων, αλλά μέσα από τα μυστήρια, και ιδίως μέσα από το Βάπτισμα και την Θεία Ευχαριστία. Εκεί βρίσκεται η βάση της ζωής εν Ορθοδοξία. Η γνώση των ορίων και των κανόνων δείχνει μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος στις αναζητήσεις του. Όμως, αν η Ορθοδοξία εξαντλούνταν στην διανοητική ή άλλη αναζήτηση, τότε θα ήταν ένα φιλοσοφικό ή θρησκευτικό σύστημα, το οποίο, με τα όριά του, θα λειτουργούσε περιχαρακωτικά, θα παρείχε ψυχολογική ασφάλεια στους συμμετέχοντες και, με τα διάφορα «πρέπει», θα τους λύτρωνε από την ανάγκη να παλέψουν για την όντως ελευθερία στη ζωή τους, να παλέψουν με ευθύνη για τον εαυτό τους, για το πρόσωπό τους, για το είναι τους.
Η Ορθοδοξία όμως δεν εξαντλείται στα όρια και στους κανόνες. Στην πράξη προϋποθέτει την μετοχή του ανθρώπου στο Βάπτισμα, δηλαδή την απόφασή του να αποδεχθεί το «κατ’ εικόνα Θεού» και να ζητήσει να μετάσχει στην αγάπη του Θεού, η οποία αποτυπώνεται στη ζωή της Εκκλησίας, αλλά και την μετοχή του πάλι στην Ευχαριστία, δηλαδή την απόφασή του να υπάρξει ως ον που συνεχώς αγαπά, αγωνίζεται να ειρηνεύσει, να επικοινωνήσει και να κοινωνήσει εν Χριστώ με τους συνανθρώπους του και με το Θεό, δηλαδή να κάνει την πίστη ζωή. Και ζωή σημαίνει συνεχής μετοχή του ανθρώπου στην αγάπη του Θεού, που αποδεικνύεται με την πάλη του ανθρώπου να πολεμήσει τα πάθη και τις αμαρτίες του, να αγαπήσει τον πλησίον συγχωρώντας τον και συνυπάρχοντας μαζί του, και ταυτόχρονα θέαση της σχέσης με το Θεό ως κλήσης για συνεχή αναγέννηση και ανανέωση της δωρεάς του Βαπτίσματος. Και αυτή η σχέση τελικά δεν εξαντλείται σε κλειστά συστήματα. Ο αληθινά ορθόδοξος προσεύχεται για όλους τους ανθρώπους, ασχέτως θρησκεύματος, καταγωγής, γλώσσας, αγιότητας ή αμαρτωλότητας. Θέλει όλοι οι άνθρωποι να μετάσχουν στην αγάπη του Θεού. Λυπάται που δεν αποδέχονται, είτε από επιλογή είτε από άγνοια είτε από αδιαφορία, την αληθινή πίστη. Και προσδοκά την επιστροφή όσο το δυνατόν περισσοτέρων ή και όλων.
Γι’ αυτό και μιλούμε για Ορθοδοξία και Ορθοπραξία. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να αισθανόμαστε αυτάρκεις μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας. Χαιρόμαστε που γευόμαστε την αγάπη του Θεού και αισθανόμαστε ευθύνη να παραμείνουμε πιστοί στην κλήση μας, να αγωνιζόμαστε να ευαρεστούμε όλο και περισσότερο Αυτόν που μας αγαπά, αλλά δεν αντιμετωπίζουμε την Ορθοδοξία μας ως ένα κλειστό σύστημα, στο οποίο ενοχλούμαστε αν εισέλθουν και άλλοι. Τουναντίον, κάνουμε ό,τι μπορούμε, εργαζόμενοι με την στάση ζωής που ονομάζεται «ιεραποστολή» να ζήσουν και άλλοι το ατελεύτητο και το αλληλοσυμπληρούμενο της αγάπης.
Αυτός, μάλιστα, που χαίρεται την αγάπη του Θεού δεν έχει άγχος για να την προστατέψει δήθεν από όσους την επιβουλεύονται. Δεν βλέπει εχθρούς στους άλλους, αλλά με σταθερότητα διαπιστώνει πού αποκλίνουν από την αλήθεια της πίστης, χωρίς όμως αυτό να τον κάνει κλειστό απέναντί τους. Δεν κραυγάζει ούτε σαλπίζει βλέποντας πιθανούς προδότες. Επισημαίνει τα όρια, τα οποία είναι για τον άνθρωπο, για να μπορεί να ανήκει σε έναν χώρο και τρόπο πίστης και ζωής, που για μας είναι ο μοναδικός, αλλά δε βιάζεται να καταδικάσει. Και συναισθάνεται ότι μόνο το έλεος του Κυρίου τον καταδιώκει «πάσας τας ημέρας της ζωής του». Παραμένει έτσι ταπεινός, χωρίς αυτό να του στερεί την αποφασιστικότητα να διαφυλάξει τα όρια και τους κανόνες. Εμπιστεύεται όμως την τελική κρίση των απόψεών του στην Εκκλησία, δηλαδή στην ευχαριστιακή κοινότητα στην οποία ανήκει και παραμένει πάντοτε έτοιμος να αναλάβει την ευθύνη για την ζωή του, για να την δει τελικά ως αγώνα κοινωνίας με τον Θεό και την αγάπη Του.
Σε μια πραγματικότητα που απαιτεί ιδεολογική καθαρότητα, αποστερεί από τον άνθρωπο την δυνατότητα να βιώνει την αλήθεια με τον δικό του τρόπο και που δεν θέλει υπεύθυνους και ελεύθερους ανθρώπους, ζητά δηλαδή στην ουσία κλειστά συστήματα, η Ορθοδοξία θα παραμείνει η υπέρβαση αυτής της περιχαράκωσης. Θα είναι ανοιχτό σύστημα μέσα στην όποια κλειστότητά του. Θα αφήνει το περιθώριο στον άνθρωπο να αγωνίζεται για την αγάπη του Θεού και την μετοχή σ’ αυτήν μέσα από τα μυστήρια. Και θα καλεί τον καθέναν μας μέσα από την σχέση με το Χριστό να παραμένει αναζητητής της χαράς που η πίστη δίνει ακόμη και μέσα από τον θάνατο. Γιατί η πίστη στο Χριστό τον νικά και αυτόν με την Ανάσταση.
Αυτή την Ορθοδοξία χρειαζόμαστε και οι εντός και οι εκτός Εκκλησίας.

Κέρκυρα, 4 Μαρτίου 2012

ΧΑΙΡΕ ΑΣΤΗΡ ΕΜΦΑΙΝΩΝ ΤΟΝ ΗΛΙΟΝ, ΧΑΙΡΕ ΓΑΣΤΗΡ ΕΝΘΕΟΥ ΣΑΡΚΩΣΕΩΣ

2012-03-02T04:59:00.001-08:00

Η Υπεραγία Θεοτόκος έχει εμπνεύσει τον ποιητή του Ακαθίστου Ύμνου να της αποδώσει χαρακτηρισμούς που ξεφεύγουν από τα ανθρώπινα μέτρα και πλαίσια. Συχνά παρομοιάζεται με στοιχεία της φύσης και του σύμπαντος, τα οποία υποδηλώνουν τη σχέση του δημιουργήματος με τον Δημιουργό. Σε μία από τις ωραιότερες εικόνες του Ύμνου η Παναγία μας χαρακτηρίζεται ως το αστέρι που δείχνει, που φανερώνει τον Ήλιο, που είναι ο Χριστός. Είναι ο αυγερινός, που βγαίνει πάντοτε την αυγή, πρν ο ήλιος ξεπροβάλλει και φωτίσει τον κόσμο στην πληρότητά του.
Το αστέρι παίρνει φως από τον ήλιο που βρίσκεται κοντά του, αντανακλά το ηλιακό φως, αλλά και βγάζει και δικό του. Δεν μπορεί βεβαίως το όποιο δικό του φως όμως να φτάσει το μέγεθος του φωτός, όπως το βλέπουμε με τα δικά μας γήινα μάτια, στο μέγεθος του φωτός του Ηλίου. Και έτσι το φως του αστεριού γίνεται μέτρο σύγκρισης για το φως του ήλιου, αλλά και τα δύο σώματα μαρτυρούν στον κόσμο μας την ομορφιά, την θερμότητα, τη ζωή που το Φως δίνει.
Η Παναγία είναι άστρο που έχει το δικό του φως. Είναι το φως της αρετής. Είναι το φως της αγάπης προς το Θεό. Είναι το φως της υπακοής στο θέλημα του Θεού. Είναι το φως των χαρισμάτων που ο Θεός της έδωσε, αλλά και η ίδια καλλιέργησε. Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικό του φως. Είναι δωρεά του Θεού, αλλά και ο ίδιος το καλλιεργεί, μέσα από την γνώση, την πρόοδο, την αρετή, την επιτυχία. Το φως όμως της Παναγίας έχει και άλλη ένταση και άλλη χροιά από το φως των υπόλοιπων ανθρώπων. Γιατί έγινε εκείνο που έλκυσε και πληρώθηκε από το Φως του Προσώπου του Κυρίου μας, αυτό που έκανε να ενανθρωπίσει εντός της το Προαιώνιον Φως της παρουσίας του Χριστού και να εισαχθεί στον κόσμον ο μέγας Ήλιος. Βάζει ο άνθρωπος το φως του και ο Θεός το μεγιστοποιεί, προσθέτοντας όχι απλώς το φως των ενεργειών Του, αλλά την ίδια Του την ύπαρξη.
Το φως της Παναγίας δεν φαινόταν στους άλλους ανθρώπους τι είδους ήταν. Μία απλή κοπέλα από την Ναζαρέτ της Ιουδαίας, που γεννά ένα παιδί. Όπως μύριες άλλες γυναίκες στον κόσμο αυτό, που γίνονται μητέρες, φέρνοντας στη ζωή νέους ανθρώπους, δηλαδή υπάρξεις με το δικό τους φως. Τι να κρύβεται άραγε πίσω από το φως του κάθε ανθρώπου; Πόσο μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι ο καθένας από εμάς, εάν αγαπά το Χριστό, εάν Τον κοινωνεί μέσα στη ζωή της Εκκλησίας, προσθέτει όχι ανθρώπινο, αλλά το Ανέσπερον Φως στην ύπαρξή του; Πόσο αυτοί που καυχώνται για τα φώτα τους, για τις γνώσεις τους, για τις δυνατότητές τους, για την εξουσία τους, για τις επιτυχίες τους στη ζωή, για τις πρωτοκαθεδρίες τους μπορούν να κατανοήσουν ότι στην καρδιά ενός απλού, καθημερινού, ταπεινού και ξεχασμένου χριστιανού, που ουδείς τον υπολογίζει, εάν υπάρχει ο Χριστός, το φως που αυτός λαμβάνει είναι ασύγκριτο σε σχέση με κάθε άλλο ανθρώπινο φως;
Και το φως αυτό δεν σταματά σ’ αυτή τη ζωή, αλλά συνεχίζεται στην αιωνιότητα. Τύπος τα στεφάνια από φως που περιβάλλουν τα πρόσωπα των Αγίων μας στις εικόνες της Εκκλησίας. Βίωμα η πραγματικότητα της βασιλείας των ουρανών, όπου «αστήρ αστέρος διαφέρει» ως προς την λαμπρότητα, αλλά όλα τα άστρα φωτίζονται από το Χριστό και φωτίζουν με τη σειρά τους τον κόσμο μας, την Εκκλησία μας, όσους θέλουν να ακολουθήσουν αυτή την οδό της αγιότητας.
Ο κόσμος μας έχει βυθιστεί στο σκοτάδι της απουσίας του Χριστού. Βιώνει την αμαρτία να ασχολείται μόνο με τα παρόντα, τα ίδια. Ξεχνά όμως τα αιώνια και την κοινωνία με το Θεό και ταυτόχρονα την ευλογία να έχει ως αποστολή του κάτι από την αποστολή της Παναγίας. Μέσα από την πίστη να φωτίζεται και λίγο, όσο μπορεί, να φωτίζει τους άλλους, δίνοντας ελπίδα και ζωή. Κι αυτό που φαίνεται αδύνατο, γίνεται πραγματικότητα χάρις στην ένθεη σάρκωση στην γαστέρα της Παναγίας. Η παρουσία του Χριστού που χωρίς να είναι αυτή που δίνει τις «εδώ και τώρα» λύσεις στα βιοτικά μας, μας ενισχύει ώστε εν πίστει να προχωρούμε και σ’ αυτήν και προς την άλλη ζωή.
Το «Χαίρε» του ποιητή του Ύμνου μας δείχνει τελικά ότι αξίζει να χαιρόμαστε τόσο για το φως που μας εδόθη από το Θεό όσο και για την συνάντησή μας με το τον Ίδιο ως Φως. Η Παναγία έκανε την αρχή. Ας την ακολουθήσουμε στη ζωή της Εκκλησίας.

Κέρκυρα, 2 Μαρτίου 2012

Η ΚΥΡΑ - ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

2012-02-26T13:56:00.001-08:00

Όταν ήμουν μικρό παιδί και έφτανε αυτή η λεγόμενη Καθαρή Εβδομάδα, στο σχολείο μας μιλούσαν για μια παράξενη γυναίκα με 7 πόδια! Τη γυναίκα αυτή τη λέγαμε Κυρα -Σαρακοστή! Μας έβαζαν και τη ζωγραφίζαμε και κάθε βδομάδα της σβήναμε από ένα πόδι! Έτσι περνούσαμε το διάστημα αυτό με την αναμονή του Πάσχα, όταν θα σβήναμε και το τελευταίο πόδι της. Θυμάμαι με πόση χαρά περιμέναμε αυτό το διάστημα και για τα κούλουμα και για τα Σαρακοστιανά, την αλλαγή του φαγητού! Βέβαια, κάπου μας πείραζε το γεγονός ότι δεν μπορούσαμε να φάμε τα σχολικά εδέσματα, από την τυρόπιτα μέχρι τη σοκολάτα, και περιοριζόμασταν στο απλό και ταπεινό κουλουράκι, όμως κανένας από μας δεν έλεγε να υποκύψει στον πειρασμό και εφόσον η μητέρα μας δεν ήταν μπροστά να κάνουμε μια μικροπαράβαση του της νηστείας κανόνα! Αντίθετα, ήμασταν περήφανοι που νηστεύαμε και χαιρόμασταν φοβερά τη πασχαλιάτικη μαγειρίτσα που έρχονταν μετά από μια υπέρβαση του συνηθισμένου για τη θρησκεία ζήλου!
Και σήμερα πολλοί άνθρωποι νηστεύουν, όχι μόνο τη Σαρακοστή, αλλά και στις άλλες νηστείες της Εκκλησίας, όπως είναι η Τετάρτη και η Παρασκευή! Όμως η νηστεία της κυρα-Σαρακοστής παραμένει η πιο σπουδαία νηστεία του χρόνου γιατί συνδυάζεται με κάποια άλλα στοιχεία πολύτιμα και για το σύγχρονο άνθρωπο. Να πούμε ότι 40 είναι οι ημέρες της νηστείας γιατί τόσες μέρες νήστεψε ο Χριστός στην έρημο, μετά τη Βάπτισή Του, ενώ οι 40 ημέρες είναι περίπου το 1/10 του χρόνου, κι αυτό το 1/10 ο άνθρωπος το αφιερώνει στο Θεό;!
Δυστυχώς, όπως όλα τα θρησκευτικά στοιχεία, έτσι κι η Σαρακοστή έχει απολέσει το βαθύτερο νόημά της σήμερα, ίσως με ευθύνη και των εκκλησιαστικών ταγών. Κι αυτό γιατί έχει τονιστεί υπέρ το δέον το θέμα της σωματικής νηστείας και καθόλου δεν τονίζονται τα συμπαρομαρτούντα της, τα οποία προσδίδουν και την ουσία της. Γιατί η Σαρακοστή είναι η αφορμή για τον άνθρωπο του 21ου αιώνα να επαναδιατυπώσει μέσα του το νόημα της ζωής.
Σαρακοστή σημαίνει πρώτα απ όλα νηστεία από την αμαρτία, από ό,τι δηλαδή μας ασχημίζει εσωτερικά. Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει πολλά πάθη και αδυναμίες, τα οποία δυστυχώς τα ωραιοποιεί και τα θεωρεί φυσικά. Το πρώτο και κυριότερο πάθος του ανθρώπου είναι ο εγωισμός, από το οποίο πάσχουμε όλοι ανεξαιρέτως. Η σωματική νηστεία μας βοηθά να περιορίσουμε το να θέλουμε διαρκώς, κάνοντας εγκράτεια στα φαγητά ταυτόχρονα κάνουμε εγκράτεια στη διαρκή ικανοποίηση των επιθυμιών μας! Σκεφτείτε τι πρόταση ζωής προβάλλει η Εκκλησία μας, στην καταναλωτική αδηφαγία και εγωιστική αυτάρκεια του ανθρώπου μιλά για τον περιορισμό των αναγκών και την ταπείνωση και του σώματος και της ψυχής!
Σαρακοστή ακόμα σημαίνει επαναβίωση του λατρευτικού στοιχείου της Εκκλησίας. Η κατάνυξη στις προηγιασμένες λειτουργίες, η προσευχή στην Παναγιά μας με τους Χαιρετισμούς της, εκείνες οι ωραιότατες λειτουργίες του Μ. Βασιλείου κάθε Κυριακή, το Μεγάλο Απόδειπνο και ο θρηνητικός Μεγάλος Κανόνας, ποιητικά κείμενα ύψιστης αξίας, αλλά και παρουσίασης ενός τρόπου ζωής που απεικονίζει τη Βασιλεία του Θεού. Στον σύγχρονο κόσμο της κραυγής, του φτηνού εντυπωσιασμού, των δυνατών ήχων και της χειρίστης ποιότητας μουσικής, η εκκλησιαστική λατρεία μιλά στην ψυχή του ανθρώπου μυστικά, με τους κατανυκτικούς βυζαντινούς ψαλμούς της, το ιλαρόν φως των κεριών, με τη μετοχή του ανθρώπου στο Σώμα και το Αίμα του Χριστού, με την ελπίδα στο πρόσωπο της Παναγίας, με την μετοχή στο χρόνο του ουρανού και την αποφυγή του άγχους της γης! Στον κόσμο που προβάλλει ως ιδανικό του την τάση του ανθρώπου να τα προλαβαίνει όλα και την παντοκρατορία της Τεχνολογίας και των νέων όπλων, η Εκκλησία προβάλλει την προσευχή ως έκφραση αγάπης προς το Θεό και το συνάνθρωπο, την ευχαριστία προς το Θεό για το αγαθό της ζωής και την εμπιστοσύνη στην πρόνοιά Του για μας! Η φράση των Πατέρων «Κύριε όπως ξέρεις και όπως θέλεις, ελέησέ με» είναι η επανάσταση της Εκκλησίας στον ακτιβισμό του κόσμου!
Αλλά υπάρχει κι ένα τρίτο στοιχείο στη Σαρακοστή που της προσδίδει ουσία. Είναι το στοιχείο της χαρμολύπης! Αυτό σημαίνει ότι για την Εκκλησία μας αυτή η περίοδος είναι η αποτύπωση της πραγματικής ιστορίας του καθενός ανθρώπου. Λύπη για την εξορία μας από τον Παράδεισο που για μας δεν είναι τίποτε άλλο από την αγάπη και την κοινωνία με το Θεό, λύπη και μετάνοια για τις αμαρτίες μας, λύπη για τα επικείμενα πάθη του Χριστού, αλλά και για ό,τι μας βασανίζει στη ζωή μας, αλλά ταυτόχρονα και χαρά για την παρουσία του Θεού στη ζωή μας, χαρά για την ξαναγεννημένη επιθυμία για το Θεό, ειρήνη για την επιστροφή μας στο σπίτι Του που είναι η Εκκλησία, είναι η χαρά της επικείμενης Ανάστασης που δεσπόζει ακόμα και στις πένθιμα κατανυκτικές Ακολουθίες της κυρα-Σαρακοστής!
«Πάντα τη Μεγάλη Παρασκευή, να ‘σαι μόνος σαν το Χριστό προσμένοντας το τελευταίο καρφί, το ξύδι, τη λόγχη. Τις ζαριές ν’ ακούς ατάραχα στο μοίρασμα των υπαρχόντων σου, τις βλαστήμιες, τις προκλήσεις, την αδιαφορία. Πριν την Παρασκευή δεν έρχεται η Κυριακή, τότε λησμονάς τα μαρτύρια των δρόμων της Μεγάλης Παρασκευής της ζωής μας. Μην ξαφνιαστείς, μη φοβηθείς στ’ απρόσμενο σουρούπωμα. Οι μπόρες του ουρανού δε στερεύουν. Η ξαστεριά θα ’ρθεί το Σαββατόβραδο. Τότε λησμονάς τα μαρτύρια των δρόμων της μεγάλης Παρασκευής της ζωής μας»(Μοναχός Μωϋσής). Είναι όμορφη η κυρα-Σαρακοστή. Γιατί μας φέρνει κοντά στην Ανάσταση. Κι όταν αυτή θα έρθει θα λησμονήσουμε τους κόπους και το δάκρυ. Και θα γευτούμε τη χαρά και το φως της καινούριας ζωής! Στη βουή του κόσμου, στα πάθη των ανθρώπων, στο χάος του τίποτα ένα νόημα ζωής, ένας κόσμος βασισμένος στην αγάπη, την προσευχή, την κάθαρση ανατέλλει μπροστά μας. Ας τον γευτούμε κι ας τον περπατήσουμε! Τον έχουμε ανάγκη! Καλή Σαρακοστή!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κείμενο γραμμένο στις 26 Φεβρουαρίου 1998

Η ΝΥΞ ΠΡΟΕΚΟΨΕΝ, Η ΔΕ ΗΜΕΡΑ ΗΓΓΙΚΕΝ

2012-02-24T11:44:00.001-08:00

Συχνά σε μας τους χριστιανούς ο κόσμος θυμίζει νύχτα. Είναι η αίσθηση της αμαρτίας και της κακίας, είναι το γεγονός ότι επειδή πιστεύουμε στο Θεό και έχουμε την αίσθηση της σωτηρίας και της αποδοχής Του, είναι η ένταξή μας στην κοινότητα της Εκκλησίας, πιστεύουμε ότι είμαστε διαφορετικοί από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Θεωρούμε ότι εμείς, αν μη τι άλλο, ζούμε σε έναν κόσμο πιο φωτεινό και ότι οι άλλοι πορεύονται μέσα στην αμαρτωλότητα και τις επιδράσεις του διαβόλου και του κοσμικού φρονήματος. Και επειδή η νύχτα ταυτίζεται με την αμαρτία, με την κραιπάλη, την μέθη, την ασέλγεια και γενικότερα με το κοσμικό φρόνημα και την κατάσταση απουσίας του Θεού, αισθανόμαστε ότι εμείς είμαστε διαφορετικοί.
Ο Απόστολος Παύλος όμως δίνει συμβουλές στους χριστιανούς της εποχής του και κάθε εποχής, σα να γνωρίζει ότι δεν είναι διαφορετικοί από το κοσμικό φρόνημα. Τους προτρέπει «να πετάξουν από πάνω τα έργα του σκότους και να φορέσουν τα όπλα του φωτός, να είναι η διαγωγή τους κοσμία, τέτοια που να ταιριάζει στο φως. Να πάψουν τα φαγοπότια και τα μεθύσια, η ασύδοτη και η ακόλαστη ζωή, οι φιλονικίες και οι φθόνοι». Και όλα αυτά σε μία περίοδο κατά την οποία «η νύχτα όπου να ‘ ναι φεύγει και η μέρα κοντεύει να έρθει» (Ρωμ. 13, 12-13). Και φαίνεται πως ανταποκρίνονται οι συμβουλές του στην πνευματική κατάσταση όχι μόνο των χριστιανών εκείνης της εποχής, αλλά και κάθε εποχής.
Οι χριστιανοί στα λόγια αποτάσσουμε το κοσμικό φρόνημα. Ερωτοτροπούμε όμως μ’ αυτό, είτε διότι πιστεύουμε στην ευσπλαχνία και την αγάπη του Θεού και θεωρούμε ότι δεν ασχολείται με μικρότερες ή μεγαλύτερες παρασπονδίες στη ζωή μας, είτε διότι είμαστε παραδομένοι σε μία μεγαλύτερη ή μικρότερη εκκοσμίκευση που μας κάνει να λέμε «ότι δεν πειράζει το ένα, δεν πειράζει το άλλο». Μάλιστα, επειδή έχουμε την αίσθηση ότι οι εντολές είναι διαφορετικές για τους εν τω κόσμω και διαφορετικές γι’ αυτούς που έχουν βρεθεί στα μοναστήρια και έχουν επιλέξει την ασκητική ζωή, είμαστε πρόθυμοι όχι μόνο να αμνηστεύσουμε τους εαυτούς μας που ζούμε εν τω κόσμω, αλλά και να δικαιολογήσουμε τον συσχηματισμό μας με το κοσμικό φρόνημα. Άλλοτε πάλι δικαιολογούμε την κοσμικότητά μας θεωρώντας την ως συνέπεια της αδυναμίας και της αμαρτωλότητάς μας, χωρίς βέβαια να είμαστε πρόθυμοι να την δικαιολογήσουμε στους άλλους και γι’ αυτό ο απόστολος θα πει πάλι: «Ποιος είσαι εσύ που θα κρίνεις έναν ξένο υπηρέτη;» (Ρωμ. 14, 4). Και επειδή κόβουμε και ράβουμε το Ευαγγέλιο στα μέτρα μας η συνήθης φράση με την οποία δικαιολογούμε τα πάντα είναι: «και τι κακό κάνουμε αν ακολουθήσουμε αυτό ή εκείνο ή το άλλο του κόσμου;».
Για τη χριστιανική ζωή όμως το πρόβλημα δεν είναι ο κόσμος, αλλά ο Χριστός που απουσιάζει από την καρδιά μας. Εκκοσμίκευση δεν είναι η έξοδός μας από τον κόσμο, αλλά η αποφυγή της αμαρτίας. Εκκοσμίκευση είναι το μασκάρεμα του προσώπου μας, δηλαδή η ανάδειξη μιας ψεύτικης εικόνας γι’ αυτό είτε στις ανθρώπινες σχέσεις, είτε στα έθιμα, είτε στην κοινωνία με τους άλλους. Εκκοσμίκευση είναι η αίσθηση ότι είμαστε κοντά στο Χριστό ενώ η ζωή μας είναι παραδομένη στις κραιπάλες, στις μέθες και στις ασωτίες, αλλά επειδή δεν βλάπτουμε κανέναν ή επειδή είμαστε άνθρωποι, μπορούμε να τα θεωρούμε όλα αθώα. Είναι τελικά η εκζήτηση της χαράς στα μάταια, χωρίς επίγνωση της αδυναμίας μας και η αίσθηση ότι κριτήριο της πορείας μας είναι ο εαυτός μας και ο δικός μας τρόπος προσέγγισης και όχι η Εκκλησία και τα μέτρα της, όπως αυτά ερμηνεύονται από τους ανθρώπους που κήδονται ημών, δηλαδή τους πνευματικούς μας πατέρες.
Από την άλλη υπάρχει και μία υπερβολική αυστηρότητα στις καρδιές αρκετών, οι οποίοι θεωρούν ότι η όποια ανθρώπινη χαρά μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να παρεκκλίνει από την χριστιανική παράδοση και ταυτότητα. Ο κυριότερος φόβος έγκειται στο ότι ο άνθρωπος θα πέσει στην αμαρτία, η οποία θεωρείται εξωτερική κατάσταση, ότι έρχεται μέσα από την κοσμικότητα. Όμως η αμαρτία είναι μία κατάσταση η οποία ενυπάρχει στις καρδιές μας κάθε φορά που η προτεραιότητα του κόσμου, των αναγκών μας, των επιθυμιών μας νικά την αγάπη για το Χριστό, την εμπιστοσύνη σ’ Εκείνον και την αίσθηση ότι η πνευματική ζωή χρειάζεται και στέρηση, χρειάζεται άσκηση και αγώνα. Αυτό βέβαια δεν δικαιολογεί τις παρασπονδίες. Κάνει όμως τον πνευματικό άνθρωπο να νιώθει όχι μόνο την αδυναμία του ιδίου, αλλά και των όσων βρίσκονται γύρω του να κατανοήσουν τι σημαίνει αληθινά η χαρά του Χριστού.
Το δύσκολο είναι η εξισορρόπηση. Αυτή ξεκινά από την επίγνωση της αδυναμίας και της αμαρτωλότητάς μας. Και προχωρά στην εκζήτηση του έλεος του Θεού. Όχι στην αλληλο- εξουθένωση και τον χωρισμό σε παρατάξεις ισχυρών στην πίστη και αδυνάμων, καθαρών και ακαθάρτων, γνήσιων και κίβδηλων και στον διαγκωνισμό σε αλληλοκατηγορίες και προτυποποίηση. Η ελευθερία του καθενός πρέπει να παραμείνει το κριτήριο που ορίζει τον τρόπο της πορείας του. Ομοίως και η εμπιστοσύνη στους πνευματικούς πατέρες, που δείχνουν το δρόμο. Αυτά τα κριτήρια μπορεί να φαίνονται ενίοτε αλληλοσυγκρουόμενα, όμως η αγάπη μπορεί να βοηθήσει στην εξισορρόπηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα πάντα συμφέρουν αληθινά τον άνθρωπο που πιστεύει. Μπορεί να επιτρέπονται όλα. Δεν σώζουν όμως ούτε αναπαύουν όλα. Και ο καθένας καλείται να κάνει βήματα υπέρβασης των αδυναμιών του, υπέρβασης του συσχηματισμού του με το ήθος της αμαρτίας και της απουσίας του Χριστού στην καρδιά του και, κυρίως, να παραμένει στην Εκκλησία, ακόμη κι αν αυτό του κοστίζει, διότι δεν θα του είναι όλα ευχάριστα.
«Η νυξ προέκοψεν, η δε ημέρα ήγγικεν». Είναι στην επιλογή του καθενός εντός της Εκκλησίας να διαλέξει να αφήσει πίσω του το σκοτάδι. Να μπορεί να ισορροπήσει στη χαρά του φωτός, δηλαδή στην παρουσία στην καρδιά του των όπλων του Πνεύματος και να προχωρήσει σ’ αυτήν την μυστική σχέση με το Χριστό που τον κάνει να αναπαύεται αληθινά και ας προχωρά αλλιώς ο κόσμος. Κι ας αισθάνεται ίσως και μόνος στον αγώνα του. Εντός της Εκκλησίας η μοναξιά γεμίζει ταπείνωση και συγχωρητικότητα. Δηλαδή αγάπη αληθινή. Και αυτός είναι ο δρόμος της αληθινής νηστείας. Ο αγώνας νίκης εναντίον της κατακρίσεως του άλλου και της αυτοδικαιώσεως, ο αγώνας της αγάπης που γίνεται Σταυρός, αλλά και Ανάσταση.

Κέρκυρα, 26 Φεβρουαρίου 2012

Η ΒΕΝΕΤΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

2012-02-23T00:43:00.001-08:00

Ελλάδα δεν είναι μόνο η Ανατολή. Είναι και η Δύση. Η πατρίδα μας βρίσκεται στο γεωγραφικό μεταίχμιο των δύο κόσμων και αυτό είναι γεγονός ότι έχει επηρεάσει και την Ιστορία της, αλλά και τον πολιτισμό της. Μπορεί σήμερα να «ανήκομεν εις την Δύσιν» και να βιώνουμε τις συνέπειες αυτού του γεγονότος τόσο οικονομικά, κοινωνικά και γεωπολιτικά, όσο και πνευματικά και πολιτισμικά, όμως ο Ελληνισμός πάντοτε ισορροπούσε, ενίοτε με θαυμαστό τρόπο, στο «μεταξύ τούτων». Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αντλούσε μόνο παραστάσεις, ιδέες, οράματα και ενδιαφέροντα που εμβολιάζονταν στον τρόπο της ζωής των ανθρώπων. Προσέφερε κιόλας. Αξιοποιούσε γόνιμα τόσο το οικοδόμημα της Δύσης, όσο και τις ρίζες που είχε στην Ανατολή.
Αυτή η γόνιμη στάση ζωής φάνηκε ιδιαίτερα κατά την πλέον δύσκολη περίοδο του νεώτερου Ελληνισμού, που ήταν η Τουρκοκρατία. Παρά την απουσία ελευθερίας, ο Ελληνισμός άντεξε, γιατί στηρίχτηκε σε πυλώνες τους οποίους σταδιακά έθεσε στο περιθώριο μετά την απελευθέρωσή του από τους Τούρκους με τον αγώνα του 1821. Και αυτό είναι το παράδοξο. Αξιοποιήσαμε μέσα από την συλλογική δίψα για πρόοδο και ελευθερία στοιχεία βασικά όπως ήταν η πίστη και η ένταξη στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η γλώσσα, η εθνική συνείδηση, η ιστορική μνήμη, αλλά και ο πόθος για γράμματα, για μόρφωση, για παιδεία, ό,τι μας δόθηκε όχι μόνο από το παρελθόν, αλλά και από το τότε παρόν, ιδίως της Δύσης, για να παραμορφωθούμε πνευματικά στη συνέχεια, αρχικά μέσα από την απόπειρα σταδιακού εκδυτικισμού της κοινωνίας μας, όπως αυτή ξεκίνησε από τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και κορυφώθηκε μέσα από την Βαυαροκρατία και την πλήρη εξάρτηση από τις Ξένες Δυνάμεις, και ουσιαστικά ολοκληρωτικά με την πνευματική μας υποταγή στα οράματα και τον τρόπο ζωής της παγκοσμιοποίησης και της πολυπολιτισμικότητας, που αποδεχθήκαμε χωρίς μεγάλες αντιστάσεις τόσο σε πολιτισμικό και πνευματικό επίπεδο, όσο και σε πολιτικό.
Όμως ο Ελληνισμός κατάφερε να μην νικηθεί ταυτοτικά επειδή λειτούργησε με επίγνωση της διαφορετικότητάς του. Αυτό φάνηκε όχι μόνο κατά την Τουρκοκρατία, αλλά και σε περιοχές όπως τα Επτάνησα κατά την Βενετοκρατία. Παρά τον θαυμασμό για τη Δύση και τη δίψα που οι Έλληνες επέδειξαν για να σπουδάσουν τα γράμματα και τα επιτεύγματα των επιστημών στα μεγάλα δυτικά κέντρα, εντούτοις οι περισσότεροι, όχι μόνο δεν «συναθέισαν», αλλά παρέμειναν πιστοί τόσο στα ορθόδοξα δόγματα όσο και στην βαθιά επιθυμία τους για ελευθερία και ανεξαρτησία της πατρίδας. Κι αυτή η στάση διέσωσε τον ελληνισμό.
Είναι γεγονός ότι οι Έλληνες πάντοτε προσέβλεπαν πνευματικά και μορφωτικά στη Δύση. Και όχι αδίκως. Ήταν δεδομένο άλλωστε πως η πρόοδος υπήρχε εκεί. Και δεν ήταν ένα κρυφό αίσθημα μειονεξίας που χαρακτήριζε όσους έφευγαν για να σπουδάσουν. Στις συνειδήσεις των περισσοτέρων λειτουργούσε η δίψα για τη μάθηση, η οποία συνδέονταν κατά βάθος με την πεποίθηση ότι θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στο υπόδουλο γένος, για να ξαναβρεί την ελευθερία του. Και γι’ αυτό, όπου πήγαν οι Έλληνες, δε δίστασαν να συγκροτήσουν κοινότητες, να χτίσουν ναούς και να οργανώσουν την πνευματική και θρησκευτική τους ζωή γύρω από την Ορθόδοξη πίστη και εκκλησιαστική παράδοση, ώστε να μη λησμονούν ποιο ήταν το βασικό στοιχείο που τους καθιστούσε, πέρα από την φυλετική και ιστορική καταγωγή Έλληνες.
Την ιστορία μιας από τις πιο δυναμικές ελληνικές κοινότητες στην Δύση, αυτής της Βενετίας, θαυμάζουμε μέσα από το βιβλίο του καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Αθανασίου Καραθανάση Η Βενετία των Ελλήνων. Μέσα από μία μεγάλη συλλογή μελετών, μπορούμε να διαπιστώσουμε όχι μόνο το πώς ιδρύθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα η Nazione Greca, αλλά και ποιες ήταν οι προτεραιότητές της (να υπάρχει ναός για να εκκλησιάζονται οι Έλληνες, έμποροι, πλοιοκτήτες, καλλιτέχνες, βιοτέχνες, φαρμακοποιοί, άλλοι πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη, άλλοι εγκατεστημένοι μετά την σύνοδο της Φεράρας –Φλωρεντίας που άμβλυνε την στάση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας έναντι των Ορθοδόξων, αλλά και πολλοί Επτανήσιοι που έστελναν τα παιδιά τους να σπουδάσουν στη έδρα της Γαληνοτάτης, να γίνουν σχολές ώστε να διατηρηθεί η ταυτότητα και η διαφορετικότητα, με κύριο γνώμονα την αντίσταση στην θρησκευτική αλλοτρίωση, αλλά και την καλλιέργεια φρονήματος ελευθερίας στο υπόδουλο Γένος), την ίδρυση και λειτουργία της Φλαγγινείου Σχολής (από τον Κερκυραίο Θωμά Φλαγγίνη), που αποτέλεσε το Πανεπιστήμιο του σκλαβωμένου Γένους, τους λογίους που πέρασαν από τη Βενετία, την εκκλησιαστική ζωή, τα τυπογραφεία και τις εκδόσεις, τις επαφές με τη Ρωσία, τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, τους άλλους λαούς της Βαλκανικής, αλλά και άλλες λεπτομέρειες, που δείχνουν ότι, χωρίς να υπάρχει ένα κεντρικό σχέδιο ή ένας προγραμματισμός, όπως συμβαίνει στα πλαίσια ενός οργανωμένου κράτους, ο Ελληνισμός, είτε από ένστικτο, είτε από την δημιουργικότητα της φυλής, λειτούργησε σαν ένας πολυπλόκαμος οργανισμός, με άξονες την πίστη, την παιδεία, την ανάπτυξη, την επικοινωνία με ομόδοξους, αλλά και ετερόδοξους.
Αυτή η δημιουργικότητα αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον δογματικής επίγνωσης, αλλά και διαλόγου με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Η Γαληνοτάτη είχε ως χαρακτηριστικό της την ανεξιθρησκία. Γι’ αυτό και δεν είχε αντίρρηση οι Έλληνες να κρατήσουν την πίστη και τις παραδόσεις τους. Όμως υπήρχε στη μεριά των Ελλήνων ένα ρεύμα το οποίο δεν ήθελε να υπάρχουν κακές σχέσεις με τους Ρωμαιοκαθολικούς. Μπορεί να μην ήταν πλειοψηφικό και οι όποιες υπερβάσεις –ο καθηγητής Καραθανάσης χρησιμοποιεί τον όρο «θρησκευτικό υβριδισμό»- να προκάλεσαν πλήθος αντιδράσεων, ιδιαίτερα στα χρόνια του Μητροπολίτη Φιλαδελφείας Μελετίου Τυπάλδου, ωστόσο πάντοτε υπήρχε στη συνείδηση των όποιων προχώρησαν ενίοτε και σε «ομολογίες πίστεως» στον ρωμαιοκαθολικισμό η αγάπη για την υπόδουλη πατρίδα (αντίστοιχη με την στάση των ενωτικών στην Κωνσταντινούπολη πριν την Άλωση), αλλά και οι προσωπικές φιλοδοξίες που πήγαζαν από την ανάγκη για ανάδειξη στην κοινωνία της Δύσης, όπως επίσης και η απόκτηση όλων των προνομίων που απολάμβαναν οι αυτόχθονες κάτοικοι της Βενετίας. Ωστόσο, οι περισσότεροι, και ιδίως οι Μητροπολίτες Φιλαδελφείας και οι λόγοι Έλληνες, οι κληρικοί και οι ιεροκήρυκες, θα παραμείνουν πιστοί στην Ορθοδοξία και θα παλέψουν η πίστη να παραμείνει σταθερή.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της μελέτης για την Βενετία των Ελλήνων είναι η παρουσία της Κέρκυρας σ’ αυτήν. Προσωπικότητες που κατάγονταν από το νησί, λόγιοι, ευεργέτες, σχολάρχες, Μητροπολίτες, ιεροκήρυκες, έμποροι, σπουδαστές και άλλοι που είχαν τις ρίζες τους στην Κέρκυρα αποτέλεσαν δυναμικά στοιχεία της αδελφότητας των Ελλήνων της Βενετίας. Και μέσα από τον στοχασμό και τη δράση των περισσοτέρων αποτυπώνεται η αγάπη για την Ελλάδα. Η έγνοια για την απελευθέρωση του Γένους από τους Τούρκους. Αλλά και η δίψα για τη διάσωση της ορθόδοξης πίστης.
Η Εκκλησία μας συμμετείχε οργανικά στην ιστορία του Ελληνισμού. Σε χρόνους δύσκολους διέσωσε την ταυτότητά του και την αίσθηση της διαφορετικότητάς του. Και Εκκλησία δεν είναι οι θεσμοί μόνο, αλλά κυρίως τα πρόσωπα. Οι άγιοι κάθε εποχής, αλλά και όλοι εκείνοι, που με γνώμονα την ορθόδοξη πίστη πάλεψαν από αγάπη για τους αδελφούς τους να προοδεύσουν ως πρόσωπα και να μεταφέρουν την πρόοδο, τις αρχές, τα πιστεύω και το πνεύμα της ελευθερίας στους συμπατριώτες τους. Και είναι σημαντικό ότι η Εκκλησία δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένους τόπους, αλλά όπου κι αν βρέθηκε, αναπτύχθηκε και πάλεψε, δια των ταγών της, για την ελεύθερη σκέψη, για την μόρφωση των παιδιών της, για την διακονία τους μέσα στο σύνολο, ακόμη και ανάμεσα σε άλλους λαούς, ανθρώπους και δόγματα. Αυτή η στάση που πηγάζει μέσα από την παράδοσή μας, αξίζει να επισημανθεί σε μία δύσκολη πραγματικότητα, όπου αναζητούμε πόρους και ανάπτυξη, απαιτούμε φιλανθρωπία και κοινωνική προσφορά, ξεχνούμε όμως ότι η υπέρβαση δεν μπορεί να έρθει αλλιώς παρά με την πνευματική αναγέννηση μέσα από πυλώνες που απέδειξαν με ασφάλεια ότι μπορούν να ξυπνήσουν συνειδήσεις και ανθρώπους: την ορθόδοξη πίστη, τη γλώσσα, τη συλλογική μνήμη, την γνήσια παιδεία και προπάντων την αγάπη για το Θεό και τον άνθρωπο.

Κέρκυρα, 22 Φεβρουαρίου 2012
Παρουσίαση του ομότιτλου βιβλίου στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο
της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας

ΤΡΟΦΗ, ΕΞΟΥΣΙΑ & ΑΓΑΠΗ

2012-02-17T21:18:00.000-08:00

«Δεν είναι οι τροφές που θα καθορίσουν τη θέση μας απέναντι στο Θεό», λέει ο Απόστολος Παύλος στους Κορινθίους (Α’Κορ. 8, 8). Η τροφή είναι αυτή που δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να επιβιώσει, να έχει την ενέργεια εκείνη που χρειάζεται για να μπορεί να αντέξει τις δοκιμασίες της ζωής, να εργαστεί, να αναπληρώσει τον κόπο του, αλλά και να χαρεί. Γιατί η τροφή ικανοποιεί τις ανθρώπινες αισθήσεις και κάνει τον άνθρωπο να μοιράζεται χρόνο με τους άλλους, να δοκιμάζει την δημιουργικότητά του κατά την παρασκευή της, να εξετάζει πόση αγάπη βγάζει όταν την παρασκευάζει και για τον εαυτό του και για τους άλλους, αλλά και όταν την καταναλώνει, επειδή κρίνοντας τα κίνητρα αυτού που την έχει ετοιμάσει.
Η τροφή είναι δώρο του Θεού όχι μόνο στον άνθρωπο, αλλά και σε όλη την κτίση. Η τροφή είναι το όπλο για να παλέψει ο άνθρωπος εναντίον και εντός του χρόνου στον οποίο ζει. Η τροφή είναι εκείνη που τον βοηθά να αντέξει τις επιθέσεις της φθοράς. Αλλά και όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι ο χρόνος τον νίκησε, δηλώνει την ήττα του παραιτούμενος από την τροφή. Ο άνθρωπος όμως μπορεί και να «είναι ό,τι τρώει», όπως αναφέρει ένας υλιστής φιλόσοφος, ο Φόιερμπαχ. Μπορεί να ζει για να τρώει. Μπορεί η τροφή να είναι όχι απλώς η μέριμνα, αλλά και η ηδονή του. Ένας πολιτισμός, όπως και ένας λαός, χαρακτηρίζονται και από τις τροφές που επιλέγουν να τους εκφράζουν. Και τελικά η τροφή ήταν και θα παραμείνει ένα σημείο –κλειδί στη στάση του ανθρώπου έναντι του κόσμου, στην εκζήτηση νοήματος στη ζωή του.
Στη θρησκευτική παράδοση η τροφή ήταν η αιτία για την πτώση, την απομάκρυνση του ανθρώπου από το Θεό. Εξαιτίας της κατανάλωσης μίας συγκεκριμένης τροφής, ο άνθρωπος ελεύθερα επέλεξε να ζήσει μακριά από το Θεό και να καταστήσει θεό τον εαυτό του. Και από τότε η έγνοια για την τροφή αποτελεί την βάση για την πορεία της ανθρώπινης ζωής. Ακόμη και οι πόλεμοι, αλλά και οι διαμάχες μεταξύ των ανθρώπων, οι ταξικές και κοινωνικές συγκρούσεις, ως αιτία την τροφή έχουν. Δεν είναι μόνο ποιος κατέχει ή ελέγχει τα μέσα για την παραγωγή της. Είναι και το γεγονός ότι όποιος έχει λύσει το βιοτικό του πρόβλημα, έχει εξασφαλίσει την τροφή του, μπορεί να προχωρήσει στο να παλέψει να χτίσει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, στηριγμένο στην υλική άνεση και την απαίτηση για πνευματική και διανοητική πρόοδο, για την οποία περισσεύει χρόνος και υπάρχει δυνατότητα καταβολής κόπου, από τη στιγμή που ο άνθρωπος έχει λύσει το βιοτικό του πρόβλημα.
Γιατί λοιπόν ο Παύλος αναφέρει ότι «βρώμα ου παρίστησι τω Θεώ»;
Δεν το λέει επειδή περιφρονεί τις υλικές ανάγκες του ανθρώπου. Όμως δεν είναι αυτές που θα καθορίσουν τη θέση μας απέναντι στο Θεό. Η ύλη μπορεί να μας φέρει κοντά στο Θεό, μπορεί όμως και να μας απομακρύνει εντελώς από Εκείνον. Εάν την χρησιμοποιήσουμε ως αυτό που είναι, δηλαδή μία φυσική ανάγκη και όχι ως τον κύριο ή και τον μοναδικό σκοπό της ζωής μας, εάν δηλαδή λειτουργήσουμε ευχαριστιακά, δοξάσουμε το Θεό για τη δωρεά που μας έδωσε και του την αντιπροσφέρουμε μέσα από το λειτουργικό ήθος της πίστης μας («Τα σα εκ των σων σοί προσφέρομεν κατά πάντα και δια πάντα»), τότε η ύλη γίνεται ευλογία. Γίνεται η βάση για να προχωρήσουμε στα ουσιώδη της ζωής μας, που είναι να βρούμε τον εαυτό μας όχι μόνο στη λογική του κατά φύσιν, αλλά και στην πορεία του υπέρ την φύσιν, δηλαδή να ανακαλύψουμε εντός μας την οδό του προσώπου. Και πρόσωπο σημαίνει σχέση με το Θεό και τον πλησίον. Πρόσωπο σημαίνει αγάπη. Πρόσωπο σημαίνει κοινωνία, η οποία χωρίς να απορρίπτει την υλικότητα, προχωρεί και παραπέρα: νικά και υπερβαίνει την ανάγκη, ελευθερώνεται από αυτήν και πληροί την βαθύτερη υπαρξιακή πείνα του ανθρώπου για Θεό, ζωή και αγάπη.
Βλέπουμε από την πρώτη Εκκλησία ότι το βρώμα απασχολούσε τους χριστιανούς και μάλιστα υπήρχαν έριδες γύρω από αυτό. Τόσο το θέμα των ειδωλοθύτων, όσο και γενικότερα η υλικότητα έκαναν τους χριστιανούς να χωρίζονται σε παρατάξεις. Μόνο που το ζήτημα δεν ήταν τα βρώματα καθεαυτά αλλά η ιδεολογικοποίησή τους. Το βρώμα το ίδιο αποτελούσε την αφορμή οι χριστιανοί να χωρίζονται σε εκείνους που σκανδαλίζονταν από την βρώση των ειδωλοθύτων και προτιμούσαν την ασκητικότητα της εγκρατείας και της νηστείας και εκείνους που έβλεπαν πιο πέρα, δεν είχαν πρόβλημα με την τροφή και προτιμούσαν την ελευθερία και την ευρύτητα του πνεύματος. Θα λέγαμε ότι «προοδευτικοί» και «συντηρητικοί» είχαν κάνει τα βρώματα σημαίες και αποδείξεις της ιδεολογικής τους τοποθέτησης έναντι της ζωής και διεκδικούσαν με αυτά αφορμή θέση εξουσίας στην Εκκλησία, επικαλούμενοι οι μεν προοδευτικοί το φιλελευθερισμό τους οι δε συντηρητικοί τον σκανδαλισμό εξαιτίας της ελευθεριότητας και την ανάγκη για αυστηρότητα στο διαχωρισμό έναντι του κόσμου. Θα λέγαμε, με σημερινούς όρους, υπήρχαν οι παραδοσιακοί (εξ Ιουδαίων) και οι εκκοσμικευμένοι (εξ εθνικών).
Ο Παύλος ανατέμνει το πρόβλημα και επισημαίνει ότι δεν είναι τα βρώματα η ουσία της χριστιανικής ζωής, όπως επίσης και βλέπει τα βαθύτερα αίτια της διαμάχης. Γι’ αυτό και δίδει την μαρτυρία της αγάπης, η οποία κάνει τους πιο ισχυρούς στην πίστη, να παραιτούνται από τα δικαιώματά τους χάριν της αγάπης των άλλων, αλλά και διαφωτίζει τους δεύτερους να μη λειτουργούν με μονομέρειες. Η αγάπη αποτελεί την υπέρβαση των διαφωνιών και τη νίκη κατά της ιδεολογικοποίησης. Και γι’ αυτό στην Εκκλησία δεν έχουμε μερίδες και παρατάξεις,. Ή, τουλάχιστον, δε θα έπρεπε να έχουμε. Φαίνεται όμως που συχνά ψύγεται η αγάπη και θριαμβεύει η ιδεολογική απολυτότητα, η οποία απειλεί με σχίσματα και διαιρέσεις το σώμα του Χριστού.
Σε έναν κόσμο που απολυτοποίησε την ύλη και ξέχασε την ευχαριστία, αλλά και σε ένα εκκλησιαστικό σώμα το οποίο κάνει διάφορα, δευτερεύοντα θέματα, σημαία για να επιβληθεί ή για να αποδείξει το ελεύθερο πνεύμα του και κατά συνέπειαν πάλι να επιβληθεί στους υπόλοιπους, η οδός της αγάπης αποτελεί όχι μόνο τον ασφαλή, αλλά και τον μοναδικό γνήσιο τρόπο πορείας προς το Θεό και συνάντησης με τον πλησίον. Ας επανεύρουμε ο καθένας με το χάρισμά του αυτή την οδό, που αποκαλύπτει τελικά το αληθινό μας πρόσωπο, το κατ’ εικόνα Θεού.

Κέρκυρα, 19 Φεβρουαρίου 2012

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ & Η ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ

2012-02-10T21:10:00.000-08:00

Μία από τις συνηθέστερες κατηγορίες εναντίον της χριστιανικής πίστης είναι και αυτή που έχει να κάνει με τη στάση της έναντι του ανθρωπίνου σώματος. Ο θαυμασμός των χριστιανών για τους μοναχούς και το μοναχισμό, αλλά και η ανάγκη αντίδρασης σε ένα πνεύμα φιληδονίας, το οποίο χαρακτήριζε τον ειδωλολατρικό κόσμο, η πρόταξη του γάμου και της οικογένειας και η στερέωση του θεσμού δια της μυστηριακής κατοχύρωσής τους, η αίσθηση ότι το σώμα είναι εύκολο να γεννήσει προσκολλήσεις στον παρόντα χρόνο και κόσμο, αλλά και η ανάπτυξη της ευσέβειας, έκαναν πολλούς χριστιανούς να αισθάνονται το σώμα ως βάρος. Να θυμούνται την αρχαιοελληνική ρήση ότι το σώμα είναι η φυλακή της ψυχής και να αισθάνονται ότι η σχέση με το Θεό προϋποθέτει αποτίναξη αυτού που ονομάζεται σαρκικό φρόνημα, το οποίο ταυτίστηκε με το σώμα, τις επιθυμίες και τις ανάγκες του, αλλά και μία σειρά από κανόνες, η παραβίαση των οποίων θεωρήθηκε απόδειξη της αμαρτωλότητας του ανθρώπου. Οι περισσότεροι θεώρησαν τη χαρά της κοινωνίας και της αγάπης, για την οποία ο άνθρωπος χρειάζεται και το σώμα του, ως μη έχουσα πρωτεύουσα σημασία στη χριστιανική ζωή και ταύτισαν τη χαρά αυτή με μία ασώματη, πνευματική κοινωνία με το Θεό. Η προσευχή θεωρήθηκε η ύψιστη μέθοδος και αρετή, που οδηγεί στο Θεό. Η άσκηση περιλαμβάνει την αποτίναξη πάσας βιοτικής μέριμνας, δηλαδή χρήσης του σώματος μόνο για τα αναγκαία. Ο θάνατος θεωρήθηκε κατάσταση του σώματος και η χριστιανική πίστη ταυτίστηκε με τη μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής.
Πόσο αληθινή είναι άραγε αυτή η αντίληψη; Πόσο μέσα από την χριστιανική παράδοση το σώμα κατακρίθηκε; Πόσο ο μοναχισμός ως έκφραση υπερβάλλουσας αγάπης μπορεί να δικαιολογεί την όποια κατάταξη του σώματος σε υποδεέστερη θέση έναντι της ψυχής; Γιατί η Εκκλησία δεν μπόρεσε να ισορροπήσει την διάκριση αυτή και όταν έχουμε περιόδους, για παράδειγμα, νηστείας, όπως η Σαρακοστή, φαίνεται να δίνει βαρύτητα στον περιορισμό της υλικής τροφής, στην αλλαγή του περιεχομένου της, στην εγκράτεια στο γάμο, στην θέαση της ζωής από πνευματική πλευρά, στην οποία το σώμα φαίνεται να διαδραματίζει υποδεέστερο ρόλο;
Ο Απόστολος Παύλος, αναφερόμενος στα ζητήματα αυτά στην επιστολή του προς τους Κορινθίους, μας δίνει μία οπτική εντελώς διαφορετική σε σχέση μ’ αυτό που νομίζουμε ότι αποδέχεται η Εκκλησία. Παρότι συντηρητικός και άνθρωπος που έζησε εν εγκρατεία και παρθενία στη ζωή του, ο Παύλος μας κάνει να δούμε το τι και το γιατί στη ζωή της Εκκλησίας, σε σχέση με το σώμα, και μας εντυπωσιάζει, δίνοντάς μας θεωρήσεις που ανατρέπουν αυτό που βαθμιαία επικράτησε, εξαιτίας της ανάγκης των χριστιανών να διαφοροποιηθούν σε σχέση με τον κόσμο, που θεοποίησε το σώμα και εξακολουθεί να το θεοποιεί.
«Το σώμα ου τη πορνεία, αλλά τω Κυρίω και ο Κύριος τω σώματι». «Ο Θεός και τον Κύριον ήγειρε και ημάς εξεγερεί δια της δυνάμεως αυτού». «Τα σώματα ημών μέλη Χριστού εστίν. Άρας ουν τα μέλη του Χριστού ποιήσω πόρνης μέλη; μη γένοιτο». «Ο πορνεύων εις το ίδιον σώμα αμαρτάνει». Το σώμα δεν δοξάζεται δια της πορνείας, αλλά δοξάζεται μέσω αυτού ο Κύριος και ο Κύριος δοξάζει το σώμα. Ο Θεός που ανέστησε τον Κύριο, θα μας αναστήσει δια της δυνάμεως Αυτού. Τα σώματά μας είναι μέλη του σώματος του Χριστού. Μπορώ λοιπόν να πάρω κάτι που είναι μέλος του σώματος του Χριστού και να το κάνω μέλος του σώματος μιας πόρνης; Αυτός που πορνεύει, βεβηλώνει το ίδιο του το σώμα» (Α’ Κορ. 6, 12-20).
Οι λόγοι του Παύλου είναι ξεκάθαροι. Δεν απορρίπτει το σώμα, αλλά το οδηγεί στη σχέση με το Χριστό. Δεν περιφρονεί τη χαρά και την κοινωνία που το σώμα προσφέρει, αλλά αντιδιαστέλλει τις καταστάσεις αυτές με την πορνεία. Και πορνεία είναι η χρήση του σώματος όχι για την αγάπη και την κοινωνία, αλλά για την αυτόνομη απόλαυση, χωρίς ευθύνη, χωρίς ζεστασιά και τρυφερότητα, χωρίς μοίρασμα ολόκληρης της ύπαρξης. Γιατί για τον Παύλο το σώμα δεν πρέπει να λειτουργεί αυθύπαρκτα, αλλά ως μέλος του σώματος του Χριστού, που σημαίνει ως ολόκληρη ύπαρξη, ως ο όλος άνθρωπος που συμμετέχει στη ζωή της Εκκλησίας.
Η διάκριση αυτή είναι διαφορετική από την διάκριση σε δημόσια και ιδιωτική ζωή και πορεία που κάνει ο κόσμος, ιδίως σήμερα. Η πορνεία θεωρείται ιδιωτική υπόθεση για τον κόσμο. Μπορεί δημόσια να αποδοκιμάζεται, στην πράξη όμως γίνεται αποδεκτή, διότι ο άνθρωπος είναι άλλος στη δημόσια ζωή του και άλλος στην ιδιωτική. Για την Εκκλησία όμως και τον Παύλο ο άνθρωπος είναι μέλος του σώματος του Χριστού. Αυτή η στάση ζωής δεν γνωρίζει δημόσιο και ιδιωτικό. Ό,τι είναι ο άνθρωπος στη δημόσια ζωή είναι και στην ιδιωτική. Και τα κριτήρια έχουν να κάνουν με την αγάπη και την κοινωνία με το Θεό και τον άνθρωπο. Η πορνεία δεν είναι τότε ιδιωτικό δικαίωμα του ανθρώπου, γιατί τότε ο άνθρωπος δείχνει και βιώνει την έλλειψη αγάπης. Και αυτός που δεν αγαπά σε οποιαδήποτε πράξη και στάση ζωής, χωρίζεται από το σώμα του Χριστού. Έτσι, ποιώντας τα μέλη του μέλη πόρνης, γενόμενος ένα μ’ αυτήν, απαρνιέται την αγάπη, που είναι η κατεξοχήν στάση ζωής για την ανθρώπινη ύπαρξη.
Επομένως για την Εκκλησία δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή, αλλά και τα δύο αγιάζονται από το Θεό. Και τα δύο μας έχουν δοθεί για να δοξάζεται ο Θεός δια της αγάπης τόσο προς τον Ίδιο, όσο και προς τον συνάνθρωπο. Το μεν σώμα μπορεί να πεθαίνει κατά φύσιν, αλλά προσδοκά την ανάσταση των νεκρών. Και η ψυχή μπορεί να παραμένει αθάνατη κατά χάριν, όμως κι αυτή, εάν δεν βιώνει την αγάπη, την κοινωνία και τη χαρά της αληθινής συνάντησης με το Θεό και τον πλησίον, είναι στην ουσία νεκρή. Βιώνει τον πνευματικό θάνατο και μαζί με το σώμα θα πορευθεί προς τον αιώνιο θάνατο, εάν δεν επιλέξει την οδό της μετανοίας και της επιστροφής στην πατρική αγκαλιά της αγάπης. Για την Εκκλησία η νηστεία είναι ολοκληρωτική κίνηση προτεραιότητας της σχέσης του ανθρώπου με το Θεό. Νηστεύουμε όχι μόνο από τις τροφές, αλλά και από τα πάθη, την απουσία της αγάπης. Νηστεύει το σώμα, νηστεύει και η ψυχή από ό,τι την κάνει να χωρίζεται από το Θεό και να μη λειτουργεί ως μέλος του σώματος του Χριστού, δηλαδή από την μνησικακία, την έλλειψη συγχωρητικότητας, τον ατομοκεντρισμό, την φιληδονία, τον θυμό, την κατάκριση και κάθε τι άλλο εμπαθές.
Όποιος λοιπόν θεωρεί ότι η Εκκλησία απορρίπτει ή περιφρονεί το σώμα, σφάλλει. Για την Εκκλησία ακόμη και η χαρά της αγάπης και της ηδονής που πηγάζει μέσα από αυτήν, εγκεντρίζεται στο σώμα του Χριστού. Ευλογείται από το Θεό μέσα στο μυστήριο του γάμου. Δε λειτουργεί ως αυτόνομη σωματική λειτουργία, αλλά ως ένωση υπάρξεων και δημιουργία οικογένειας, δηλαδή συνδημιουργία με το Θεό. Και εκεί ακόμη η εγκράτεια έχει να κάνει με τη στροφή του ανθρώπου, έστω και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, στην έκφραση επιθυμίας για περισσότερη κοινωνία με το Θεό. Η εγκράτεια δηλαδή είναι ενασχόληση με το Θεό και υπενθύμιση του τελικού προορισμού του ανθρώπου και όχι ένδειξη περιφρόνησης της αγάπης. Και πρωτίστως, η Εκκλησία υπενθυμίζει την μεγάλη αλήθεια: ότι ο άνθρωπος είναι μέλος του σώματος του Χριστού, δηλαδή καλείται να αγαπά, να προσφέρεται και να καταξιώνεται εκεί όπου ανήκει και ο ίδιος και η σχέση του με τον συνάνθρωπο.
Ο Παύλος μας υπενθυμίζει: «δοξάσατε τον Θεόν εν τω σώματι υμών και εν τω πνεύματι υμών, άτινα εστί του Θεού». Η ύπαρξή μας, το σώμα και η ψυχή μας, ανήκουν στο Θεό. Και με τα δύο λοιπόν καλούμαστε να δοξάζουμε το Θεό και να μην νικιόμαστε από το σαρκικό φρόνημα της αυτόνομης χρήσης τόσο του σώματος όσο και της ψυχής, με τελικό γνώμονα όχι την αγάπη που μας κάνει να εξερχόμαστε από την ύπαρξή μας, αλλά την ιδιωτικότητα, η οποία μας κάνει υποκριτές. Άλλο να είμαστε και άλλο να δείχνουμε και τελικά να χωρίζουμε τον εαυτό μας σε σώμα που έχει το δικαίωμα να απολαμβάνει χωρίς να αγαπά και επειδή το έχει ανάγκη, ίσως επειδή θα πεθάνει κάποια στιγμή, και ψυχή που είναι από μόνη της θεός με όλα τα δικαιώματα ή που θα σωθεί ως ανταμοιβή για τις αρετές της. Η στάση αυτή τελικά μας καταξιώνει ως μέλη του σώματος του Χριστού και δίνει στην πνευματική μας προσπάθεια τις γνήσιες συντεταγμένες της, ακόμη κι αν δεν κατορθώθηκαν να βρούνε πάντοτε ξεκάθαρη έκφραση μέσα στον τρόπο που βιώθηκε η παράδοσή μας. Δε φταίει αυτή για τις δικές μας αστοχίες ή για τις ιστορικές και κοινωνικές πιέσεις στις οποίες η Εκκλησία έζησε. Τουλάχιστον, ας επανέλθουμε.

Κέρκυρα, 12 Φεβρουαρίου 2012

ΤΟ ΣΘΕΝΟΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΟΠΑΡΑΔΟΤΟΥ ΠΙΣΤΕΩΣ

2012-02-10T11:36:00.000-08:00

Είναι κάποιοι άνθρωποι στην Ιστορία του κόσμου και της Εκκλησίας, οι οποίοι έχουν κάτι παραπάνω από όλους εμάς. Ξεχωρίζουν για την πίστη και το σθένος της. Μία πίστη πατροπαράδοτη. Μία πίστη που πηγάζει από τη σχέση τους με το Χριστό και αναβαπτίζεται στις περιστάσεις της ζωής. Μία πίστη που δίνει δύναμη και αντοχή ώστε να ξεπεράσουν τις δυσκολίες του κόσμου και της ζωής. Μία πίστη που τους κάνει να ζούνε το μυστήριο της Βασιλείας του Θεού.
Αυτό το σθένος της πατροπαραδότου πίστεως έζησε και η Αγία Θεοδώρα η Αυγούστα. Αυτό το σθένος, το οποίο την κατέστησε μέλος του χορού των αγίων γυναικών που εδόξασαν όχι μόνο την φύση τους, δηλαδή τη δωρεά του Θεού κατά τη δημιουργία του ανθρώπου, αλλά και απέδειξαν τη χριστιανική τους ιδιότητα όχι με λόγια μόνο, αλλά με έργα. Όχι μόνο στις χαρές, αλλά και στις δυσκολίες της ζωής. Αίροντας το σταυρό τους, είτε έζησαν το γάμο είτε την παρθενία. Είτε υπακούοντας σε άνδρες σκληρούς είτε στην κίνηση για υπέρβαση της φύσεως, στην αδελφότητα του μονήρους βίου και νικώντας το ίδιον θέλημα. Και είναι η πίστη μία δύναμη καρδιακή, η οποία κάνει τον άνθρωπο να δίδει υπόσταση στα ελπιζόμενα και να καθιστά πραγματικότητες αυτά που δεν βλέπονται δια των οφθαλμών του σώματος, εν τω χρόνω. Αυτά που οι άλλοι δεν έχουν τη δυνατότητα ή την θέληση να δούνε, οι πιστές γυναίκες τα ζούνε δια των πνευματικών τους οφθαλμών και μας αφήνουν τον εαυτό τους υπόδειγμα αυτής της πίστεως που μας χρειάζεται και στη δική μας ζωή.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της πίστεως της Αγίας Θεοδώρας, που της έδωσαν το σθένος να αντέξει στις δοκιμασίες της ζωής;
Είναι πρώτον η πίστη ότι υπάρχει ο Θεός και μάλιστα εν τη Εκκλησία, ως Τριαδικός. Για να γίνει αυτό κατορθωτό, χρειάζεται να υπάρξει ένα ξεδιάλεγμα των παραστάσεων και των εμπειριών που έχουμε οι άνθρωποι στη ζωή μας. Χρειάζεται να αποβάλουμε όλους τους άλλους θεούς, που απειλούν να καταφάγουν τον αληθινό Θεό από τη ζωή μας και την ύπαρξή μας. Να αποβάλουμε αυτά που βλέπουμε και απορούμε για την δύναμή τους. Την φύση και τον κόσμο. Την δύναμη της γνώσεως. Το σφρίγος της νεότητος. Την δόξα με την οποία οι άλλοι μας περιβάλλουν. Την αίσθηση της παντοδυναμίας. Τα δικαιώματά μας. Αλλά και να αποβάλουμε αυτά που γεννά ο νους και η καρδιά μας. Την αμφιβολία της κρίσης που ο πεπερασμένος νους μας διατυπώνει για την ύπαρξη του Θεού, ιδίως όταν Εκείνος δεν μας βοηθά σε περιπτώσεις δυσκολιών και δοκιμασιών. Δεν μας δίδει κατά την καρδία και κατά την επιθυμία μας, αλλά μας αφήνει να ταλαιπωρούμαστε και να δοκιμαζόμαστε. Όπως επίσης και στην απορία μπροστά στο θάνατο και το μετά από αυτόν. Μόνο η πίστη ότι υπάρχει Θεός και μάλιστα Τριαδικός, μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να προχωρήσει σε έναν άλλο τρόπο ζωής.
Είναι δεύτερον η επίγνωση ότι εντός της υπάρχει η εικόνα του Θεού. Ότι δεν είναι ένα πρόσωπο γέννημα ανθρώπων, δηλαδή έλλογων ζώων, που έχουν απλώς αρχή και τέλος, αλλά εικόνα Χριστού, στην οποία ο άνθρωπος βάζει την σωματική- σαρκική διάσταση της υπάρξεως και ο Θεός εν Αγίω Πνεύματι την πνευματική- ψυχική. Ο άνθρωπος βάζει το έξωθεν, βάζει τα φυσικά και σωματικά όργανα, βάζει τις αισθήσεις, βάζει τον εγκέφαλο και την καρδιά, και ο Θεός βάζει την αγάπη, την ελευθερία, το λογικό, την αναζήτηση, την δίψα για αθανασία. Και όποιος νιώθει ότι είναι εικόνα Θεού, αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται « εν τιμή ων». Συνήκει και δεν παρασυμβάλλεται τοις κτήνεσι τοις ανοήτοις, δεν ομοιούται αυτοίς. Αυτό σημαίνει ότι δεν εξαντλεί το νόημα της ζωής του στη σάρκα, στα εδώ. Βλέπει παραπέρα, στην προοπτική της δίψας για το Θεό, αναζητά το Θεό παντού στον κόσμο και τη ζωή του, επιδιώκει να γίνει κοινωνός θείας φύσεως.
Τέλος, είναι τρίτον η επίγνωση ότι πλάσθηκε για να ομοιωθεί η εικόνα της με τον Θεό. Δεν αρκείται στα αγαθά αυτού του κόσμου. Δεν αρκείται στην δόξα και την τιμή που μπορεί να απολαμβάνει από τους άλλους. Δεν αρκείται στο να δημιουργήσει στον χρόνο του κόσμου. Εργάζεται και πνευματικά, για να μπορέσει να ζήσει υπέρ τον χρόνον και τον κόσμον, όταν έρθει η ώρα του βιολογικού τέλους της υπάρξεως. Και αυτή η εργασία συνίσταται στην τήρηση των εντολών του Ευαγγελίου, στην βίωση της αγάπης, στον περιορισμό των δικαιωμάτων χάριν των άλλων, στην στροφή της ελπίδας στο Θεό και στην αναζήτηση της αιωνιότητας σε κάθε πράξη και έργο.
Αυτή η πίστη στην Αγία διδάχθηκε από την οικογένειά της. Είναι η πατροπαράδοτη εκείνη ευλογία την οποία δεν την παρέλαβε απλώς, έχτισε πάνω σ’ αυτήν και το απέδειξε αυτό δια της προσφοράς της στην διάσωση και αναστήλωση των ιερών εικόνων και την παρέδωσε ως δωρεά πολύτιμη και στις επόμενες γενεές. Αυτή η πίστη την κατέστησε αθάνατη στη ζωή της Εκκλησίας και έδωσε τη δυνατότητα στο Θεό να παράσχει την ευλογία της αφθαρσίας στο ιερό της λείψανο. Αυτή η πίστη αποτελεί για τον καθέναν από εμάς όπλο να μιμηθούμε και να προχωρήσουμε μ’ αυτήν, όχι παραθεωρώντας την πραγματικότητα της ζωής, αλλά μη υποτασσόμενοι σ’ αυτήν και νικώντας την απελπισία που οι σταυροί εξ αιτίας των αμαρτιών μας γεννούνε, ιδίως στις ημέρες μας, οπότε και δεν υπάρχουν αληθινοί ηγέτες πίστεως και ελπίδος, αλλά μονάχα διαχειριστές κρίσεων, χωρίς Θεό και αιωνιότητα στην προοπτική της ζωής τους.
Με την αγία ως πρότυπο ας προχωρήσουμε λοιπόν στη ζωή μας και την πατροπαράδοτη πίστη μας ας την έχουμε ως προσωπικό μας στήριγμα για να επιβιώσουμε κατά Θεόν.
Κέρκυρα, 10 Φεβρουαρίου 2012

Η ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ ΤΩΝ ΙΣΧΥΡΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ

2012-02-08T01:42:00.000-08:00

Διαβάσαμε αυτές τις ημέρες το βιβλίο του Γάλλου δημοσιογράφου, Mark Roche, ανταποκριτή της εφημερίδας Le Monde στο Σίτυ του Λονδίνου, Η Τράπεζα ή πώς η Goldman Sachs κυβερνά τον κόσμο (Μεταίχμιο 2010). Είναι ένα βιβλίο, το οποίο, χωρίς να μπει κανείς στην αλήθεια των λεπτομερειών του (έλαβε πάντως το βραβείο για το καλύτερο βιβλίο για την Οικονομία το 2010),αν και, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν έχουν διαψευσθεί, δείχνει με κυνικό τω όντι τρόπο το πώς οι λαοί έχουν γίνει αθύρματα των οικονομικά ισχυρών της γης. Ότι παράγοντες, οι οποίοι αντλούν νομιμότητα όχι από τη θέληση των λαών που υποτίθεται ότι δημοκρατικά επιλέγουν εκείνους που επιθυμούν να τους διακυβερνήσουν, αλλά από τη δύναμη του χρήματος, από την σύγκρουση και των ανταγωνισμό των συμφερόντων, από την επιθυμία περισσότερου πλουτισμού, από τη διάθεση εξόντωσης των ανταγωνιστών τους, από την ανηθικότητα της νομιμοφανούς εξαπάτησης των ανθρώπων, στην ουσία όχι απλώς κυβερνούν τον κόσμο, αλλά στήνουν κρίσεις, προκειμένου να πλουτίσουν ακόμη περισσότερο, χωρίς να ενδιαφέρονται για « το αίμα» των ανθρώπων και των λαών.
Το απεχθές αυτό πρόσωπο του καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο, με πυλώνες του τον καταναλωτισμό, δηλαδή τον συνεχή εκμαυλισμό των ανθρώπινων συνειδήσεων, προκειμένου να οδηγηθούν στην ταύτιση της ευτυχίας με την ικανοποίηση συνήθως κατασκευασμένων αναγκών, και την παγκοσμιοποίηση, η οποία δίνει την εντύπωση ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος για την πρόοδο, παρεκτός από τον έλεγχο της ελευθερίας του νου και της καρδιάς, μας κάνει να βλέπουμε με άλλο μάτι τις διαπραγματεύσεις, τις απαιτήσεις, τον φασισμό με τον οποίο τα όργανα αυτού του συστήματος (Τρόικα) και οι πάτρωνές τους σε πολιτικό επίπεδο (Γερμανία και Γαλλία φανερά, ΔΝΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και άλλοι Ισχυροί αφανώς) δε διστάζουν να γυρίσουν την πατρίδα μας, αλλά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αδύναμους κρίκους (Ρουμανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία), στο βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του ‘ 30 του προηγούμενου αιώνα, μόνο και μόνο για να τιμωρήσουν τους απείθαρχους και ψεύτες, στην ουσία όμως για να ελέγξουν πλήρως τις όποιες πλουτοπαραγωγικές πηγές αυτοί έχουν.
Θαυμάζουμε την φαρισαϊκή υποκρισία των πατρώνων, οι οποίοι δεν ντρέπονται να κάνουν μαθήματα περί ηθικής.
Όταν συνειδητά έσπρωξαν την Ελλάδα στον καταναλωτισμό, δανείζοντάς μας χωρίς μέτρο και χρηματοδοτώντας έργα, Ολυμπιάδες, ανάπτυξη χωρίς παραγωγή, παρασιτισμό, διάλυση αγροτικής παραγωγής μέσω των επιδοτήσεων, διαφθορά και διαπλοκή, μόνο και μόνο για να χρηματοδοτείται η ανάπτυξη της δικής τους οικονομίας (αυτός που λάμβανε δάνεια αγόραζε τα δικά τους προϊόντα, χτίζοντας ελλείμματα στη δική του οικονομία και πλεονάσματα στη δική τους), τώρα καμώνονται πως δεν ήξεραν τίποτε για τους «κακούς» Έλληνες.
Όταν συνειδητά δωροδοκούσαν ανάξιους πολιτικούς, χρησιμοποιώντας και το σύστημα των ΜΜΕ ως μέσο πίεσης, για να ελέγξουν στρατηγικούς τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, όπως οι τηλεπικοινωνίες και οι μεταφορές, η αγορά του αυτοκινήτου, τώρα καμώνονται πως οι Έλληνες μόνοι τους «τα έφαγαν» .
Όταν τραπεζίτες – μέλη της Goldman Sachs, όπως ο Μόντι, γίνονται πρωθυπουργοί σε χώρες (Ιταλία) και αναλαμβάνουν την διοίκηση θεσμών όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (Ντράγκι), ή οργανώνουν τεχνάσματα μέσω των οποίων χώρες όπως η Ελλάδα κρύβουν τα ελλείμματά τους για να ενταχθούν στο Ευρώ (όπως έγινε το 2001) ή εργάζονται για την εξαγορά απανταχού της γης εθνικών βιομηχανιών από πολυεθνικούς κολοσσούς, τώρα προσποιούνται ότι οι λαοί θα πρέπει να καταναλώνουν λιγότερα από όσα παράγουν, για να μπορούν να δίνουν τα πρωτογενή πλεονάσματα του προϋπολογισμού τους όχι στο δρόμο της ανάπτυξης και της προόδου τους, αλλά στα τοκοχρεολύσια των δανείων, που οι τράπεζες και οι Ισχυροί πολιτικά έδωσαν, για να τους στερήσουν την ελευθερία και την εθνική κυριαρχία. Όταν έχεις στερήσει από έναν λαό το δικαίωμα να διαχειρίζεται την περιουσία του, μετά τον κατηγορείς και από πάνω ότι δεν έχει να πληρώσει τα χρέη του, αλλά πρέπει να στερηθεί χωρίς ελπίδα.
Θαυμάζουμε τα μαθήματα προτεσταντικής ηθικής τα οποία οι Ισχυροί της Ευρώπης και του κόσμου δίνουν στους λαούς. Νομίζουν ότι ο Θεός «ευλόγησε» τους λαούς τους να είναι οι Ισχυροί και να ρυθμίζουν τις τύχες των άλλων και βαφτίζουν «Ευρωπαϊκή Ένωση» έναν κόσμο πολλών ταχυτήτων, εκμετάλλευσης και αλαζονείας. Μόνο που ξεχνούν, στη λογική που κινούνται, ότι η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ύβρις και ότι « Ο Θεός υπερηφάνοις αντιτάσσεται».
Ξεπερνούν τις δυνατότητες κατανόησης και αντίστασης των καθημερινών ανθρώπων τα συμφέροντα των Ισχυρών και η οργάνωσή τους. Αυτό όμως δεν πρέπει να μας κάνει να εγκαταλείπουμε το φρόνημα της άρνησης να αποδεχθούμε ως σωστές και άξιες « ων επράξαμεν» τις τιμωρίες που μας επιβάλλονται. Πέρα από την ευσπλαχνία του Θεού, την οποί τελωνικά οφείλουμε να αναζητήσουμε, χρειάζεται και η αυτοκριτική μας και, ταυτόχρονα, η μετάνοια και αλλαγή μας.
Αυτοκριτική, διότι παραδοθήκαμε άνευ όρων σε μία δοτή ταυτότητα καταναλωτισμού και παγκοσμιοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι υιοθετήσαμε στην πράξη αξίες, τις οποίες δεν αποδεχθήκαμε μεν στην καρδιά μας, κι αυτό φαίνεται από την αλληλεγγύη προς τους πιο αδύνατους, την οποία δείχνουμε έμπρακτα ως κοινωνία αυτό τον καιρό της κρίσης, αλλά και από το θυμό τον οποίο έχουμε και προς όσους μας διακυβέρνησαν, αλλά και προς τους εαυτούς μας για όσα ανεχθήκαμε και εφαρμόσαμε « χωρίς περίσκεψη και αιδώ» .
Αυτοκριτική, διότι αφήσαμε την παιδεία των νέων παραδομένη σε νοοτροπίες υλιστικές, σε οράματα κοινωνίας πολιτών, σε θρίαμβο δικαιωμάτων, αφήσαμε να πεθάνουν κείμενα ζωής, όπως τα έργα των αρχαίων, αλλά και της Γραφής και των Πατέρων μας, και νομίσαμε ότι το νόημα της παιδείας εξαντλείται στο ποσοστό του κρατικού προϋπολογισμού, στις αμοιβές των εκπαιδευτικών και στις ασκήσεις επαναστατικής γυμναστικής των καταλήψεων και όχι στην κοινότητα, στο διάλογο, το σμίλεμα του χαρακτήρα, την αλήθεια, την ευθύνη και για τους άλλους, τον υγιή πατριωτισμό.
Αυτοκριτική, διότι ως εκκλησιαστικοί άνθρωποι, αλλά και πιστοί αφήσαμε την Ιστορία στα χέρια άλλων και νομίσαμε ότι η πίστη είναι καλή μόνο για το θάνατο και τη Δευτέρα Παρουσία, χωρίς να οργανώσουμε ενορίες, κατήχηση, λατρεία, διακονία που να μιλά στο σήμερα και στις υπαρξιακές και κοινωνικές ανάγκες του ανθρώπου. Με μία στείρα εμμονή όχι στο πνεύμα, αλλά στο γράμμα της παράδοσης, και έναν δημοσιοϋπαλληλισμό, αρνηθήκαμε να παρακολουθήσουμε την εποχή μας, εξαντλήσαμε τον προβληματισμό μας στο πόσα θα δώσουμε ως ελεημοσύνη και όχι στο πώς θα θρέψουμε με τον Λόγο του Θεού και την αλήθεια της Αγάπης τους ανθρώπους. Με την ιδέα ότι μόνο αν παραμείνουμε κολλημένοι σε έναν ψευτοαναχωρητικό πνεύμα, θα είμαστε γνήσιοι χριστιανοί και θα αποφύγουμε την εκκοσμίκευση, αφήσαμε τον κόσμο χωρίς ελπίδα. Δε θελήσαμε να ρισκάρουμε, μη τυχόν και σκανδαλίσουμε κατεστημένες δομές και μονολιθικές αντιλήψεις, ενώ η πραγματικότητα είναι ότι δε λειτουργήσαμε ως ηγέτες του λαού του Θεού, αλλά ως δράκα που αναπαράγει τις κλειστές δομές ενός συστήματος που δεν είναι αυτό που ο Χριστός θέλει. Κι έτσι πέσαμε και πέφτουμε στην παγίδα της υποκρισίας, την οποία δε θέλουμε να βλέπουμε στους άλλους.
Δεν αρκεί όμως η αυτοκριτική. Άλλωστε, η υποκρισία των Ισχυρών το έχει αποφασίσει. Θα σωθούν με τις λιγότερες δυνατές απώλειες οι ίδιοι και οι υπόλοιποι θα πληρώσουν το κόστος του αρχοντοχωριατισμού τους. Η ελπίδα έγκειται στο να ξαναχτίσουμε την ταυτότητά μας, τον πολιτισμό μας, το ατομικό και συλλογικό μας Εγώ στη λογική όχι μόνο της επιβίωσης, αλλά και της δημιουργίας, βασισμένοι στην αγάπη, στην αλληλεγγύη, την προσφορά. Να φωνάξουμε όλους αυτούς που καμώνονται ότι είναι οι οικονομικά ισχυροί εντός της πατρίδας μας και να τους θέσουμε προ των ευθυνών τους. Όλους αυτούς που μετέφεραν τα κεφάλαιά τους στο εξωτερικό για να σώσουν τον εαυτούλη τους και να εξαγοράσουν αντί πινακίου φακής ό,τι απομείνει από τα ράκη της πατρίδας, όλους αυτούς που τολμούν την ώρα της κρίσης να συνεχίζουν αμέριμνοι τη νομή του κράτους, να διορίζουν, να αμείβονται με παχυλούς μισθούς, να γελούν με την κατάντια της χώρας μας και να τολμήσουμε να τους καταδικάσουμε δημόσια. Όλους αυτούς που εξυπηρετούν οργανωμένα συμφέροντα, κηρύσσοντας αλλότριες ιδέες και εμμένοντας σε έναν πολιτισμό που κατέρρευσε, με την αίσθηση ότι αν διαλυθούμε κοινωνικά, κάποια στιγμή θα μπορέσουμε να ξανακαταναλώσουμε όπως πριν, και να αρνηθούμε να τους διαβάσουμε, να υιοθετήσουμε τους λόγους τους, να τους χαρακτηρίσουμε « προοδευτικούς» και « κοσμοπολίτες». Και μέσα στη φτώχεια την υλική που ήδη ξεκίνησε, να κάνουμε το περίσσευμα ή το υστέρημά μας αυτό που θα αναπληρώσει αυτό που λείπει εντελώς από εκείνον που δυσκολεύεται πιο πολύ από εμάς.
Αν η Εκκλησία και οι επίσκοποί μας έδειχναν στην πράξη ότι δεν θα αρκεσθούν σε μία φιλανθρωπική υπερδραστηριότητα, αλλά θα επαναφέρουν στην αποστολή της χριστιανικής ζωής την έγνοια για ξύπνημα τόσο της πνευματικής, όσο και της κοινωνικής παιδείας, την έγνοια όχι μόνο για την αποτίναξη των παθών, αλλά και την διακονία στο παρόν και την Ιστορία, πολλοί θα έβρισκαν τους ηγέτες που σήμερα επί ματαίω αναζητούν. Πάντως, όλοι κρινόμαστε πλέον, χωρίς κανένα ελαφρυντικό. Και οι αστοχίες, που έγκεινται κυρίως στην ενασχόληση μόνο με τα του οίκου μας (δημόσιες σχέσεις, εκλογές, επισκέψεις, παρασκήνια) έπαψαν να ενδιαφέρουν το λαό προ πολλού. Όσοι αγωνίζονται, περιμένουν κάτι να αλλάξει. Όχι γιατί θα σταματήσουν να αγωνίζονται. Αλλά γιατί η ευθύνη όλων πλέον έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις. Κι εκεί μετριέται το χάρισμα, η αγάπη και η αυταπάρνηση.

Κέρκυρα, 8 Φεβρουαρίου 2012

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ

2012-02-04T03:16:00.000-08:00

Αυτό που απουσιάζει συχνά όχι μόνο από τη ζωή της Εκκλησίας, αλλά και από τη ζωή της κοινωνίας και την προσωπική μας είναι το βίωμα και η ιδιότητα της πατρότητας. Οι άνθρωποι δε νιώθουμε την ανάγκη ούτε να είμαστε να θέλουμε πατέρες. Η πατρότητα ταυτίζεται με τον αυταρχισμό και την διακυβέρνηση της ζωής μας από άλλους και την αποστέρηση της ελευθερίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι να στερούμαστε τόσο της πνευματικής συγγένειας, όσο και της αγάπης που η πατρότητα προσφέρει και να μένουμε όχι απλώς ακαθοδήγητοι στη ζωή μας, αλλά και αδύναμοι στο να επιδείξουμε την ταπεινότητα εκείνη που θα μας βοηθήσει να μάθουμε αληθινά σπουδάζοντας στον αληθινό πατέρα νοήματα και αξίες, που θα μας βοηθήσουν με τη σειρά μας όχι μόνο να προχωρήσουμε γόνιμα και δημιουργικά στη ζωή μας, σε όλες της τις εκφάνσεις, αλλά και να γίνουμε ικανοί «ετέρους διδάξαι».
Ο Απόστολος Παύλος, αναφερόμενος στον μαθητή του Τιμόθεο, περιγράφει τα χαρακτηριστικά εκείνα του πνευματικού πατέρα που τον καθιστούν άξιο της εμπιστοσύνης του πνευματικού υιού, αλλά και που τον κάνουν να ανταποκρίνεται στο κατεξοχήν πρότυπο πατρότητας που είναι ο Χριστός.
Ο Παύλος λοιπόν τονίζει ότι ο πνευματικός πατέρας διακρίνεται για την διδασκαλία που προσφέρει στα πνευματικά του παιδιά, τον τρόπο ζωής του, τον σκοπό της ύπαρξής του, γιατί δηλαδή ζει και πού οδηγεί τα παιδιά του, την πίστη του, την μακροθυμία και συγχωρητικότητα, την αγάπη, την υπομονή, το ότι διώκεται και παθαίνει για χάρη της πίστης την οποία βιώνει (και οι διωγμοί και τα παθήματα δεν είναι μόνο σωματικά, είναι και πνευματικά και έχουν να κάνουν με την περιθωριοποίηση που υφίσταται ο πνευματικός πατέρας από τους άλλους ανθρώπους, αλλά και τον εσωτερικό πόλεμο των λογισμών και των επιθέσεων του διαβόλου που εύκολα γεννά θλίψη και πόνο). Όλα αυτά πηγάζουν από τη σχέση που έχει ο πνευματικός πατέρας με το Χριστό. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο Παύλος «εκ πάντων με ερρύσατο ο Κύριος» (Β’ Τιμ. 3, 10-11). Δεν έχει την εντύπωση ότι κατάφερε να δείξει αυτά τα χαρακτηριστικά στη ζωή του, γιατί στον εαυτό του αναφέρεται όταν μιλά στον Τιμόθεο, επειδή ο ίδιος από μόνος του ήταν ικανός, αλλά γιατί ο Κύριος τον βοήθησε να αντέξει και να βγάλει στην επιφάνεια όλα αυτά τα πνευματικά σημεία. Ο Παύλος θα ζητήσει από τον μαθητή του να διατηρήσει στη ζωή του ακέραιο το συνδυασμό των όσων έμαθε από τον ίδιο ως πατέρα και πνευματικό του διδάσκαλο, αλλά και να συνδυάσει ό,τι προστέθηκε σ’ αυτόν με τα ιερά γράμματα, τα οποία έμαθε από την παιδική του ηλικία, αλλά και με την πίστη «εν Χριστώ Ιησού», την οποία βίωσε στη ζωή του.
Μας δίνει λοιπόν τη δυνατότητα ο Παύλος να δούμε τελικά τι σημαίνει πνευματικός πατέρας στη ζωή μας και να κρίνουμε αν όντως τον έχουμε ανάγκη για να τον αναζητήσουμε και να διδαχθούμε από αυτόν στη ζωή μας.
Ο πνευματικός πατέρας γνωρίζει τη διδασκαλία της πίστης και την προσφέρει αφειδώλευτα, κηρύττοντας όχι τον εαυτό του, αλλά το Χριστό. Και δεν μένει μόνο στα λόγια, αλλά προχωρά και στην υιοθέτηση και βίωση ενός τρόπου ζωής σύμφωνου με το Ευαγγέλιο και την Εκκλησία. Κοντά του δηλαδή κανείς μπορεί να βρει όχι μόνο την θεωρία, αλλά και την πράξη της εν Χριστώ ζωής. Αυτό δε σημαίνει ότι ο πνευματικός πατέρας είναι τέλειος και αψεγάδιαστος. Ο Παύλος αναφέρει χαρακτηριστικά για τον εαυτό του ότι ήταν ο πρώτος των αμαρτωλών. Ο πνευματικός πατέρας αγωνίζεται, μετανοεί, προσπαθεί να είναι κοντά στο Θεό, χωρίς να δικαιολογεί τα πάθη του και τις πτώσεις του, αλλά και χωρίς να απολυτοποιεί τις αρετές του. Κι αυτό γιατί γνωρίζει ότι ο Χριστός είναι αυτός που τον στηρίζει στον αγώνα του και προς Εκείνον απευθύνεται. Επομένως, τα πνευματικά παιδιά καλούνται να λάβουν από τον πνευματικό πατέρα όχι το δικό του χαρακτήρα ή τις ιδέες του, αλλά τον τρόπο με τον οποίο θα οδηγηθούν στο Χριστό. Και όλα αυτά σε ένα πλαίσιο ελευθερίας και σεβασμού στην διαφορετικότητας του καθενός.
Ο πνευματικός πατέρας στις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους επιδεικνύει αγάπη και μακροθυμία και υπομονή. Αυτό σημαίνει ότι δεν κατακρίνει τους άλλους, ούτε τους απορρίπτει ό,τι κι αν είναι, ό,τι κι αν κάνουν, ακόμη και στον ίδιο, αλλά ζει γι’ αυτούς, προσεύχεται γι’ αυτούς, τους αγαπά, μακροθυμεί στα λάθη τους, νικά ακόμη και την πίκρα που πιθανόν αυτοί να του προσφέρουν. Αυτό ισχύει και για την στάση των πνευματικών του παιδιών, εφόσον αυτά θέλουν να είναι και να λειτουργούν κατ’ αυτόν τον τρόπο. Η πατρότητα λειτουργεί ευσπλαχνικά και όχι εγωκεντρικά και αυτοδικαιωτικά. Αυτό σημαίνει τελικά μία ταπεινότητα, η οποία καθιστά τον πνευματικό πατέρα δοχείο τη χάριτος του Θεού, κατά το πρότυπο του Χριστού.
Ο πνευματικός πατέρας είναι έτοιμος να κακοπάθει για την πίστη του στο Χριστό. Αυτό σημαίνει ότι σκοπός της ζωής του είναι η αλήθεια και όχι οι έπαινοι των ανθρώπων. Αν ο σκοπός του πνευματικού πατέρα είναι η ανθρωπαρέσκεια, τότε και ο ίδιος δημιουργεί οπαδούς του προσώπου του και όχι πιστούς της Εκκλησίας, αλλά και δεν μπορεί να οδηγήσει τους ανθρώπους στην αλήθεια, αφού το μόνο που κάνει είναι να κολακεύει τις αδυναμίες τους και να τους διδάσκει έναν Χριστό, ο Οποίος δεν ζητά αυταπάρνηση και σταυρό, αλλά το βόλεμα των ανθρώπων. Η κακοπάθεια του πνευματικού πατέρα δεν έγκειται μόνο στους διωγμούς και τα παθήματα του σώματος ή στη θυσία και την μέριμνα για τα πνευματικά του παιδιά. Έγκειται και στην λύπη να βλέπει τους πονηρούς και γόητες ανθρώπους να προκόπτουν «επί το χείρον» και να μην μπορεί να κάμει τίποτε γι’ αυτό, παρά μόνο να δέχεται και να υπακούει στο θέλημα του Θεού, να υπερασπίζεται την αλήθεια, ακόμη και με προσωπικό κόστος.
Στη ζωή μας σήμερα δεν έχουμε τη διάθεση να μάθουμε, να σπουδάσουμε, να γευτούμε την αγάπη όχι με την έννοια του συμφέροντος, αλλά με την έννοια της κοινωνίας που θα μας βοηθήσει να έχουμε ως σκοπό της ζωής όχι την απόλαυση του άλλου, αλλά τη βοήθειά του να γίνουμε σοφότεροι τόσο κατά Θεόν όσο και κατά κόσμον. Έχει εκλείψει σήμερα το πνεύμα της μαθητείας. Έχει εκλείψει η αίσθηση ότι η πίστη προϋποθέτει πνευματικό αγώνα και εκεί έχουμε ανάγκη από έναν αληθινό βοηθό, που θα αγωνίζεται να ζήσει τα όσα ο Χριστός ζητά από τον άνθρωπο. Έχει ψυγεί η αγάπη, που μας κάνει να θέλουμε να λειτουργήσουμε στην κατεύθυνση του σταυρού και της θυσίας και έχει πρυτανεύσει η λογική του βολέματος, του δικαιώματος, ης κυριαρχίας του εγώ. Το εγώ όμως αληθινά καταξιώνεται μέσα από την γνήσια κοινωνία με το συνάνθρωπο, όπου ο άνθρωπος καλείται να έχει και να μπορεί να προσφέρει. Και χρειάζεται τέτοια πρότυπα να έχουμε στη ζωή μας, όχι μόνο την εκκλησιαστική, αλλά και την πολιτική και την κοινωνική, που να μπορούμε να τα εμπιστευθούμε και να λάβουμε από αυτά τη στήριξη και την πρόταση της οδού που θα οδηγεί τόσο στην απόκτηση νοήματος για την προσωπική μας ζωή, όσο και για την συλλογική πορεία. Η συνειδητοποίηση της ανάγκης αυτής αποτελεί το πρώτο βήμα. Αλλά και η εργασία από την πλευρά όσων έχουν εκλεγεί και σε όσους έχει ανατεθεί η διακονία της πνευματικής πατρότητας πρέπει να εντατικοποιηθεί. Κι αυτό δε γίνεται με παραινέσεις αλλά με ανάληψη αληθινής ευθύνης και συναίσθηση ότι η όποια ραθυμία ή ιδιοτέλεια ή μετάθεση ευθυνών σε άλλους, εκτός από απογοήτευση, οδηγεί στη απόρριψη από την πλευρά των πολλών και της ίδιας της υπόστασης των θεσμών. Στην περίπτωση της Εκκλησίας η ευθύνη όσων δε λειτουργούν ως αληθινοί πνευματικοί πατέρες είναι ακόμη μεγαλύτερη, γιατί δεν έχει να κάνει μόνο με την ιστορία και το «νυν» του κόσμου, αλλά και με την αιωνιότητα, το «αεί» της βασιλείας του Θεού.
Καθώς ξεκινά το Τριώδιο και η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ανοίγεται μπροστά μας, ας επαναβεβαιώσουμε ή ας εύρουμε σχέση με πνευματικούς μας πατέρες που θα διακρίνονται για τον αγώνα και την ελευθερία που εμπνέουν στα τέκνα τους, για την ταπεινότητα και την αγάπη και, κυρίως, για την διάθεση να προσφέρουν την αλήθεια. Για να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε γόνιμα όλες τις προκλήσεις και τις προσκλήσεις της Εκκλησίας μας, αλλά και να βοηθήσουμε στο να ανοιχτεί ένας νέος δρόμος και στη ζωή της κοινωνίας μας.

Κέρκυρα, 5 Φεβρουαρίου 2012

ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΙΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

2012-01-27T12:27:00.000-08:00

Οι άνθρωποι ζητούμε στη ζωή μας χειροπιαστά μηνύματα. Θέλουμε από τους πολιτικούς μας να μας υποσχεθούν ότι θα αγωνιστούν για το λαό, ότι θα έχουν ως κύρια έγνοια τους να βοηθήσουν τον κόσμο και ότι δεν θα παρεκτραπούν κατά την άσκηση της εξουσίας. Θέλουμε από τους διάφορους λειτουργούς να επιδείξουν αυτοθυσία, να αγωνιστούν ώστε το λειτούργημά τους να αποβεί επ’ ωφελεία των πολλών και να γίνουν παράδειγμα για όλους. Θέλουμε από τον κάθε συνάνθρωπο να φανεί τίμιος στη ζωή και την διακονία του, να μην κάνει κατάχρηση της εμπιστοσύνης των άλλων και να σεβαστεί και την ελευθερία τους. Και όχι μόνο αυτό. Αναγνωρίζουμε στους άλλους το δικαίωμα της χαράς μέσα από τα αγαθά και την κοινωνικότητα, όπως επίσης και την δράση με σκοπό την κοινή ευχαρίστηση, όχι όμως την παραβίαση της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας των συνανθρώπων τους. Γι’ αυτό και έχει μεγάλη σημασία όποιος υπόσχεται να αποδειχθεί αξιόπιστος. Να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του.
Και οι υποσχέσεις δεν προέρχονται μόνο από τους ανθρώπους. Ζητούνται από τον πολιτισμό και τον τρόπο που αυτός οργανώνει την πορεία της κοινωνίας. Είναι γεγονός ότι και ο πολιτισμός από ανθρώπους ρυθμίζεται, χτίζεται και καθοδηγείται, μολονότι οι άνθρωποι γευόμαστε τα αποτελέσματά του, με τον τρόπο που έχει οργανωθεί η κοινωνία (κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών, προσανατολισμός ζωής), ενώ τον υπηρετούμε με τη σειρά μας, γιατί ζούμε στην πραγματικότητα που αυτός φέρνει. Ένα τεράστιο επιτελείο ανθρώπων εργάζονται για να γίνει ο πολιτισμός καθημερινότητα και να προστεθούν σ’ αυτήν νέα επιτεύγματα, ιδέες, στάσεις ζωής, που αρχικά εφαρμόζονται χωρίς να ερωτηθούμε οι πολλοί αν τα χρειαζόμαστε ή είναι περιττά. Όμως , χωρίς να το καταλάβουμε συνήθως, διαπιστώνουμε ότι έχουν ήδη κατακυριεύσει τη ζωή μας. Μέσα από τα ΜΜΕ κυρίως, αλλά και την διαφήμιση και τη λειτουργία της αγοράς που προλαβαίνει την πραγματική ζήτηση στη λογική ότι προσφέρει κάτι που πιθανόν να ευχαριστήσει τον καταναλωτή άνθρωπο, ακόμη κι αν δεν είχε σκεφθεί ότι το είχε ανάγκη, ο πολιτισμός μας κατακυριεύει με τα επιτεύγματα και την δημιουργικότητα αυτών που εργάζονται για λογαριασμό του.
Τελικός σκοπός τόσο των ανθρώπων όσο και του πολιτισμού είναι το κέρδος, το συμφέρον. Ακόμη και στη θρησκευτική διάσταση της ζωής ζητούμε από τον Θεό στον οποίο πιστεύουμε να υποσχεθεί σε μας ότι θα μας δώσει τόσο στην παρούσα ζωή, όσο και στην μεταθανάτια πραγματικότητα αγαθά, είτε υλικά, είτε πνευματικά, είτε αμφότερα. Και είμαστε έτοιμοι σχεδόν πάντα να διατυπώσουμε το παράπονό μας ή την αμφιβολία μας αν ο Θεός μας ακούει ή ακόμη κι αν υπάρχει, να επιρρίψουμε την ευθύνη στον εαυτό μας γιατί η ζωή μας δεν είναι σύμφωνη με το θέλημά Του και να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να εξιλεωθούμε έναντί Του, προκειμένου οι υποσχέσεις Του να εκπληρωθούν και σε μας. Το κέρδος και το συμφέρον λοιπόν και εδώ αποτελεί βασικό κίνητρο για να δούμε την υφή των υποσχέσεων και τα αποτελέσματα της εκπλήρωσής τους.
Η εποχή μας είναι αυτή των μεγάλων απογοητεύσεων, γιατί διαπιστώσαμε με κυνικό τρόπο ότι τόσο οι άνθρωποι που εκφράζουν τους θεσμούς, αλλά και το πολιτισμικό μοντέλο του καταναλωτισμού που κυριαρχεί στη ζωή μας δεν μπόρεσαν να εκπληρώσουν τις υποσχέσεις τους. Οι άνθρωποι διότι δεν είχαν το ηθικό υπόβαθρο να νικήσουν την προσωπική ιδιοτέλεια και να την υποτάξουν στην ανάγκη πρωτίστως για συλλογική πρόοδο, αλλά και ο πολιτισμός, παρότι πέτυχε να διευκολύνει κατά πολύ τη ζωή μας και να της δώσει υλική αλλά και παιδευτική ποιότητα, εντούτοις δεν μπόρεσε να νικήσει αυτό που ονομάζουμε θάνατο. Τον ανέστειλε, τον υποκατέστησε, μας έκανε να τον λησμονήσουμε, αλλά εκείνος εξακολουθεί να παραμένει πανίσχυρος, «έσχατος εχθρός» μας. Ο πολιτισμός μας μπορεί να αποδίωξε από τη συνείδησή μας και τον δημόσιο βίο μας την έννοια της αμαρτίας και του μολυσμού της καρδιάς μας, καθώς εξοστράκισε το Θεό από τη ζωή μας βάζοντας στη θέση του «το εγώ, τα αγαθά και την ηδονή», ωστόσο δεν μπόρεσε ούτε θα μπορέσει να υποσχεθεί αιωνιότητα και αθανασία.
Απέναντι σ’ αυτές τις υποσχέσεις, οι οποίες εν μέρει ικανοποιούν τον άνθρωπο, αλλά δεν του δίνουν συνολικό προσανατολισμό, που να νικά το χρόνο και το θάνατο, η Εκκλησία, δια του αποστολικού λόγου της, αντιτάσσει τις υποσχέσεις του Θεού, οι οποίες δεν έχουν ως σκοπό το ανθρώπινο κέρδος, ούτε το ξεγέλασμα του ανθρώπου, αλλά μιαν άλλη πορεία: αυτή της σχέσης με το Θεό και της μεταβολής των ανθρώπων σε λαό και ναό του Θεού. «Υμείς εστέ ναός Θεού ζώντος», «έσομαι αυτών Θεός», «έσονταί μοι λαός» (Β’ Κορ. 6, 16-17). Ο Θεός μας έχει καταστήσει ναό Του, όταν πιστεύουμε σ’ Αυτόν, όταν ζούμε τη ζωή που μας έχει προτείνει και μας έχει δείξει με το παράδειγμά Του, δηλαδή τη ζωή της ελευθερίας από τα πάθη, τις κακίες και την δουλεία του κέρδους, όταν ανταποδίδουμε την αγάπη που μας πρόσφερε και μας προσφέρει, με την πίστη στην ανάσταση και την αιωνιότητα, όταν καθαρίζουμε την καρδιά μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος και κάνουμε τόπο για να κατοικήσει Εκείνος.
Αυτή η επαγγελία του Θεού δεν είναι μόνο για έναν άνθρωπο, αλλά για όλους. Έτσι, όλοι καθιστάμεθα λαός Του. Και είναι μοναδική ευλογία να είμαστε και να αισθανόμαστε λαός του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός είναι ο Πατέρας μας. Πατέρας σημαίνει Εκείνος που μας γεννά και μας αναγεννά από τα λάθη και τα πάθη μας. Σημαίνει Εκείνος που μας στηρίζει και μας δίδει την ασφάλεια της αγάπης Του. Σημαίνει Εκείνος που μας υποδεικνύει τα λάθη μας, με ειλικρίνεια και χωρίς υπολογισμό, ενίοτε και σκληρότητα, με σκοπό να μας βοηθήσει να επανέλθουμε εις εαυτόν.
Είμαστε λαός Του σημαίνει ότι ο Θεός γίνεται ο επικεφαλής μας. Ο Άρχοντάς μας. Και Άρχοντας σημαίνει Εκείνος που θυσιάζεται για μας, που μας αγαπά και μας φροντίζει έχοντας αυτό ως σκοπό της υπάρξεώς Του, δηλαδή την Αγάπη. Σημαίνει Εκείνος που νομοθετεί για να μας δείξει ποια είναι τα όρια στα οποία μπορούμε να πορευθούμε, για να γνωρίζουμε τι μας ωφελεί και τι όχι, όχι για να διατηρήσει ο Ίδιος την εξουσία Του επάνω μας, αλλά για να προοδεύσουμε εμείς και να γευθούμε ανεμπόδιστα τα αγαθά της κοινωνίας μαζί Του, χωρίς να νικιόμαστε από τον Διάβολο και το Κακό, που μας κάνουν να ψάχνουμε στον εαυτό μας τη θεοποίηση ή στη λατρεία των αλλοτρίων. Σημαίνει Εκείνος που δείχνει έλεος απέναντι στις αδυναμίες μας, όχι γιατί θέλει να επιβάλει μία αδέκαστη δικαιοσύνη, αλλά γιατί είναι αληθινά φιλάνθρωπος.
Είμαστε λαός Του σημαίνει ότι ο Θεός είναι ο οικείος μας, ο Φίλος μας. Και Φίλος σημαίνει Εκείνος που είναι δίπλα μας σε κάθε δοκιμασία. Αυτός που ευλογεί τη χαρά μας. Αυτός που μοιράζεται την λύπη μας και μας ενισχύει να αντέξουμε. Αυτός που μας υποδεικνύει την αλήθεια. Αυτός που αγιάζει τα έργα μας και μέσα από την πίστη μας ωθεί να γίνουμε όχι απλώς καλύτεροι, αλλά άγιοι, τουτέστιν να μεταμορφωθούμε εντός μας και να αγαπήσουμε τόσο Εκείνον όσο και τους συνανθρώπους μας.
Όλα αυτά επιτυγχάνονται μέσα από την ασκητική, κοινωνική και λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Μέσα από την γνώση τόσο με το νου όσο και με την καρδιά της πίστης. Μέσα από την αναζήτηση του Θεού και όχι από το βόλεμα της συνήθειας. Μέσα από την έμπνευση που η σχέση με το Θεό προσφέρει ώστε ο άνθρωπος να είναι δημιουργικός, να χαίρεται την κοινωνία με τους άλλους, να μοιράζεται ό,τι αγαθό, υλικό και πνευματικό, με το να γίνεται «τα πάντα τοις πάσιν», όσο τουλάχιστον του επιτρέπουν οι δυνάμεις του. Γι’ αυτό και αυτός που ανήκει στο λαό του Θεού δεν απογοητεύεται όταν βλέπει ότι οι πολλοί αρνούνται και το Θεό και τον ίδιο. Προσεύχεται και περιμένει, εργαζόμενος την χαρά της πίστης και της αγάπης, για να δώσει νόημα και σ’ εκείνους που θα λάβουν από το Θεό την ευκαιρία τους. Γι’ αυτό και αυτός που ανήκει στο λαό του Θεού, χωρίς να απορρίπτει τον ανθρώπινο πολιτισμό, συναισθάνεται τη σχετικότητά του και δεν τον βάζει πιο πάνω από την αγάπη του για το Θεό. Έχει επίγνωση του τι αξίζει ο ανθρώπινος κόπος, αλλά διαβλέπει πίσω από το θρίαμβο του κέρδους το θάνατο και επιλέγει να είναι με το Θεό, όχι για να κερδίσει την αθανασία, αλλά γιατί αγαπά. Και μόνο η αγάπη τελικά προς το Θεό και τον άνθρωπο νικά το θάνατο. Γι’ αυτό και αυτός που ανήκει στο λαό του Θεού μαθαίνει να συγχωρεί όσους τον πληγώνουν , γιατί γνωρίζει ότι δεν μπορεί να είναι εκείνοι ό,τι αυτός θέλει, όπως και αυτός δεν είναι ό,τι εκείνοι θέλουν.
Στην διάψευση των υποσχέσεων τόσο των ανθρώπων όσο και του πολιτισμού μέσα στην Εκκλησία δεν θα πάψουμε να αντιτάσσουμε τις εκπληρωμένες και συνεχώς εκπληρούμενες υποσχέσεις του Θεού. Στην δίψα των πολλών για χειροπιαστή εκπλήρωση των υποσχέσεων, εμείς "επιτελούμε την αγιωσύνη". Και στα πρόσωπα των αγίων βλέπουμε και θα συνεχίσουμε να βλέπουμε την χειροπιαστή εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού. Στο πρόσωπο του Χριστού είναι ο Θεός μας και εμείς, μαζί με τους αγίους, ο λαός Του. Και αυτή η ένταξη στο σώμα του Χριστού δεν θα πάψει να αποτελεί τον ύψιστο τίτλο τιμής και αξίας για τον καθέναν μας. Και η δική μας υπόσχεση είναι η μετάνοια, η αγάπη, η άσκηση για να παραμείνουμε ελεύθεροι κοντά Του.

Κέρκυρα, 29 Ιανουαρίου 2012

ΧΑΡΙΣΜΑ: ΕΞΟΥΣΙΑ Η΄ ΕΥΘΥΝΗ & ΑΓΑΠΗ;

2012-01-20T13:27:00.000-08:00

Έχουν εκλείψει οι χαρισματικοί άνθρωποι. Είναι πανθομολογούμενο αυτό σήμερα. Έχουν κυριαρχήσει οι διαχειριστές, αλλά και οι μέτριοι ή οι ατάλαντοι. Κι αυτό διότι χάρισμα θεωρείται μόνο ό,τι είναι ένα φυσικό προσόν, η ευφυΐα, η διορατικότητα, η τόλμη, η ικανότητα ελιγμών, η επικοινωνιακή και ρητορική δεινότητα, η ομορφιά, η καλοσύνη, ο δυναμισμός. Χάρισμα είναι το να είναι κάποιος ηγέτης, να μπορεί να συνεγείρει τα πλήθη ή να εμπνέει τους ανθρώπους να τον ακολουθήσουν προς μία κατεύθυνση.
Χάρισμα είναι να είναι κάποιος επιδέξιος σε κάποια τέχνη. Κάποιοι αλλάζουν τον όρο «φύση» με τον όρο «Θεός» και μάλιστα κατηγορούν τον τελευταίο ότι έχει κάνει διακρίσεις ανάμεσα στους ανθρώπους. Κι αυτό διότι το χάρισμα από κάποιους ταυτίζεται με την κοινωνική κατάσταση του ανθρώπου, την ευγενική του καταγωγή, τον πλούτο, την δόξα, την δυνατότητα να εξαγοράζει την υποστήριξη των άλλων ή να κερδίζει τις επευφημίες τους όχι κατ’ ανάγκην επειδή το αξίζει, αλλά επειδή φαντάζει δυνατός.
Το χάρισμα έχει ταυτιστεί με την έννοια της δύναμης, με την εξουσία που μπορεί να ασκήσει πάνω στους ανθρώπους, είτε πολιτικά, είτε κοινωνικά, είτε προσωπικά. Χάρισμα είναι η γοητεία, η μαγεία που προκαλεί με την παρουσία του κάποιος. Και η γοητεία λειτουργεί εξουσιαστικά. Υποτάσσει τον άλλο στην ικανότητα αυτού που έχει το χάρισμα και του βάζει όρια στην ελευθερία του. Ενίοτε μπορεί και να του την στερεί.
Ο Απόστολος Παύλος, αναφερόμενος στον μαθητή του Τιμόθεο, του προτείνει: «Μη αμέλει του εν σοι χαρίσματος» (Α’ Τιμ. 4, 14). Ο Παύλος αναφέρεται σε ένα χάρισμα το οποίο δεν είναι κατόρθωμα του ανθρώπου, ούτε του έχει δοθεί από τη φύση. Είναι ένα χάρισμα το οποίο έχει λάβει τη στιγμή που η Εκκλησία του εμπιστεύθηκε κι αυτό το χάρισμα είναι η ιερωσύνη, η δυνατότητα δηλαδή να προσφέρει τον εαυτό του και τον κόσμο στο Θεό, όπως επίσης και να μοιράζεται τη σχέση του με το Θεό με τους συνανθρώπους του. Και αυτό το χάρισμα χρειάζεται καλλιέργεια και όχι αμέλεια. Χρειάζεται συνέχεια και όχι διακοπή. Χρειάζεται εργασία και όχι επανάπαυση. Γιατί το χάρισμα εκτός από ευλογία, είναι και σταυρός.
Ο Παύλος μιλά για τους τρόπους με τους οποίους το χάρισμα που έλαβε ο Τιμόθεος μπορεί να φανερωθεί στους ανθρώπους και να γίνει μοίρασμα αγάπης και σ’ αυτούς, τουτέστιν να συναντούν οι άνθρωποι τον Χριστό μέσα από την παρουσία του προσώπου.
Οι τρόποι αυτοί είναι ο λόγος, η συναναστροφή, η αγάπη, η πνευματική ζωή, η αγνότητα του σώματος και της ψυχής. Είναι η ανάγνωση των Γραφών και η παρηγοριά των ανθρώπων, αλλά και η διδασκαλία τους. Αυτοί οι τρόποι μαρτυρούν μία στάση ζωής, η οποία δίνει άλλο νόημα στην ανθρώπινη προσωπικότητα και καθιστά τον άνθρωπο ηγέτη πραγματικό των άλλων, όχι στην πορεία για έναν καλύτερο κόσμο, αλλά στο δρόμο της σωτηρίας και της μετοχής στη Βασιλεία των Ουρανών, στο δρόμο της αγιότητας.
Η ιερωσύνη είναι ειδική ευλογία την οποία λαμβάνουν κάποιοι συγκεκριμένοι άνθρωποι μέσα στην Εκκλησία, δια της χειροτονίας. Όμως, η ιερωσύνη είναι και γενική ευλογία, την οποία λαμβάνουν όλοι οι πιστοί κατά τη στιγμή του Βαπτίσματος. Και το αληθινό νόημα της χριστιανικής ζωής, το οποίο εκφράζεται δια της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, είναι η μετοχή στη σωτηρία. Και αυτό είναι ένα χάρισμα το οποίο δεν έχει να κάνει με τον τρόπο που βλέπουν οι άνθρωποι τα χαρίσματα, αλλά με ένα ήθος το οποίο ανακαινίζει και αναμορφώνει πνευματικά τον άνθρωπο και τον κάνει να γίνεται φαινομενικά Άλλος, στην ουσία όμως εκείνος για τον οποίο ο Χριστός έγινε άνθρωπος. Να ξαναβρίσκει δηλαδή το κατ’ εικόνα και να πορεύεται στο καθ’ ομοίωσιν. Ο καθένας μας καλείται να αγωνιστεί να φανερώσει το Χριστό με το λόγο, την συμπεριφορά του, με την αγάπη, την πνευματική ζωή, την πίστη, την αγνότητα, την ανάγνωση των Γραφών, την παρηγοριά στους άλλους, με το μοίρασμα των γνώσεών του και των εμπειριών του μ’ εκείνους. Αυτό συνεπάγεται τελικά μία μεταμόρφωση, που κάνει τον άνθρωπο χαρισματικό όχι μόνο για τον παρόντα κόσμο και χρόνο, αλλά και για την αιωνιότητα. Οι ιερείς δεν είναι τίποτε άλλο παρά αυτοί που καλούνται αυτό το χάρισμα να το ασκούν εν παροξυσμώ. Με όλες τους τις δυνάμεις και για όλους τους ανθρώπους, ει δυνατόν κάθε ώρα και στιγμή. Οι υπόλοιποι πιστοί όσο δύνανται. Η ευλογία όμως ισχύει για όλους.
Εχθρός του χαρίσματος αυτού είναι η αμέλεια. Η αδιαφορία. Η αίσθηση ότι υπάρχει έτσι κι αλλιώς για λίγους ή αυτοί που το έχουν είναι και εκείνοι που έχουν υποχρέωση να το καλλιεργήσουν και να το μοιραστούν. Η αμέλεια οδηγεί στην αίσθηση ότι μέσα στην Εκκλησία δεν έχουμε ευθύνη όλοι, αλλά οι εκλεκτοί. Ότι η πνευματική ζωή είναι για λίγους. Ότι οι υπόλοιποι μπορούμε να επαναπαυόμαστε στην προσευχή των λίγων, στη διδαχή των λίγων, στην αγάπη των λίγων και ότι τα πάντα μπορούν να λειτουργούν μαγικά για μας. Έτσι, αμελούμε του χαρίσματος. Και τελικά ζούμε μια ζωή που μας κάνει παθητικούς αποδέκτες της σωτηρίας και όχι διψασμένους γι’ αυτήν.
Ο κόσμος χρησιμοποιεί το χάρισμα για λόγους εξουσίας. Για τη χριστιανική πίστη το χάρισμα είναι ένδειξη ευθύνης για τους άλλους, αγάπης γι’ αυτούς και οδού σωτηρίας τόσο για τον χαρισματούχο, όσο και για το σύνολο των πιστών. Και όποιος νιώθει υπεύθυνος για την σωτηρία των άλλων, είναι δεδομένο ότι θα αγωνιστεί και για τα άλλα του βίου. Άλλωστε η σωτηρία δεν δίδεται στην αιωνιότητα, αλλά ξεκινά από αυτή τη ζωή, με ό,τι κι αν ασχολείται ο άνθρωπος. Αρκεί να μην εξαντλεί το χάρισμά του στο πώς θα εξουσιάσει τους άλλους. Γιατί η εξουσία, όσο απαραίτητη κι αν φαίνεται, εάν εξαντλείται στη δύναμη, δεν αναδεικνύει τα χαρίσματα των ανθρώπων, αλλά την δίψα τους για επιβολή και δόξα. Κι αυτές οι καταστάσεις είναι μακριά από το θέλημα του Θεού.

Κέρκυρα, 22 Ιανουαρίου 2012

ΤΡΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

2012-01-16T20:54:00.000-08:00

«Είπε ο Αββάς Αντώνιος: Έρχεται καιρός οπού οι άνθρωποι θα παραλογίζονται. Και αν δουν κάποιον να μην παραλογίζεται, θα ξεσηκωθούν εναντίον του λέγοντας: ‘’Συ είσαι παράλογος’’. Κι αυτό θα συμβεί γιατί δεν θα είναι όμοιός τους».
Είπε ο Αββάς Αντώνιος: «Εγώ δεν φοβάμαι πια τον Θεό, αλλά τον αγαπώ. Γιατί, καθώς λέγει η Γραφή, ‘ ‘ η αγάπη έξω βάλλει τον φόβον’’».
Πήγαν κάποιοι αδελφοί στον Αββά Αντώνιο και του λέγουν: ‘’ Πες μας κάτι, πώς να σωθούμε’’ . Τους αποκρίνεται ο γέρων: ‘’ Ακούσατε τη Γραφή; Σας αρκεί αυτή’’ . Εκείνοι του λέγουν: ‘’ Και από σένα κάτι θέλουμε να ακούσουμε, πάτερ’’ . Τους λέγει τότε ο γέρων: ‘’ Το Ευαγγέλιο λέγει: Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε προς αυτόν και την άλλη’’ . Του λέγουν: ‘’ Δεν μπορούμε να το κάμουμε αυτό’’ . Τους αποκρίνεται ο γέρων: ‘’ Αν δεν μπορείτε να στρέψετε και την άλλη, τουλάχιστο ας υπομείνετε το ράπισμα στην μια’’ . Του λέγουν: ‘’ Ούτε αυτό μπορούμε’’ . Λέγει ο γέρων: ‘’ Αν και αυτό δεν το μπορείτε, μην ανταποδώσετε το χτύπημα’’ . Και του είπαν: ‘’ Ούτε αυτό το μπορούμε’’ . Τότε λέγει ο γέροντας στον μαθητή του: ‘’ Κάμε τους λίγη κουρκούτη, γιατί είναι ανήμποροι’’ . Και τους λέγει: ‘’ Αν αυτό δεν το μπορείτε και εκείνο δεν το θέλετε, τι να σας κάμω; Προσευχή χρειάζεται’’».
Όταν γιορτάζουμε αγίους όπως ο ασκητής της ερήμου Μέγας Αντώνιος μας πιάνει μελαγχολία. Όχι γιατί συνειδητοποιούμε ότι ούτε καν μπορούμε να υποψιαστούμε τα μέτρα της αγιότητας και της αφιέρωσης στο Θεό που ο ασκητικός αγώνας τους έχουν οδηγήσει, αλλά γιατί διαπιστώνουμε πόσο γυμνοί για την έγνοια της πνευματικής προόδου είμαστε. Από την μία ο κόσμος κατηγορεί όσους θέλουν να μένουν πιστοί χριστιανοί ότι παραλογίζονται, ότι είναι εκτός της λογικής της εποχής τους και ζητούν την ομοίωση όχι με το Θεό, αλλά με το πνεύμα της εποχής και τους ιδίους, δηλαδή την αποδοχή και βίωση του φρονήματος της σαρκός. Από την άλλη, η πίστη στο Θεό είναι συνδεδεμένη μόνο με το φόβο, για την αποφυγή της αιώνιας τιμωρία, για την αποφυγή της τιμωρίας στον παρόντα κόσμο ή για την απώλεια της συναλλαγής με το Θεό, του δούναι και λαβείν. Τέλος, οι λόγοι του Ευαγγελίου ή μένουν άγνωστοι ή θεωρούνται αδύνατον να εφαρμοστούν. Θέλουν κόπο και, κυρίως, χαρά για να ξεκινήσει κανείς και να κρατήσει την ομορφιά τους και έχουμε ξεχάσει οι πολλοί τι σημαίνει κοπιάζω πνευματικά, αλλά και αντλώ δύναμη από τη σχέση μου με το Χριστό για να χαίρομαι τον πνευματικό μου κόπο και να αντέχω.
Είναι οι άλλοι που μας πιέζουν να αρνιόμαστε τον πνευματικό δρόμο. Είναι ο εαυτός μας που έχει μάθει να πιστεύει λανθασμένα σε έναν Θεό που δεν είναι δικαστής, ούτε τραπεζίτης. Είναι ο ίδιος ο αγώνας τον οποίο καλούμαστε να καταβάλουμε και έχουμε ήδη κουραστεί από το άγχος της επιβίωσης, από την ευχαρίστηση να ασκούμε τα δικαιώματά μας που δεν θέλουμε να περιορίσουμε, αλλά και από την έλλειψη χαράς να είμαστε οικείοι του Θεού, Τον Οποίο Τον αφήνουμε ψηλά και λησμονούμε ότι έγινε άνθρωπος και βρίσκεται παρών ανάμεσά μας για να μας αναπαύσει από τον κόπο και το φορτίο που η πνευματική πρόοδος, αλλά και οι μέριμνες της ζωής μας προσθέτουν.
Ο Άγιος μας διδάσκει τη χαρά του να πιστεύουμε, να κοπιάζουμε, να αγαπούμε, να μη λογαριάζουμε τη γνώμη όσων θεωρούν τρέλα το να είσαι χριστιανός σήμερα. Ας χαρούμε την μνήμη του και ας τον παρακαλούμε από αυτή τη χαρά του να έχουμε λίγη κι εμείς. Άλλωστε, το είπε και ο ίδιος: χρειάζεται προσευχή. Για να αντέχουμε στα ποικίλα του βίου. «Ο γαρ ζυγός μου χρηστός και το φορτίον μου ελαφρόν εστί».

Κέρκυρα, 17 Ιανουαρίου 2012

ΟΙ ΥΙΟΙ ΤΗΣ ΑΠΕΙΘΕΙΑΣ

2012-01-14T01:49:00.000-08:00

Ο κόσμος μας σήμερα θυμίζει έντονα μία φράση του Αποστόλου Παύλου, που την απευθύνει στους Κολοσσαείς. Έχουμε μετατραπεί οι άνθρωποι σε «υιούς απειθείας» (Κολ. 3, 6) έναντι του Θεού και έναντι της Εκκλησίας. Δεν ακούμε, δεν πειθόμαστε, δεν υπακούμε οι άνθρωποι στο λόγο του Θεού και στον τρόπο με τον οποίο η Εκκλησία μας προτρέπει να ζούμε εντός της, δηλαδή ως νέοι, αναγεννημένοι άνθρωποι, και, μάλιστα, αφού έχουμε λάβει στη ζωή μας το Βάπτισμα, το οποίο μας εισάγει στην Εκκλησία, μας ανακαινίζει εσωτερικά, καθώς μετέχουμε στο Σταυρό, την Ταφή και την Ανάσταση του Χριστού, που σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε τον παλαιό άνθρωπο, την κυριαρχία του κακού εντός μας και ντυνόμαστε τον νέο άνθρωπο, δηλαδή αυτόν που υπάρχει και λειτουργεί ως εικόνα του Χριστού που μας δημιούργησε. Το παράδοξο είναι ότι ενώ έχουμε λάβει, και δια του μυστηρίου του Χρίσματος, τα δώρα της νέας κατά Χριστόν ζωής, εντούτοις με τη ζωή μας επιλέγουμε να αρνούμαστε στην πράξη αυτά τα δώρα ή να τα θεωρούμε ιδιαίτερα δύσκολο να τα ζήσουμε. Έτσι, ο παλαιός άνθρωπος επανέρχεται στη ζωή μας δυναμικά και μας υποτάσσει τόσο στο σαρκικό όσο και στο κοινωνικό επίπεδο, δηλαδή μας αλλοτριώνει από το Χριστό και στη σχέση μας μαζί Του, αλλά και στις αντίστοιχες σχέσεις με τους ανθρώπους.
Γινόμαστε «υιοί της απειθείας». Σα να μην μας αγάπησε ο Χριστός. Σα να μην έγινε άνθρωπος για μας. Μοιάζουμε με εκείνους που λένε στο Θεό ότι δεν μας ενδιαφέρει η ύπαρξή Του, αλλά και δεν μας ενδιαφέρει το τι έκανε για μας και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε εμείς γι’ Αυτόν, που είναι ελάχιστο σε σχέση μ’ εκείνα που ο Ίδιος πραγματοποίησε για τον κόσμο. Μοιάζουμε με τα παιδιά εκείνα, τα οποία, επειδή αναζητούν ταυτότητα και πρόσωπο, αρνούνται τη σχέση με τους γονείς, αρνούνται τον διάλογο και την κοινωνία μαζί τους, δεν πείθονται, ακόμη κι όταν ακούνε τις σκέψεις και τις προτάσεις τους, και κάνουν πράξη το ίδιον θέλημα, μολονότι στο βάθος της ύπαρξής τους δεν είναι εύκολο να δεχτούν ότι οι γονείς τους δεν τους αγαπούνε. Απλά θέλουν την ελευθερία τους, με τέτοιο τρόπο που δεν πείθονται.
Κι αν στην πορεία της ζωής της οικογένειας είναι πιθανόν να ισχύουν και άλλοι νόμοι, όπως ο σεβασμός προς τους γονείς ή η δύναμη που έχει η εμπειρία της ζωής και οι πληγές που ο άνθρωπος λαμβάνει, με αποτέλεσμα ενίοτε να υπάρχει επανεξέταση της απείθειας, στην πνευματική μας πορεία και κατάσταση, πιστεύοντες και μη, διαρκώς βομβαρδιζόμαστε από το πνεύμα της απείθειας στη σχέση μας με το Θεό, με αποτέλεσμα η μετάνοια, δηλαδή η αλλαγή του τρόπου της σκέψης και της ζωής μας, να φαίνεται μία απόμακρη κατάσταση από τη ζωή μας και όχι μόνο. Βρισκόμαστε συνεχώς υπό την επήρεια ενός κύματος λογισμών, το οποίο μας κάνει να έχουμε τον εαυτό μας ως το κέντρο του κόσμου, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να προσανατολίσουμε τη ζωή μας προς άλλες κατευθύνσεις, παρεκτός του «εγώ» μας.
Είμαστε υιοί της απειθείας διότι δεν ακούμε τι μας λέει ο Θεός στη ζωή μας. Ο λόγος και το θέλημα του Θεού υπάρχουν στη ζωή της Εκκλησίας: στο Ευαγγέλιο και την Αγία Γραφή, στα μυστήρια, στη ζωή των Αγίων, στα κείμενα των Πατέρων, στη φωνή των πνευματικών μας πατέρων, που είναι ο Επίσκοπος και οι ιερείς, αλλά και μας αποκαλύπτονται όταν είμαστε προσευχόμενοι άνθρωποι, όταν αναζητούμε «τον κρυπτό της καρδίας άνθρωπον» (Α’Πέτρ. 3,4) που ενυπάρχει εντός μας και που μπορεί είτε δια της συνειδήσεως είτε δια του φωτισμού του νου είτε δια της αποθέσεως της καρδιάς στο θέλημα του Θεού, να βρει τι μας λέει ο Θεός στη ζωή μας.
Είμαστε υιοί της απειθείας διότι δεν πειθόμαστε σ’ αυτά που μας λέει ο Θεός και η Εκκλησία, ακόμη κι αν γνωρίζουμε ή ακούμε τον λόγο. Δεν αφήνουμε δηλαδή τον λόγο να γίνει Λόγος στην καρδιά μας, με αποτέλεσμα να πορευόμαστε με βάση το τι ζητούνε τα μέλη μας τα επί της γης. Φοβόμαστε ότι αν πεισθούμε στο Θεό, θα χάσουμε την ελευθερία μας. Και είναι όλος ο πολιτισμός μας στηριγμένος σε μία ψευδαίσθηση ελευθερίας, διότι μας αφήνει να νομίζουμε ότι το δικαίωμα ικανοποίησης των επιθυμιών μας, ασχέτως αν είναι ηθικά καλές ή όχι, είναι η βάση της ελευθερίας. Την ίδια στιγμή, ο πολιτισμός μας ασκεί μία τέτοια ψυχολογική προπαγάνδα υπέρ των επιθυμιών, ενώ αποκρύβει συστηματικά το τίμημα για την ικανοποίηση τους, που είναι η αποστασία μας από τη σχέση με το Θεό, αλλά και η υποταγή στο πνεύμα του κοσμοκράτορος του αιώνος τούτου, κάτι που συνεπάγεται την πλήρη ανελευθερία μας. Διότι όταν στον άνθρωπο γεννιούνται συνεχώς ανάγκες, ενώ από την άλλη αισθάνεται ανήμπορος να τις ικανοποιήσει λόγω των συνθηκών της ζωής ή ξοδεύει όλο το χρόνο της ζωής του μόνο γι’ αυτές, χωρίς να αφήνει περιθώρια να μπορεί να δει το αληθινό του πρόσωπο, τότε η ελευθερία του δεν υπάρχει.
Γινόμαστε υιοί της απειθείας όταν τελικά δεν υπακούμε στο θέλημα του Θεού. Δεν αποδεχόμαστε την αγάπη Του για μας ή εξαντλούμε το ενδιαφέρον μας γι’ αυτήν μόνο στα όσα μας συμφέρουν, με αποτέλεσμα να την αρνούμαστε στη ζωή μας. Προσπερνούμε το Θεό και κάνουμε το θέλημά μας. Εγκαταλείπουμε το πατρικό μας σπίτι, που είναι η Εκκλησία, αισθανόμενοι ότι έχουμε το δικαίωμα να ζήσουμε χωρίς αξίες, χωρίς αγάπη, χωρίς ουρανό. Και επειδή είμαστε υιοί, δηλαδή παιδιά Του, ο Θεός μας αφήνει ελεύθερους στο δρόμο που έχουμε επιλέξει, αν και ενίοτε αναρωτιέται: «Οι δε εννέα πού;» (Λουκ. 17, 17).
Ο κόσμος μας θυμίζει συνεχώς «υιόν απειθείας» έναντι του Θεού. Αλλά κι εμείς, ακόμη κι αν ζούμε μέσα στην Εκκλησία, ταλανιζόμαστε από τους λογισμούς μας, από την άγνοια του Λόγου του Θεού, από τον πόλεμο του εγωκεντρισμού, από την πρόταξη του συμφέροντος στη σχέση και με το Θεό και με τον πλησίον. Ο Απόστολος Παύλος τονίζει ότι θα έρθει η «οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας». Η οργή στην παρούσα ζωή δεν είναι κατ’ ανάγκην τιμωρητική. Είναι πρωτίστως πρόκληση μετανοίας. Όπως ο Χριστός έβγαλε έξω από το Ναό των Ιεροσολύμων τους εμπόρους, οργισμένος για το ότι είχαν τον οίκο του Πατρός Του «οίκον εμπορίου» (Ιωάν. 2, 16), χωρίς όμως να τους δώσει άλλη τιμωρία, μόνο για να τους προβληματίσει ώστε να μετανοήσουν, έτσι και η οργή του Θεού «επί τους υιούς της απειθείας», όπως εκφράζεται μέσα από τις δοκιμασίες της ζωής και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, αποτελεί αφορμή μετανοίας, συνειδητοποιήσεως της σχετικότητας του πολιτισμού και των αγαθών, αλλά και αφορμή να επιστρέψουμε στο πατρικό σπίτι, το οποίο πάντοτε μας αναγνωρίζει ως υιούς. Άλλωστε, κοντά στο Θεό βρίσκεται το αληθινό νόημα της ελευθερίας, δηλαδή της αγάπης και της εμπιστοσύνης που δίνει χαρά και πληρότητα. Κοντά στο Θεό καταξιώνεται το πρόσωπό μας και μπορούμε να χαρούμε αληθινά ό,τι μας δίδεται, δηλαδή το παν.

Κέρκυρα, 15 Ιανουαρίου 2012

ΤΑ ΔΩΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

2012-01-07T07:32:00.000-08:00

Οι άνθρωποι δε νιώθουμε την φυσική παρουσία του Χριστού στη ζωή μας. Μπορεί να εορτάζουμε τις εορτές της πίστης μας, μπορεί να νιώθουμε μία ανάταση πνευματική καθώς έχουμε μάθει να πιστεύουμε και να ελπίζουμε στο Θεό, όμως είναι γεγονός ότι ο ορθολογισμός μας μάς κάνει να προβληματιζόμαστε. Τι είναι αυτό που μας αφήνει ο Χριστός στη ζωή μας; Ποιες είναι οι δωρεές Του στην ύπαρξή μας; Μήπως τελικά η σχέση μας μαζί Του θα καταδειχθεί στην αιωνιότητα; Και μέχρι τότε τι γίνεται ο κόσμος μας; Ποια μπορεί να είναι η μαρτυρία μας σ’ αυτή τη ζωή, που είναι γεμάτη από δυσκολίες και προβλήματα, ενώ οι πυλώνες της πραγματικότητας και του πολιτισμού αφήνουν ελάχιστο χρόνο στο να έχουμε το νου μας προσανατολισμένο στο Χριστό. Όταν μάλιστα τελειώσουν και οι εορτές, ξαναγυρίζουμε στις συνηθισμένες μέριμνές μας, με αποτέλεσμα ο χρόνος για το Χριστό να περιορίζεται έτι περισσότερο.
Ο Απόστολος Παύλος, σε ένα απόσπασμα της προς Εφεσίους επιστολής του, που διαβάζουμε στην Εκκλησία την Κυριακή μετά τα Φώτα (4, 7-13) μας υπενθυμίζει ότι στον καθέναν από εμάς ο Χριστός έχει αφήσει τρία δώρα, τα οποία αποτελούν την παρακαταθήκη Εκείνου, ο Οποίος κατέβηκε στη γη γενόμενος άνθρωπος, αλλά και επέστρεψε στον ουρανό παίρνοντας μαζί Του ως αιχμαλώτους το θάνατο, την αμαρτία και κάθε τι που χώριζε τον άνθρωπο από το Θεό. Δεν μας άφησε όμως ορφανούς. Είναι παρών ο Ίδιος στη ζωή μας μέσα από τρία δώρα που μας έχει προσφέρει. Αυτά είναι η σωτηρία, η Εκκλησία και τα χαρίσματα. Και τα τρία δώρα τα λάβαμε κατά τα μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος, τα οποία μας εισήγαγαν στη ζωή της πίστης. Ο καθένας από εμάς καλείται αυτά τα δώρα να τα φυλάξει στη ζωή του, αλλά και να τα καταστήσει ενεργά, για να ζει τελικά την παρουσία του Χριστού όχι μόνο ως το προσδοκώμενο των εσχάτων, αλλά ως το παρόν που αγιάζει και μεταμορφώνει την ύπαρξή μας.
Ο Χριστός έγινε άνθρωπος για να σώσει τον άνθρωπο. Αυτό το πρώτο δώρο μας κάνει να ζούμε την υπέρβαση του κακού και του θανάτου, την νίκη κατά της αμαρτίας ως δωρεά αιωνιότητας. Όλη η ζωή του Χριστού, η διδασκαλία και τα έργα Του, αποτελούν την περιγραφή του τρόπου της σωτηρίας. Τα θαύματα νικούν τον πόνο, την αρρώστια, το θάνατο, καλύπτουν ακόμη και τις μικρότερες ή μεγαλύτερες ανάγκες του ανθρώπου, υλικές και πνευματικές, ανταποκρίνονται στην επιθυμία μας για ζωή. Ο λόγος Του αποτελεί αφορμή αφύπνισης για τον καθέναν μας. Εκείνος δρα, όμως κι εμείς καλούμαστε να Τον ακούμε για να μπορούμε να εργαζόμαστε πνευματικά μέσα από τις εντολές Του. Όποιος αποδεχτεί λοιπόν το δώρο της σωτηρίας έχει και το Χριστό παρόντα στη ζωή του, μυστικά και αφυπνιστικά, αλλά και μεταμορφωτικά.
Το δεύτερο δώρο του Χριστού προς εμάς είναι η Εκκλησία. Είναι το σώμα του Χριστού, το οποίο οικοδομήθηκε στην εν Αγίω Πνεύματι αναγεννητική δράση του Χριστού, η οποία εκπληρώνει την προαιώνιο βουλή του Θεού-Πατρός ώστε ο κόσμος να αγιασθεί, να νικήσει κάθε τι που τον χωρίζει από τον Τριαδικό Θεό, αλλά και ο άνθρωπος να έχει τόπο και τρόπο που να τον κάνει να θυμάται ότι επλάσθη από αγάπη κατ’ εικόνα και ομοίωσιν Θεού. Και η Εκκλησία αποτελεί το σώμα του Χριστού, στο οποίο αγιαζόμαστε και λαμβάνουμε την χάρη του Θεού. Μέσα από τα μυστήριά της ο Χριστός είναι παρών. Μας ανακαινίζει δι’ ύδατος και Πνεύματος στο Βάπτισμα. Μας χορηγεί το τρισσόν αξίωμα του βασιλιά, του ιερέα και του προφήτη κατά το Χρίσμα. Μας καθιστά κοινωνούς του Σώματος και του Αίματός Του κατά την Θεία Ευχαριστία. Ευλογεί την αγάπη και την ενότητα των ανθρώπων μέσα από τον γάμο και την μοναχική κουρά. Μας θεραπεύει από τις ασθένειες της ψυχής και του σώματος μέσα από το Ευχέλαιο, δίδοντάς μας δύναμη να νικήσουμε τη φθορά ή να μην ηττηθούμε πνευματικά από αυτήν. Και όλα αυτά εντάσσοντάς μας μέσα σε ένα σώμα, σε μια οικογένεια, δείχνοντάς μας ότι η πορεία μας δεν έχει να κάνει μόνο με τον εαυτό μας, αλλά και με όλους τους άλλους, που είναι φύσει και θέσει πλησίον μας και που για όλους συντελέσθηκε το μυστήριο της Θείας Οικονομίας. Στην Εκκλησία συναντούμε το Χριστό ως παρόντα στη ζωή μας.
Το τρίτο δώρο του Χριστού είναι τα χαρίσματα. Όλοι οι πιστοί έχουμε τα φυσικά μας χαρίσματα, τα τάλαντά μας. Στον καθέναν από κάτι έχει δοθεί από το Θεό. Ο καθένας μας μάλιστα καλείται να εργαστεί πάνω σ’ αυτά τα χαρίσματα, να τα μοιραστεί με τους άλλους, να προσφέρει και να εκτιμήσει και τα χαρίσματα του άλλου, χωρίς φθόνο και ζήλια, αλλά με αγάπη και χαρά γιατί σε όλους έχουν δοθεί τα χαρίσματα από το Θεό, αλλά και ο ένας συμπληρώνει το χάρισμα του άλλου. Στην Εκκλησία όμως υπάρχουν και επιπλέον χαρίσματα, τα οποία δίδονται από το Θεό σε εκείνους που αναλαμβάνουν να διακονήσουν έτσι περισσότερο το σύνολο, την κοινότητα. Χαρισματούχοι στην Εκκλησία είναι οι απόστολοι, αυτοί που έχουν αναλάβει την αποστολή να κηρύξουν σε όλο τον κόσμο τα δώρα του Χριστού. Είναι οι προφήτες, οι οποίοι διδάσκουν στην Εκκλησία με έμπνευση του Αγίου Πνεύματος και ερμηνεύουν το θέλημα του Θεού για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ο ιερός Χρυσόστομος μάλιστα διακρίνει τους προφήτες από τους διδασκάλους, γιατί οι δεύτεροι διδάσκουν χάρις στον δικό τους νου και κόπο. Οι ευαγγελιστές είναι οι περιοδεύοντες χαρισματούχοι που ενισχύουν τους πιστούς στις ιδρυόμενες εκκλησίες. Οι ποιμένες και διδάσκαλοι είναι οι επίσκοποι και οι πρεσβύτεροι. Εδώ έχουμε ταύτιση χαρίσματος και διακονίας. Αυτό είναι το ιδανικό για την εκκλησιαστική κοινότητα, τα πρόσωπα που διακονούν να είναι και χαρισματικά.
Σκοπός της χαρισματικής διακονίας στην Εκκλησία είναι η πνευματική ωριμότητα και προκοπή των πιστών. Η πνευματική καθοδήγηση δεν αποσκοπεί απλώς να μάθει στους πιστούς ορισμένες αλήθειες για την πίστη ή οι ποιμένες να προφυλάσσουν το ποίμνιο από τις αιρετικές διδασκαλίες, αλλά έχει ως στόχο να βοηθήσει τους ίδιους τους πιστούς να πορεύονται προς την πνευματική ελευθερία που ο Χριστός μας δώρισε. Οι πιστοί δεν είναι ανεύθυνοι μέσα στην Εκκλησία. Συνήθως ζούμε μία πνευματική μακαριότητα. Είμαστε ακατήχητοι και δεν μας ενδιαφέρει να συμμετέχουμε στην εκκλησιαστική ζωή. Ενώ από το μυστήριο του χρίσματος μας δόθηκε η δυνατότητα να έχουμε λόγο στα εκκλησιαστικά, εμείς ρίχνουμε τα βάρη στους ποιμένες μας, με αποτέλεσμα να επικρατεί μία πλήρης ανωριμότητα. Ο ποιμένας πάντως που οδηγεί τους πιστούς σε υπέρβαση της νηπιότητας, είναι αυτός που τους μαλώνει με τρυφερότητα, τους επιτιμά και τους οδηγεί σε απεξάρτηση από το πρόσωπό του. Ο αληθινός ποιμένας είναι αυτός που οδηγεί τους πιστούς στο Χριστό, διότι ο Χριστός είναι Αυτός που δίνει τη δυνατότητα της άρμοσης, της οικοδομής, της αγάπης. Γιατί το τελικό κριτήριο για τα χαρίσματα είναι κατά πόσον οδηγούν στην υπέρβαση της αυτάρκειας, του εγωισμού και στην καλλιέργεια των άλλων, του συνόλου. Αν το χάρισμα εξυπηρετεί τις προσωπικές φιλοδοξίες, τότε κάνει τον χαρισματούχο εγωιστή, διάβολο, νεκρό πνευματικά και τους πιστούς ανώριμους. Όπου το χάρισμα λειτουργεί εκκλησιοκεντρικά, εκεί και ο Χριστός είναι παρών στη ζωή των πιστών και της Εκκλησίας.
Με την Βάπτιση του Χριστού ο κόσμος αγιάσθηκε, σώθηκε από το κακό και την αμαρτία και η Εκκλησία φανερώθηκε στη ζωή όλων μας. Δεν αρκεί όμως να γνωρίζουμε ότι υπάρχει η Εκκλησία, εάν δεν ζούμε εμείς μέσα σ’ αυτήν και τα άλλα δώρα του Χριστού. Γι’ αυτό και χρειάζεται ενεργοποίηση των δώρων, ιδίως με την επίγνωση τι σημαίνει το μυστήριο του Χρίσματος στη ζωή της πίστης. Και γι’ αυτό διαβάζουμε την συγκεκριμένη περικοπή αμέσως μετά τα Θεοφάνεια, για να μην επαναπαυθούμε στα όσα είδαμε, στον αγιασμό που λάβαμε, στη χαρά των εορτών, αλλά να κατασταθούμε «εις άνδρα τέλειον, εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού» και μέσα από την δύναμη των δώρων να έχουμε το Χριστό αεί παρόντα στη ζωή μας. Παρότι άλλες είναι οι προτεραιότητες του κόσμου και οι βιοτικές μέριμνες, οι οποίες μας κάνουν να βιώνουμε το άγχος της επιβίωσης, εντούτοις η πίστη και η παρουσία του Χριστού μας κάνουν να βλέπουμε τον κόσμο και τη ζωή με άλλη ματιά. Και ζει Κύριος ο Θεός, ακόμη και στις δυσκολίες. Η ευθύνη είναι στον καθέναν μας ως μέλος της Εκκλησίας. Ας βγούμε από την παθητικότητα και ας παλέψουμε να βιώσουμε τα δώρα του Χριστού ως αρχή καινής ζωής και αγιασμού για τον καθέναν και για τον κόσμο μας.

Κέρκυρα, 8 Ιανουαρίου 2011

ΑΝΤΛΗΣΩΜΕΝ ΥΔΩΡ ΜΕΤ’ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ. ΟΥ ΓΑΡ ΕΣΤΙ ΤΟ ΚΑΚΟΝ ΑΘΑΝΑΤΟΝ

2012-01-05T13:27:00.000-08:00

Ο αγιασμός του κόσμου και των ανθρωπίνων υπάρξεων που έγινε στον Ιορδάνη ποταμό την στιγμή που βαπτίστηκε ο Χριστός, αποτελεί για μας μία ακόμη πνευματική ευκαιρία να θυμηθούμε το νόημα και τον σκοπό της ζωής μας. Άλλωστε, όλες οι εορτές της πίστης μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά η υπενθύμιση και η προτροπή για βίωση του κόσμου του Τριαδικού Θεού, όπως αυτός φανερώθηκε χάρις στο Χριστό. Και αυτός ο κόσμος δεν μένει μόνο στο παρελθόν. Γίνεται παρόν και μέλλον την ίδια στιγμή στη λειτουργική παράδοση της πίστης μας. Κάθε φορά που τελούμε την θεία λειτουργία, με την ευκαιρία της οποιασδήποτε εορτής, κάθε φορά που τελούμε τις ιερές ακολουθίες, βλέπουμε και βιώνουμε αυτή την ταυτόχρονη χρονικά παρουσία του Χριστού: εκείνον που είναι «ο ων, ο ην και ο ερχόμενος».
Η Εκκλησία μας καλεί να ευχαριστήσουμε και να δοξολογήσουμε «το μέγεθος της περί ημάς οικονομίας του Θεού» (Ιδιόμελο εις την προσκύνησιν του Μεγάλου Αγιασμού της εορτής των Θεοφανείων). Σε όλη μας τη ζωή καλούμαστε να παλέψουμε με το κακό. Η ελευθερία μας μάς οδηγεί στη δυνατότητα της ζωής με το Θεό και της ζωής μακριά από το Θεό. Το κακό φαντάζει πανίσχυρο, διότι χτυπά με τη δύναμη της επιθυμίας για εξουσία, για ηδονή, για αυτορρύθμιση της ζωής. Φαντάζει πανίσχυρο διότι έχει την δυνατότητα να πείθει τον άνθρωπο ότι δεν υπάρχει προσωποποιημένο, αλλά έχει επιβληθεί από το θέλημα ενός αόρατου και ανύπαρκτου Θεού, ότι είναι κατασκευασμένο από τις θρησκείες, οι οποίες δεν στηρίζονται στην λογική, την επιστήμη, τις αισθήσεις, αλλά στο ανορθολογικό της μεταφυσικής, που δεν μπορεί να αποδειχθεί με τη γνώση και τα βήματα της ανθρώπινης λογικής. Φαντάζει πανίσχυρο διότι έχει απο-ενοχοποιηθεί μέσα στις συνθήκες θρησκευτικού αποχρωματισμού της κοινωνίας και του κόσμου, ενώ η πάλη εναντίον του έχει πάψει να θεωρείται προτεραιότητα στη ζωή μας, διότι κοινωνικά ορίζεται από τους νόμους (ασχέτως αν αυτοί δεν τηρούνται), ενώ ψυχολογικά η έννοια της αμαρτίας, που συνοδεύει το κακό, δεν υφίσταται, αλλά έχει υποκατασταθεί από το δικαίωμα του ανθρώπου να χαρεί τη ζωή του.
Ποια είναι λοιπόν η επικαιρότητα του μυστηρίου της Θείας Οικονομίας τόσο για τους εαυτούς μας όσο και για τον κόσμο μας;
Όσο και να θέλουμε να υπερβούμε το ερώτημα του κακού, αυτό δεν παύει να μας τυραννά. Είτε με την μορφή του θανάτου, είτε με την μορφή της αδικίας, είτε με την μορφή της θλίψης και της δοκιμασίας, είτε με την ύπαρξη κοινωνικών και άλλων προβλημάτων, το κακό φανερώνει την δύναμή του και επηρεάζει τις ζωές μας. Μπορεί ο κόσμος να πιστεύει ότι δεν εξαρτάται από τον καθένα μας η αντιμετώπισή του, διότι είμαστε μικροί ως προς τη δύναμη, ωστόσο τις συνέπειές του τις ζούμε. Εξάλλου, παρά το συλλογικό όραμα ότι οι κοινωνίες, εάν πορευθούν με ορθολογική συνέπεια και με βάση το μακροπρόθεσμο συμφέρον τους και στηριχθούν στους νόμους, τότε θα μπορέσουν να ανακουφιστούν από τις επιδράσεις του, το πρόβλημα έχει διαστάσεις που δεν αντιμετωπίζονται με απλουστεύσεις. Παράλληλα, μπορεί η επιστήμη να βοήθησε και να βοηθά ώστε ο χρόνος και η ποιότητα της ζωής μας να μην δυναστεύονται ολοκληρωτικά από τις δοκιμασίες, ωστόσο όλα λειτουργούν ανασταλτικά, χωρίς να διαγράφουν το κακό από τη ζωή μας.
«Ίνα μη το κακόν αθάνατον γένηται». Η πατερική θέση για το θάνατο αποτελεί μία, ίσως, την μοναδική, ρεαλιστική πρόταση που δεν ερμηνεύει απλώς, αλλά ανακουφίζει από τις συνέπειες του κακού. Η αθανασία του, μαζί με τον άνθρωπο, δεν θα επέτρεπε ουσιαστικά την πρόοδό μας, ούτε την υλική ούτε την πνευματική, καθότι ο άνθρωπος θα ήταν συνεχώς δέσμιος των επιλογών που το κακό θα τον οδηγούσε και θα συγκρούονταν και με τους άλλους που θα ήταν εξίσου δέσμιοι τέτοιων επιλογών. Όμως το μυστήριο της θείας οικονομίας δίνει και την ανατροπή, τον τρόπο της νίκης κατά του κακού. Ο Χριστός «γενόμενος άνθρωπος την ημών κάθαρσιν καθαίρεται εν Ιορδάνη, ο μόνος καθαρός και ακήρατος, αγιάζων εμέ και τα ύδατα, και τας κεφαλάς των δρακόντων, συντρίβων επί του ύδατος». Είναι καθαρός και ακήρατος ο Χριστός. Γι’ αυτό και μπορεί να μας αγιάσει, να μας δώσει δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να συντρίψουμε μαζί του τις κεφαλές των δρακόντων, των αμαρτιών, του προσωποποιημένου στον διάβολο και τους δαίμονες κακού, αλλά και σ’ αυτό που τυραννά τις υπάρξεις μας.
Ο αγιασμός έρχεται με το βάπτισμά μας, δηλαδή με την μετοχή μας στο σταυρό, την ταφή και την ανάσταση του Χριστού, όταν δηλαδή εισερχόμεθα στην Εκκλησία, συνειδητοποιώντας ότι έχουμε συνεχώς έναν παλαιό άνθρωπο τον οποίο καλούμαστε να απεκδυθούμε και να ενδυθούμε ταυτόχρονα τον νέο, τόσο οντολογικά, όσο και ηθικά. Με την πίστη στο Χριστό, την εμπιστοσύνη στη σχέση μαζί Του, την αγάπη προς Αυτόν που νοηματοδοτεί την ύπαρξή μας, αλλά και την προσπάθεια για βίωση του ήθους της πίστης και της αιωνιότητας, την σταύρωση των παθών μας, δηλαδή την συναίσθηση ότι δεν είναι αυτά που έχουν αξία και προτεραιότητα στη ζωή μας, ότι δε μας δίνουν αληθινή ευτυχία, παρά μόνο μας κάνουν να δικαιολογούμαστε για την άρνησή μας να δούμε το κακό, την επίδρασή του επάνω μας και την αδυναμία μας να παλέψουμε εναντίον του. Ο πνευματικός αγώνας αποτελεί μία συνεχή πάλη εναντίον της πτώσης, μία ανανέωση της απόφασής μας να σταυρώσουμε τον παλαιό άνθρωπο, να καθαριστούμε και να αναστηθούμε, «συνταφέντες δια του βαπτίσματος». Και αυτή η απόφαση βρίσκει αρωγό το Χριστό και τους αδελφούς μας στη ζωή και στα μυστήρια της Εκκλησίας, όπου συνεχώς αναβαπτιζόμαστε και βιώνουμε τον Χριστό ως Αυτόν που είναι «ο ων, ο ην και ο ερχόμενος».
Καθαριζόμαστε, γιατί το κακό είναι ανίσχυρο μπροστά στον Θεάνθρωπο, αλλά και σε όσους επιζητούν την κοινωνία μαζί Του. Και είναι το νερό του Ιορδάνη, της κολυμβήθρας, αλλά και του αγιασμού το απτό εκείνο σημείο που μας δείχνει τη δύναμη της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, η οποία μας επιδίδεται αοράτως, μας γεμίζει χαρά, φως, ζωή και μας κάνει να αισθανόμαστε ότι το κακό, με όποια μορφή και αν παρακάθεται στον κόσμο και στη δική μας πραγματικότητα δεν μπορεί να μας νικήσει.
Είμαστε μικροί και αδύναμοι, για τον κόσμο αριθμοί και όχι πρόσωπα. Άλλοι κυβερνούν τις ζωές μας και μας υπαγορεύουν πώς θα πορευθούμε, προσθέτουν και αφαιρούν από χρήματα έως αξιοπρέπεια και παράλληλα διδάσκουν και με τα λόγια και με τα έργα τους ότι το νόημα της ζωής είναι στο εδώ. Γι’ αυτούς δεν υπάρχει αμαρτία, αλλά παρανομία, κρίση, πρόσκαιρο. Μόνο αυτοί και όσοι τους υπηρετούν ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν πώς μπορούμε να ζήσουμε. Και έχουν στα χέρια τους έναν τεράστιο σε μέγεθος μηχανισμό με τον οποίο μας υποβάλουν σε μία καθημερινή πλύση εγκεφάλου ότι υπηρετούν την αλήθεια. Η εορτή των Θεοφανείων όμως πρέπει να μας κάνει χαρούμενους που έχουμε τον τρόπο να μην υποταχτούμε στο εφήμερο και στο κακό που απειλεί να μας συντρίψει όχι μόνο νυν αλλά και αεί. Είναι ο δρόμος του αγιασμού μέσα από τη σχέση με το Χριστό, δια της οποίας φανερώνεται ο Τριαδικός Θεός. Είναι η ζωή της Εκκλησίας που μας κάνει ανοιχτούς τόσο στην προσωπική μας κάθαρση, αλλά και στη συνάντηση με τους άλλους που δεν μπορούμε παρά να αγαπούμε και να επιθυμούμε τον συν-αγιασμό τους. Είναι η βεβαιότητα ότι δεν είμαστε μόνοι μας. Το κακό συνετρίβη. Απομένει στον καθέναν μας να οικειοποιηθεί Αυτόν που το συνέτριψε.
Τη στιγμή λοιπόν που θα αντλήσουμε το ύδωρ του αγιασμού, ας το κάνουμε μετ’ ευφροσύνης, γνωρίζοντας ότι κάνουμε την ίδια κίνηση χαράς, εμπιστοσύνης, αποδοχής, κάθαρσης που έκαναν πριν από εμάς οι άγιοι της Εκκλησίας, αλλά και αυτή που θα κάνουν όσοι έρθουν μετά από εμάς. Και ο μόνος καθαρός και ακήρατος είναι δίπλα μας. Δεν θα μας αφήσει έρμαια του κακού, αρκεί εμείς να μην το φοβόμαστε. Δεν είναι άλλωστε αθάνατο. Εμείς είμαστε κοντά στο Χριστό.

Κέρκυρα, 6 Ιανουαρίου 2012

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011

2011-12-22T15:20:00.000-08:00

«Ο Χριστός δεν ίδρυσε κάποια θρησκεία που λέγεται Χριστιανισμός, αλλά φανέρωσε στον κόσμο το μυστήριο του Θεού, που είναι η Εκκλησία. Συμβαίνει όμως να μην πιστεύομε στο μυστήριο της Εκκλησίας, γι’ αυτό και δεν αναφέρομε το όνομά της, αλλά αντί για την Εκκλησία λέμε διαρκής για Χριστιανισμό και για χριστιανική θρησκεία. Αυτό με την μάταιη σκέψη ότι κάνομε επιστήμη και αντικειμενικοποιούμε την αλήθεια, επειδή συγχέομε κάθε γνώση με την αλήθεια και πιστεύομε πως η αλήθεια είναι έξω από τον άνθρωπο. Παρανοήσεις και πλάνες ωδήγησαν μέχρι που να πουν κάποιοι ότι “ ο Θεός πέθανε” και κάποιοι άλλοι ότι “η θρησκεία είναι το όπιο του λαού” . Αλλά είχαν δίκιο οι άνθρωποι. Δεν είπαν για την Εκκλησία, την Ορθόδοξη Εκκλησία, που δεν την ήξεραν και δεν την είδαν, αλλά για κάποιο Χριστιανισμό και για κάποια θρησκεία και για κάποια θεολογία, που δεν είναι πίστη και ζωή, αλλά μάταιη προσπάθεια να αποδειχθή λογικά η αλήθεια, σαν και η αλήθεια να είναι αντικειμενική γνώση. Αλλά έξω από το Θεό και τον άνθρωπο, στον οποίο ο Θεός αποκαλύπτεται, δεν υπάρχει αλήθεια, γιατί η αλήθεια δεν είναι πράγμα και αντικείμενο, αλλά πρόσωπο. “ Εγώ ειμι η αλήθεια” , είπε ο Χριστός». (+Διονύσιος Ψαριανός, Μητροπολίτης Σερβίων καί Κοζάνης).
Ας αναζητήσουμε στο μυστήριο της Εκκλησίας όχι την εξήγηση του μυστηρίου της Ενανθρωπίσεως, αλλά την βίωσή του στη ζωή μας και την μεταμόρφωσή μας, για να έχουμε ελπίδα υπέρβασης της κρίσης και νέας πορείας! Χρόνια Πολλά! Ευλογημένο παρά Θεού το νέον έτος 2012!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Κέρκυρα, 25 Δεκεμβρίου 2011

Η ΥΠΟΣΧΕΣΗ ΚΑΙ Η ΤΕΛΕΙΩΣΗ

2011-12-17T01:52:00.000-08:00

Η Κυριακή προ της Χριστού Γεννήσεως αποτελεί για την Εκκλησία μας μία ευκαιρία να μας υπενθυμίσει την αξία της πίστεως, προκειμένου να προχωρήσουμε στην βίωση του μυστηρίου της Ενανθρωπίσεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ο Απόστολος Παύλος, στην προς Εβραίους επιστολή του, κάνει μία εκτεταμένη αναφορά σε όλους εκείνους τους δικαίους της Παλαιάς Διαθήκης που προετοίμασαν τον ιουδαϊκό λαό και κατ’ επέκτασιν και όλο τον κόσμο για τον ερχομό του Κυρίου, αλλά και για τον τρόπο προσεγγίσεώς Του. Ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Γεδεών, ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Ιεφθάε, ο Σαμουήλ, ο Δαβίδ, οι προφήτες (Εβρ. 11,32) δεν αποτελούσαν μόνο ξεχωριστές μορφές-πρότυπα για τους Εβραίους χάρις στη γενναιότητα, τον ηρωισμό τους, τις μεγάλες αποφάσεις που κλήθηκαν να πάρουν στη ζωή τους. Δεν ήταν μόνο άνθρωποι που διαφύλαξαν την ενότητα και την συνοχή του λαού τους, αλλά και χάραξαν δρόμους για την πρόοδό του τόσο την υλική, όσο και την κατά Θεόν.
Ξεχώρισαν αληθινά χάρις στην πίστη την οποία επέδειξαν. Και είναι μυστήριο η πίστη, δηλαδή η εμπιστοσύνη σ’ έναν Θεό ο Οποίος υποσχέθηκε σ’ αυτούς όλους της στήριξή Του προς τα πρόσωπά τους, την πρόνοιά Του ώστε να τύχουν της γης της επαγγελίας, αλλά και να μπορέσουν να την κρατήσουν από τις διάφορες επιβουλές των εχθρών του Ισραήλ, αλλά και οι θυσίες που έπρεπε να κάνουν, προκειμένου να κρατήσουν ζωντανή αυτή την πίστη.
Το μυστήριο της πίστης αποτελεί και τον τρόπο εκείνον με τον οποίο καλούμαστε κι εμείς, ο καθένας μας, να γίνουμε συγγενείς όχι κατά σάρκα, αλλά δια Ιησού Χριστού μ’ εκείνους τους δικαίους και προπάτορες του Κυρίου μας. Και το μυστήριο αυτό ξεκινά με την εμπιστοσύνη που καλούμαστε να δείξουμε στην υπόσχεση –επαγγελία του Θεού ότι θα κληρονομήσουμε την γη, δηλαδή την Βασιλεία των Ουρανών, η οποία εντός ημών εστί, βιώνεται στην Εκκλησία, αλλά και με την Ανάσταση των νεκρών θα αποτελεί τον μοναδικό πόλο ζωής, ακόμη και γι’ αυτούς που θα την απορρίψουν. Θα ξέρουν ότι υπάρχει και θα την έχουν απορρίψει, ζώντας την κόλαση. Αυτή η υπόσχεση του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη δόθηκε στον Αβραάμ και ανανεώθηκε στους απογόνους του, ενώ στην Καινή Διαθήκη μας εδόθη δια του γεννηθέντος Κυρίου μας Ιησού Χριστού και θεμελιώθηκε στο αίμα του Γολγοθά και στην ανάσταση εκ του Τάφου. Και η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη διαφυλάττονται και βιώνονται στην Εκκλησία, όπου όλα τα γεγονότα της πίστεως λαμβάνουν υπόσταση μέσα στον λειτουργικό χρόνο, στην τέλεση της θείας λειτουργίας, αλλά και στις καρδιές μας.
Η υπόσχεση όμως δεν βρίσκεται μόνο στην πλευρά του Θεού, ο Οποίος, όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, μας έστειλε τον Υιό Του για να σαρκωθεί και να μας αποκαλύψει ότι ο Ίδιος είναι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Βρίσκεται και στην δική μας υπακοή και στην δική μας υπόσχεση να εμπιστευτούμε το Λόγο του Θεού, δηλαδή το Χριστό, και να βαδίσουμε προς την τελείωση. Τελείωση σημαίνει αγιότητα. Και για να επέλθει η αγιότητα χρειάζεται τόσο η οντολογική επιθυμία της ύπαρξης να είναι ο Χριστός το νόημα, η χαρά και η αγάπη της, όσο και η ηθική προσπάθεια μέσα στην κοινωνία και τον χρόνο της ζωής να τηρηθούν οι εντολές του Χριστού. Και αυτές οι εντολές δεν είναι άλλες από την αγάπη, την μετάνοια, την αναγνώριση στο πρόσωπο του πλησίον μας του ίδιου του Χριστού, η διακονία του πλησίον, η ασκητικότητα και η καθαρότητα της καρδιάς από κάθε λογής πάθος. Και οι δύο όψεις αυτής της υπόσχεσης ξεκινούν με το Βάπτισμα και συνεχίζονται με την μετοχή μας στη ζωή της Εκκλησίας. Μόνο σ’ αυτή τη ζωή μπορεί να εκπληρωθεί η δική μας υπόσχεση, γιατί μόνο στην Εκκλησία, δια του Αγίου Πνεύματος, υπάρχουν οι προϋποθέσεις της κοινωνίας με το Χριστό.
Όλη η πορεία μας σ’ αυτή τη ζωή είναι πορεία τελειώσεως. Οι Δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης, παρότι αποδέχτηκαν την υπόσχεση του Θεού και αγωνίστηκαν, με πολλές θυσίες να τηρήσουν το δικό τους πλαίσιο υπόσχεσης, δεν μπορούσαν να τελειωθούν χωρίς εμάς. Χωρίς την παρουσία του Χριστού και χωρίς την ύπαρξη και τη ζωή της Εκκλησίας, την οποία ο Χριστός έδωσε στον κόσμο χάρις στο Αίμα Του, δεν είναι δυνατή η τελειότητα. Ακόμη και οι Δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης ανέμεναν τον ερχομό του Χριστού στον κόσμο. Δεν είχαν σωθεί ούτε κι εκείνοι, αλλά προσδοκούσαν την ενανθρώπιση, για να καταστεί εφικτή και η δική τους κοινωνία με τον Θεό όχι μόνο στα πλαίσια αυτού του χρόνου και του κόσμου, αλλά και στην αιωνιότητα. Ο χρόνος και ο κόσμος υψώνει το καταπέτασμα της αμαρτίας, το έσοπτρον που μας επιτρέπει λίγο να ατενίσουμε το Θεό και να βιώσουμε τη χαρά της κοινωνίας μαζί Του. Μόνο ο Χριστός, που γι’ αυτό έγινε άνθρωπος, σχίζει το καταπέτασμα και μας επιτρέπει να κοινωνήσουμε απευθείας με τον Ίδιο και δι’ Αυτού εν Αγίω Πνεύματι να γνωρίσουμε τον Πατέρα. Και αυτή είναι η τελειότητα της αγιότητας. Με την ενσάρκωση και την Ανάσταση και οι Δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης μεταφέρονται στην κατάσταση της αγιότητας και μπορούν και αυτοί πλέον, αποθέμενοι την αμαρτία, να συναναστηθούν ψυχικά πρώτα και όταν έρθει η ώρα και σωματικά, ώστε μεθ’ ημών να συγ-χαίρουν και να συγ-χαιρόμαστε την αιώνια κοινωνία με το Χριστό.
Για να τηρηθεί όμως η υπόσχεση χρειάζεται θυσία. Θυσία του εαυτού μας και του εγωκεντρισμού του, θυσία των δικαιωμάτων μας, που σημαίνει ανοχή, συγχώρεση και παραίτηση χάριν του άλλου. Σημαίνει απόκτηση ήθους ανιδιοτέλειας και μοιράσματος. Και κάτι τέτοιο φαντάζει ιδιαίτερα δύσκολο σε μία εποχή που ο κύριος στόχος φαντάζει πλέον η επιβίωση. Όπου οι Ισχυροί του κόσμου συμπνίγουν τα δικαιώματα των ασθενέστερων, αφού πρώτα τους έχουν υποτάξει. Αλλά και ο καθένας μας, παρασυρμένος από το πνεύμα της εποχής, λειτουργεί με μόνο γνώμονα τον ατομισμό και όχι την συλλογική πορεία πίστης και αγάπης.
Αυτές τις άγιες ημέρες ας θυμόμαστε την υπόσχεση του Θεού που πραγματοποιήθηκε με τη ενανθρώπιση, αλλά και πραγματοποιείται μέσα από την κοινωνία με τον Γεννηθέντα Χριστό στη ζωή της Εκκλησίας. Και ο καθένας μας ας προσπαθήσει να δώσει την δική του υπόσχεση πίστεως, υπερβάσεως της αμαρτίας, ανιδιοτελούς αγάπης και θυσίας. Και ας εργαστούμε μέσα στην Εκκλησία αυτή η υπόσχεση να γίνει συλλογικό όραμα και νόημα ζωής. Για να συμπορευθούμε με τους Δικαίους και τους Αγίους τον δρόμο της τελειώσεως στη Βασιλεία των Ουρανών.

Κέρκυρα, 18 Δεκεμβρίου 2011

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ

2011-12-11T12:33:00.000-08:00

«Της Συνόδου της πρώτης ανεδείχθης υπέρμαχος και θαυματουργώ λόγω μόνω ποταμούς ανεχαίτισας,
Σπυρίδων μακάριε σοφέ . όθεν νεκρά σοι εκ τάφου προσφωνεί, και όφιν εις χρυσούν μετέβαλες . και εν τω μέλπειν τας αγίας σου ευχάς, αγγέλους έσχες συλλειτουργούντας σοι ιερώτατε. Δόξα τω δεδωκότι σοι ισχύν. Δόξα τω σε στεφανώσαντι. Δόξα τω ενεργούντι δια σου τοιαύτα τέρατα»
Ο βίος του κάθε ανθρώπου περιλαμβάνει την «κοινήν μοίραν» και τα ιδιαίτερα, μοναδικά και ανεπανάληπτα χαρακτηριστικά του. Ο βίος των Αγίων συμπεριλαμβάνει στα κοινά σημεία της ανθρώπινης φύσης και κάτι που είναι μοναδικό, αλλά και ταυτόχρονα κοινό, σε κάθε χριστιανό: την αγιότητα. Γιατί η αγιότητα δεν αποτελεί προνόμιο των λίγων, ούτε ειδικό δώρο της Εκκλησίας σε κάποια ξεχωριστά για τα κατορθώματα και τις αρετές τους πρόσωπα, αλλά «κοινή μοίρα» όλων των ανθρώπων που πιστεύουν στο Χριστό, βαπτίζονται «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» , εντάσσονται στην Εκκλησία και συναισθάνονται το μέγιστο δώρημα του Θεού.
Είναι «κοινή μοίρα» η αγιότητα διότι κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι την κατέχει εξ αιτίας των δικών του κόπων. «Δωρεάν λαμβάνεται» παρά του Θεού και αποτελεί «το της υιοθεσίας χάρισμα» . Η αγιότητα δεν αφαιρείται από τον άνθρωπο. Εκείνος που δεν θέλει την κοινωνία με το Θεό, παραιτείται από αυτήν. Και ο Θεός, σεβόμενος την ελευθερία, την ύψιστη δική Του ιδιότητα με την οποία επροίκισε το τελειότερο των δημιουργημάτων Του, αποδέχεται την παραίτηση. Δίδει όμως, επειδή «θέλει πάντας ανθρώπους σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν» , τις ευκαιρίες ο άνθρωπος να οικειωθεί πάλι την αγιότητα και να επιστρέψει στον οικία του Πατρός του, όπου «πολλαί μοναί εισί» , να συγκοινωνήσει με τους άλλους Αγίους και τους Αγγέλους και να διαλαλεί εξ όλης της ψυχής και εξ όλης της ισχύος και εξ όλης της διανοίας του «Αββά ο Πατήρ» .
Η Εκκλησία, όταν αναφέρεται σε αγίους, εννοεί όλους τους χριστιανούς οι οποίοι επιζητούν την κοινωνία με το Θεό. Και όταν αναγνωρίζει αγίους, δηλώνει ότι «ετελειώθησαν» σ’ αυτή τη ζωή. Αυτή η ωραία φράση στο μηνολόγιο κάθε ημέρας («εν ειρήνη τελειούται», «ξίφει τμηθείς την κεφαλήν τελειούται», «πυρί τελειούται»), μαρτυρεί ότι οι Άγιοι αγωνίστηκαν να κρατήσουν στη ζωή τους το δώρο του Θεού, την αγιότητα, και ότι την ώρα που πέθαναν έπαψαν να βρίσκονται πλέον στο μεταίχμιο εκείνο της «αεί σχοινοβασίας» μεταξύ της πτώσης και της επιστροφής. Εκείνη τη στιγμή έγιναν πλέον τέλειοι, δεν κινδυνεύουν από τον χρόνο και τον πειρασμό να παραιτηθούν από την αγιότητα, η ύπαρξη τους βρίσκεται πλέον «εν χειρί Θεού και ου μη άψηται αυτούς βάσανος» . Και η πιο κοπιώδης βάσανος δεν είναι η θλίψη και ο πόνος για τις όποιες δοκιμασίες, αλλά η αγωνία να μην απωλεσθεί το δώρο του Θεού, η αγιότητα, μέσα στους πειρασμούς, την επίθεση των λογισμών, την αδυναμία του χαρακτήρα, την κόπωση της ζωής.
Υπάρχουν αναρίθμητοι Άγιοι απανταχού της γης, που δεν είναι τοποθετημένοι επίσημα στα συναξάρια και τα μηνολόγια της Εκκλησίας. Μπορεί να είναι και δικοί μας άνθρωποι, γείτονές μας, οικείοι μας, αλλά και άγνωστοι, οι οποίοι όλοι αναπαύονται στα χέρια του Θεού και Εκείνος θα κρίνει πότε και εάν θα αποκαλυφθεί η τελείωσίς τους. Άλλωστε, γνωρίζουμε καλώς ότι ο Θεός επιτρέπει την αγιοκατάταξη ανθρώπων για να διαπιστώνουμε την δύναμη του δώρου Του, το οποίο είναι κοινό σε όλους, για να μας δώσει την ευκαιρία να τιμήσουμε τους φίλους Του που είναι οι Άγιοι και να Τον δοξάσουμε. «Θαυμαστός ο Θεός εν τοις αγίοις αυτού. Τοις Αγίοις τοις εν τη γη Αυτού εθαυμάστωσεν ο Κύριος».
Ο Άγιός μας Σπυρίδων ανήκει στους Αγίους που αξιώθηκαν από τον Θεό, την Εκκλησία και την συνείδηση του λαού απανταχού της γης, την αναγνώριση. Ανεδείχθη «υπέρμαχος της Συνόδου της Πρώτης». Κι αυτό γιατί ήταν πρωτίστως Ποιμήν και ως ποιμένα η Εκκλησία ζήτησε την συμμετοχή του στο κατεξοχήν όργανο αποφάσεών της: την Σύνοδο. Το Συνοδικό σύστημα αποτελεί έκφραση του «εμείς» της Εκκλησίας από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής της και σ’ αυτό συμμετέχουν οι Ποιμένες, αυτοί δηλαδή οι οποίοι δεν βλέπουν τα λογικά πρόβατα ως μισθωτοί. Νοιάζονται για τα πρόβατά τους, επειδή αυτά ανήκουν στο Θεό – Πατέρα. Τόσο οι ποιμένες όσο και το ποίμνιο έχουν το δικαίωμα να είναι παιδιά του Θεού, διότι πιστεύουν σ’ Αυτόν: «όσοι δε έλαβον Αυτόν, έδωκεν αυτοίς εξουσίαν τέκνα Θεού γενέσθαι, τοις πιστεύουσιν εις το όνομα αυτού». Και οι ποιμένες αγαπούν τα παιδιά τους ωσάν φυσικοί πατέρες. Όταν ο λύκος επιτίθεται στα πρόβατα, είτε δια της αμαρτίας είτε δια των αιρέσεων είτε δια των βιοτικών μεριμνών, οι ποιμένες προχωρούν μπροστά και παλεύουν μαζί του. Είναι οι ηγέτες που υπερασπίζονται τα πρόβατά τους, γιατί τα γνωρίζουν και γνωρίζονται από εκείνα, και είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν και τη ζωή τους γι’ αυτά.
Αυτό έκανε και ο Άγιος Σπυρίδων. Υπερασπίστηκε τα πρόβατά του στην Α’ Οικουμενική Σύνοδο. Εκείνα τον εξέλεξαν ποιμένα τους στην Τριμυθούντα, καθότι γνώριζαν την αρετή του και την θεογνωσία του. Και αυτός τους ανταπέδωσε την αγάπη, διακονώντας τους μέχρι το τέλος της ζωής του και οδηγώντας τους στον Θεό. Υπερασπίστηκε την αλήθεια στην Σύνοδο, κατατροπώνοντας τον Άρειο με το θαύμα του κεραμιδιού, αλλά και τον φιλόσοφο Ευλόγιο, υπερασπιστή του Αρείου, δια των λόγων του . Στη Σύνοδο δεν προμελέτησε «απολογηθήναι». Βίωνε στην καρδιά του τον Κυριακό λόγο: « Εγώ γαρ δώσω υμίν στόμα και σοφίαν, η ου δυνήσονται αντιπείν ουδέ αντιστήναι πάντες οι αντικείμενοι υμίν». Και εποίησε «τοιαύτα τέρατα», δια των οποίων τα πρόβατά του προστατεύθηκαν και η Εκκλησία κατενόησε στην πράξη το Τριαδολογικό δόγμα.
Τόσο ο λόγος του Αγίου, όσο και το θαύμα, μαρτύρησαν περί της θεολογίας της Εκκλησίας. Η Τριαδικότητα του Θεού είναι η βάση της πίστης μας. Χωρίς την διάκριση των Προσώπων, ο Θεός θα παρέμενε απρόσωπος και η σχέση μας μαζί Του αδύνατη. Παράλληλα, ούτε ο άνθρωπος θα μπορούσε να κατανοηθεί ως προσωπική ύπαρξη, της οποίας η παρουσία στον κόσμο νοηματοδοτείται στην σχέση με τον Θεό και τον πλησίον. Γιατί όπως ο Θεός είναι ένας και τρία Πρόσωπα, έτσι και ο άνθρωπος είναι ένας, μετέχει της κοινής φύσης, αλλά είναι ταυτόχρονα και μυριοπρόσωπος, ξεχωριστός, μοναδικός. Όπως τα Πρόσωπα της Τριάδος αλληλοπεριχωρούνται εν ελευθερία και αγάπη, έχουν το αυτό θέλημα, χάριν της αγάπης και είναι Αγάπη , έτσι και ο άνθρωπος, πλασμένος κατ’ εικόνα και ομοίωσιν του Τριαδικού Θεού, καλείται να ζήσει εν τη Εκκλησία την αλληλοπεριχώρηση με τον Θεό και τον πλησίον, εν ελευθερία και αγάπη, να μεταλάβει της αγιότητας του Θεού και ταυτόχρονα να αγιασθεί ο ίδιος, να σωθεί και να σώσει.
Αυτό το δύσκολο στην διατύπωσή του μήνυμα της Θεολογίας ο Άγιος το παρουσίασε στην πράξη με το θαύμα του κεραμιδιού. Στην ζωή της Εκκλησίας δεν προηγούνται οι έννοιες, οι σκέψεις, οι διατυπώσεις της Αλήθειας σε δόγματα, προτάσεις αξιωματικές που γίνονται αποδεκτές από την συνείδηση του πληρώματος. Προηγείται η Αλήθεια, η οποία γίνεται κατανοητή όταν βιώνεται. Και τα δόγματα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η διατύπωση εν λέξεσι, εν εικονίσμασι, εν μυστηρίοις του βιώματος της Αλήθειας. Γι’ αυτό ο Ποιμήν Σπυρίδων, βιώνοντας την Αλήθεια της Τριάδος, διατυπώνει στην απλότητα των υλικών ενός κεραμιδιού (το χώμα, το νερό και η φωτιά που γίνονται ένα) το βίωμά του που γίνεται δόγμα.
Και βιώνει ο Άγιος την κοινωνία με τον Θεό διότι αγαπά. Καρδιά, νους και χείλη, ολόκληρη η ύπαρξη ανήκουν στον Δημιουργό. Και δεν αγαπά μόνο το Θεό, αλλά και την εικόνα Του, τον άνθρωπο. Ο κατεξοχήν τρόπος έκφρασης της αγάπης είναι για τον Άγιο, και μάλιστα για τον Ποιμένα Άγιο, η προσευχή. Προσευχή σημαίνει μνήμη Θεού, επίκλησή Του, δοξολογία Του και ταυτόχρονα, παράκληση σ’ Αυτόν για τα πρόβατά Του. Και η προσευχή γίνεται η βάση για τα θαύματα. «Πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη».
Το θαύμα αποτελεί βεβαίως υπέρβαση των φυσικών νόμων. Δεν γίνεται όμως από τον Θεό δια του Αγίου για να εντυπωσιάσει τους ανθρώπους, για να τους εξαναγκάσει να πιστέψουν, για να καθυποτάξει την ελευθερία τους. Ούτε γίνεται για να επιβραβεύσει την πίστη τους και να τους οδηγήσει στην υπερηφάνεια. Γίνεται από αγάπη για τον άνθρωπο, για να μετανοήσει, να δοξολογήσει τον Θεό, να ικανοποιήσει απλές καθημερινές του ανάγκες και να κατανοήσει την αγάπη και την Πρόνοια του Θεού. Το θαύμα γίνεται για να παραδώσει ο άνθρωπος τη ζωή του στην αγάπη του Θεού και να δει τον πλησίον του ως «σύνδουλό» του ενώπιον του Θεού και ταυτόχρονα ως αδελφό του.
Γι’ αυτό τα θαύματα προϋποθέτουν τη σχέση του Αγίου με το Θεό και αναδεικνύουν την μακαριότητα και την κατά Θεόν σοφία του. Ο Άγιος γίνεται μακάριος, δηλαδή ευτυχισμένος, όχι γιατί μπορεί να κάνει θαύματα, αλλά γιατί ζει την σχέση του με τον Θεό και όποιος κοινωνεί τον Θεό, είναι ευτυχής. Αυτό είναι το μέγιστον θαύμα. Όποιος ζει την προτεραιότητα του Θεού στην καρδιά του, δεν μπορεί παρά να αγαπά τον συνάνθρωπό του και να επιθυμεί κι εκείνος να ζήσει τον Θεό. Οι βιοτικές μέριμνες, η φτώχεια, η ασθένεια, η παράδοση στην κακία των άλλων γίνονται τα ζιζάνια εκείνα που συμπνίγουν τον σπόρο του Ευαγγελίου. Ο Θεός τότε επιτρέπει δια των Αγίων Του να γίνονται θαύματα, για να επιστρέψουν οι άνθρωποι σ’ Αυτόν, να Τον δοξάσουν και να αφήσουν τον Λόγο να καρπίσει.
Έτσι και ο Άγιος «θαυματουργώ λόγω μόνω ποταμούς ανεχαίτισε». Σταμάτησε τον ποταμό που τον εμπόδιζε να περάσει και να μεταβεί σε έναν τόπο, όπου κάποιος φίλος του, συκοφαντημένος από τους εχθρούς του, επρόκειτο να θανατωθεί. Μιμούμενος τον Ιησού του Ναυή, όταν πέρασε τον Ιορδάνη ποταμό με την Κιβωτό της Διαθήκης, σταματά κι αυτός με τον λόγο της προσευχής του τον ποταμό. Νικά την δύναμη της φύσης, όχι ως τερατουργός και θαυματοποιός, αλλά ως αγαπών πρόσωπο. Η προσευχή του έχει μετατραπεί σε αγάπη και η αγάπη σε προσευχή. Και ο Θεός που δημιούργησε τους νόμους της φύσης, αναστέλλει την λειτουργία τους για να μπορέσει η αγάπη να υπερνικήσει τον πειρασμό, την αμαρτία και τον θάνατο.
Το ίδιο θα συμβεί με την συνομιλία του Αγίου με την κόρη του που βρίσκεται νεκρή στον τάφο (όθεν νεκρά), με απώτερο σκοπό να βρεθεί το αντικείμενο της φτωχής γυναίκας, το οποίο η κόρη του είχε κρύψει πριν πεθάνει. Το ίδιο θα συμβεί και με το θαύμα της μεταβολής του φιδιού σε χρυσάφι, για να μπορέσει ο φτωχός άνθρωπος να λάβει από τον πλούσιο καρπό και να σπείρει το χωράφι του. Ο Άγιος, δια της προσευχής, θα δώσει το υλικό στοιχείο στον πλησίον για να ζήσει, συντρίβοντας την σιωπή του θανάτου. Θα οδηγήσει δια της προσευχής το φυσικό στοιχείο σε υλική μεταμόρφωση, όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά για να δείξει αγάπη. Θα δηλώσει ότι κάθε τι που υπάρχει στον κόσμο δόθηκε από τον Θεό για να μπορούμε να αγαπούμε. Ακόμη και τα υλικά αγαθά μας δίδονται από τον Θεό προς πρόσκαιρη χρήση και όχι προς ιδιοκτησία ή θεοποίησή τους. Και η χρήση δικαιώνεται μόνο δια της αγάπης. Όταν ο άνθρωπος δεν χρειάζεται άλλο το υλικό αγαθό, τότε αυτό επιστρέφει «εις γην εξ ης ελήφθη». Μόνο η αγάπη μένει.
Η αγάπη της Εκκλησίας και των Αγίων δεν είναι ωραίος λόγος. Δεν είναι συναίσθημα. Δεν είναι κτήση και υποταγή του άλλου. Δεν είναι καν αξία και ιδανικό ή βάση για ιδεολογία και φιλοσοφία. Είναι φυσική κατάσταση που αγκαλιάζει ολόκληρη την ύπαρξη και εκδηλώνεται προς όλους, μισούντας και αγαπώντας. Εκδηλώνεται προς την φύση ως δημιουργία του Θεού. Εκδηλώνεται προς τον εαυτό μας, όχι όμως αυτειδωλικά, αλλά ως επιθυμία για κοινωνία με τον Θεό, δηλαδή για σωτηρία. Και η αγάπη αυτή πηγάζει από την μαθητεία στις εντολές του Θεού και την τήρησή τους: «εάν αγαπάτε με, τας εντολάς τας εμάς τηρήσατε» και «εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί εστέ, εάν αγάπην έχητε εν αλλήλοις» .
Η αγάπη των Αγίων είναι προσευχή, διότι μόνο στην κατάσταση της προσευχής ο Άγιος απαρνιέται τον εαυτό του, αίρει τον σταυρό του και ακολουθεί τον Θεό. Η προσευχή είναι άσκηση ολόκληρης της ύπαρξης και όχι διανοητική κατάσταση. Η προσευχή είναι υπέρβαση του θανάτου διότι ο Άγιος, επικαλούμενος τον Θεό, «δεν ζη ουκέτι αυτός, ζη δε εν αυτώ Χριστός» . Και δια της ζωής του Χριστού, ο Άγιος νικά τον πνευματικό και αιώνιο θάνατο, που είναι ο χωρισμός της ύπαρξης από τον Δημιουργό της, τον Θεό.
Η προσευχή του Αγίου δεν περιλαμβάνει μόνο τον εαυτό του, αλλά και τον πλησίον και τον κόσμο. Γι’ αυτό και ο Άγιος είναι ο αληθινά παγκόσμιος, οικουμενικός άνθρωπος. Η αγάπη τον κάνει να συμπάσχει με όλους και για όλους στην Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Η προσευχή του Αγίου τον μεταφέρει από τον ιστορικό χρόνο στον εσχατολογικό. Και ταυτόχρονα, δηλώνει ότι αυτό είναι η Εκκλησία. Η βίωση των εσχάτων, της Βασιλείας των Ουρανών, στην ιστορία, στο παρόν, το τώρα, και όχι μόνο στο επέκεινα.
Ο Άγιος, όταν έψαλε στην λειτουργία και τις ακολουθίες τις άγιες προσευχές του, είχε τους Αγγέλους συλλειτουργούντας. Έλεγε «ειρήνη πάσι» και απαντούσαν οι Άγγελοι «και τω Πνεύματί σου» . Μας δείχνει έτσι ότι την στιγμή της λειτουργικής προσευχής, όταν δηλαδή ο άνθρωπος επιζητεί να υπερβεί την μοναξιά του, να κοινωνήσει με τον Θεό, τους Αγγέλους, τους Αγίους εν τω κοινώ ποτηρίω, να βιώσει δηλαδή την εν Χριστώ ενότητα του κόσμου, όλη η κτίση συμπροσφέρεται στον Κτίσαντα, και ακόμη και οι πνευματικές υπάρξεις συμμετέχουν στην προσευχή του Αγίου. «Ευχαριστούμεν σοι και υπέρ της λειτουργίας ταύτης ην εκ των χειρών ημών κατηξίωσας, καίτοι σοι παρεστήκασι χιλιάδες Αρχαγγέλων και μυριάδες αγγέλων, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, εξαπτέρυγα, πολυόμματα, μετάρσια, πτερωτά, τον επινίκιον ύμνον άδοντα».
Η προσευχή του Αγίου μετατρέπεται τότε από προσωπική σε λειτουργική. Δεν σβήνει βεβαίως το πρόσωπο, δεν χάνεται στην μακαριότητα του Θεού, δεν εκμηδενίζεται, όπως πιστεύουν οι ανατολικές θρησκείες που αναζητούν στον μηδενισμό την ευτυχία. Το πρόσωπο ενώνεται με τον Θεό και τον πλησίον, καταθέτει την πίστη, τα χαρίσματά του, την αγάπη του, ακόμη και τα πάθη του και του δίδεται «εις άφεσιν αμαρτιών και εις ζωήν αιώνιον… ο προσφέρων και προσφερόμενος, ο προσδεχόμενος και διαδιδόμενος… ο πάντοτε εσθιόμενος και μηδέποτε δαπανώμενος, αλλά τους μετέχοντας αγιάζων» Ιησούς Χριστός. Και τότε το πρόσωπο όχι μόνο δεν χάνεται, αλλά φωτίζεται, χαίρεται, θερμαίνεται εσωτερικά και ζει το επέκεινα, τα έσχατα εν τη Ιστορία, υπερβαίνει τον χρόνο και, ταυτόχρονα, παραμένει στο χρόνο. Ο Άγιος στην λειτουργία ξεπερνά τον θάνατο, γιατί ζει οντολογικά την σχέση με το Χριστό, μετέχει στο Σώμα Του και το Αίμα Του, οδηγεί και το πλήρωμα της Εκκλησίας στην μετοχή και βιώνει λειτουργικά την προσωπική του μεταμόρφωση, την προσωπική του ανάσταση, την προσωπική του ανάληψη.
Προϋπόθεση και αίτημα της λειτουργικής προσευχής η ειρήνη της καρδιάς. Απάντηση και ευχή από τους Αγγέλους να υπάρχει η καρδιακή ειρήνη ως δώρο Θεού «και τω πνεύματί σου», δηλαδή σε ολόκληρη την εσώτερη ύπαρξή μας να κυριαρχεί η βεβαιότητα και η βίωση της παρουσίας του Θεού, που είναι ο μόνος που δίδει την αληθινή ειρήνη. Και οι Άγγελοι γίνονται συλλειτουργοί του Αγίου. Η φωνή τους ακούγεται, όχι νοερά και ακατάληπτα, όπως στην λειτουργία ημών των «αναξίων προσέρχεσθαι, προσεγγίζειν ή λειτουργείν» , αλλά αισθητά. «Ου δι’ αυτόν η φωνή αύτη γέγονε, αλλά δι’ ημάς», για να θυμόμαστε και να ποθούμε αυτό που δεν αγωνιζόμαστε να γευθούμε, την ολοκάρδια μετοχή στο Θεό, την συλλειτουργία με τον λαό, τους Αγίους, τους Αγγέλους, την όλη Εκκλησία, τον Ιησού Χριστό.
Ο Άγιος θεώνεται τελικά εν τη Εκκλησία. Χωρίς εκείνη δεν υπάρχει αγιότητα. Γι’ αυτό ο Άγιος δεν είναι απλώς ένας καλός χριστιανός, ένας καλός άνθρωπος. Είναι ο εν τη Εκκλησία μεταμορφούμενος, ο εν τη Εκκλησία μετανοών και επιστρέφων στον Θεό, ο εν τη Εκκλησία αγαπών. Και όλα αυτά πηγάζουν από την χάρη του Αγίου Πνεύματος. Δεν είναι κατόρθωμα δικό του η αγιότητα, αλλά δωρεά από το Άγιο Πνεύμα στην Εκκλησία. Γιατί μόνο εκεί υπάρχει, δρα, φωτίζει, αγιάζει, δωρίζει, χαριτώνει, θεοποιεί το τρίτο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Αλλιώς, ο άγιος θα ήταν ένας τίμιος και ηθικός άνθρωπος, χωρίς εσχατολογική προοπτική και η πίστη μία ανθρωπιστική ιδέα, ένα ιδεολόγημα ενδιαφέρον, ίσως, και σπουδαίο, που δεν θα οδηγούσε όμως στον Θεό και δεν θα έσωζε.
Γι’ αυτό και τελικά στο πρόσωπο κάθε Αγίου δοξάζουμε τον Τριαδικό Θεό, ο Οποίος δόξασε τον Άγιο. Ο Άγιος γνώρισε στη ζωή του τον Χριστό και, ταυτόχρονα, γνώρισε τον Πατέρα. «Ο εωρακώς εμέ εώρακε τον πατέρα». Και η Θεογνωσία δεν επιτυγχάνεται χωρίς την συνέργεια και την χάρη του Αγίου Πνεύματος. Τα πάντα στη ζωή του Αγίου, τα θαυμαστά τέρατα, τα ιάματα, ο καρπός, η αιωνιότητα αποτελούν φανερώσεις της θείας ενέργειας («δόξα τω δεδωκότι σοι ισχύν»). Ο Άγιος γίνεται σκεύος της χάριτος, βιώνει την αγάπη του Θεού και παραδίδει την ελευθερία του στα χέρια Του, για να μεταδώσει ο Θεός την ζωή στον ίδιο τον Άγιο, τους αδελφούς του, τον κόσμο. Για να έρθει στο τέλος και «ο της δικαιοσύνης στέφανος», η τελείωση, η αιώνια υιοθεσία.
Απτό σημάδι της υιοθεσίας ενίοτε είναι η αφθαρσία του σώματος. Οι φυσικοί νόμοι αναστέλλονται όχι μόνο στα θαύματα που τελούνται από τον Άγιο εν ζωή, αλλά και στο σώμα του Αγίου μετά θάνατον. Δίδει ο Θεός την ευλογία να μην επέρχεται η λύσις του σώματος, παρά την ταφή και το πέρασμα του χρόνου, για να μας δείξει ότι «τα αδύνατα παρά ανθρώποις, δυνατά παρά τω Θεώ εστίν». Για να μας δείξει ότι θα έλθει «η κοινή ανάστασις» και ότι ο βιολογικός θάνατος δεν είναι το τέλος, αλλά το πέρασμα. Για να δυναμώνουμε την πνευματική μας προσπάθεια να αγαπήσουμε τον Θεό. Για να προσπαθούμε να συναντήσουμε την ζωή ως προσευχή και να καταστήσουμε την προσευχή ζωή μας. Για να αντέξουμε τις ποικίλες δοκιμασίες, προσωπικές, κοινωνικές, ιστορικές. Για να κρατήσουμε την πίστη μας. Για να μιμηθούμε τον φίλο του Θεού, τον Άγιο, που γίνεται πατέρας και αδελφός μας, αλλά, κυρίως, πρέσβης ακοίμητος προς Κύριον. Όχι μόνο για τα υλικά, τις βιοτικές μας μέριμνες, τις αγωνίες μας, αλλά για την επιθυμία μας να σωθούμε.
Ο Άγιος, μετέχοντας στην κοινή μας φύση, δείχνει το αληθινό της νόημα. Το «υπέρ την φύσιν», τον αγιασμό, την σωτηρία. Την εσχατολογική προοπτική στο χρόνο και την ιστορία. Την «πάντοτε, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων» ευλογημένη Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και μας καλεί να πιστέψουμε, να μετανοήσουμε, να επιστρέψουμε, να αγαπήσουμε εν τη Εκκλησία. Ο Άγιος αγαπήθηκε για την απλότητα, την ταπείνωση, την κοινωνία με το Θεό και τους ανθρώπους. Έγινε η θύρα, δια της οποίας, εάν κάποιος εισέλθει στην Εκκλησία, θα σωθεί. Γιατί θα συναντήσει τον Αρχιποίμενα Χριστό. Γι’ αυτό κάθε φορά που τον τοποθετούμε όρθιο στην θύρα του ναού του και ασπαζόμαστε τους αφθάρτους πόδας του, καλούμαστε από αυτόν να τον ακολουθήσουμε στην αυλή των προβάτων. Αυτός προπορεύτηκε έμπροσθεν ημών. Η φωνή του μας προφυλάσσει από τους κλέπτες και τους ληστές. Και μαζί του θα είμαστε «μία ποίμνη» με Ποιμένα τον Κύριό μας.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Από τον τόμο, Άγιος Σπυρίδων: Ο Ναός και η Λατρεία του στην Κέρκυρα, Κέρκυρα 2007

ΣΑΡΚΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑ

2011-12-09T13:21:00.000-08:00

Ο Απόστολος Παύλος, στην προς Κολοσσαείς επιστολή του, προτρέπει τα μέλη της Εκκλησίας να απονεκρώσουν ό,τι τους συνδέει με το αμαρτωλό τους παρελθόν: την πορνεία, την ηθική ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία (Κολ. 3, 5). Ο Παύλος κάνει λεπτομερή αναφορά σε αμαρτίες και πάθη που καθήλωναν τους χριστιανούς εξ ειδωλολατρών με το παρελθόν τους και μας δείχνει ότι η επιθυμία για χριστιανική ζωή δεν μπορεί να συνδυάζεται με μια ζωή παραδομένη στην νοοτροπία της ειδωλολατρίας, στη νοοτροπία του παλαιού ανθρώπου, με τις επιθυμίες και τις πράξεις του. Η στάση αυτή του Παύλου δεν έχει να κάνει μόνο με την καταδίκη των συγκεκριμένων στάσεων ζωής, των συγκεκριμένων αμαρτιών. Δεν είναι μόνο η αμαρτία που βλάπτει τον άνθρωπο καθαυτόν. Η αμαρτία βλάπτει τη σχέση του ανθρώπου με το Θεό και τον συνάνθρωπο, αλλά, και, την ίδια στιγμή καθηλώνει τον άνθρωπο στο παρελθόν του, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να προχωρήσει στην καινούρια ζωή την οποία λαμβάνει εισερχόμενος στη ζωή της Εκκλησίας και αποκτώντας σχέση με το Θεό.
Ο Παύλος δείχνει από την μία πλευρά την σάρκα, η οποία κρατούσε τους ειδωλολάτρες υπόδουλους στη γη, στην χθαμαλότητα, στην ενασχόληση και την κυριάρχησή τους από τις επιθυμίες τους, με δύο άξονες. Ο πρώτος έχει να κάνει με την υποδούλωση της καρδιάς, δια της φιληδονίας και των τρόπων με τους οποίους αυτή εκδηλώνεται, και δια της πλεονεξίας, την οποία θα χαρακτηρίσει ως την κατεξοχήν έκφραση της ειδωλολατρίας. Δεν θα μείνει όμως στις επιθυμίες της καρδιάς, οι οποίες βλάπτουν κατεξοχήν τον έσω άνθρωπο. Θα προχωρήσει και στον δεύτερο άξονα, που έχει να κάνει με τον τρόπο που οι άνθρωποι συμπεριφέρονται στους συνανθρώπους τους. Θα μιλήσει για την ανάγκη αποταγής της οργής, του θυμού, της πονηρίας, της κακολογίας, της αισχρολογίας και των ψεμάτων που ο ένας λέει στον άλλο (Κολ. 3, 8-9). Αυτά όλα βλάπτουν τον άνθρωπο και εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά, στη συνάντησή του με τους άλλους. Η ανακαίνιση του ανθρώπου δεν περιορίζεται στην σάρκα. Προχωρά και στον τρόπο που βλέπει τον συνάνθρωπο, δηλαδή στην υπερηφάνεια που τον κάνει να θυμώνει, να οργίζεται, να είναι πονηρός έναντι του άλλου, να τον κακολογεί, να αισχρολογείς εις βάρος του, να λέει ψέματα. Αν τα πρώτα είναι ευδιάκριτα πάθη, τα δεύτερα είναι πιο δυσδιάκριτα και γι’ αυτό δυσκολότερα αντιμετωπίζονται.
Ένας από τους σπουδαιότερους θεολόγους του 20ού αιώνα, ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν, γράφει στο ημερολόγιό του χαρακτηριστικά: «ουσιαστικά όλες οι αμαρτίες προέρχονται από δύο πηγές: τη σάρκα και την υπερηφάνεια. Η υπερηφάνεια όμως είναι πολύ πιο τρομακτική (στο κάτω της γραφής, κατέστρεψε τις αγγελικές δυνάμεις). Οι Χριστιανοί έχουν επικεντρώσει την προσοχή τους, το θρησκευτικό τους ‘’πάθος’’ στη σάρκα, αλλά πόσο πιο εύκολο δεν είναι να υποκύπτουν στην υπερηφάνεια. Η πνευματική αλαζονεία (αλήθεια, πνευματικότητα, ζηλωτισμός) είναι η πιο τρομερή απ’ όλες. Η δυσκολία του αγώνα κατά της υπερηφάνειας βρίσκεται στο γεγονός πως η υπερηφάνεια, αντίθετα από τη σάρκα, εμφανίζεται με πάρα πολλές διαφορετικές μορφές και πολύ εύκολα παίρνει τη μορφή αγγέλου φωτός. Με την ταπείνωση οι άνθρωποι αποκτούν τη γνώση της αναξιότητας και των ελαττωμάτων τους, και γι’ αυτό η ταπείνωση είναι η θεϊκότερη απ΄ όλες τις δυνατές αρετές. Γινόμαστε ταπεινοί, όχι επειδή παρατηρούμε τους εαυτούς μας (με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, πράγματι που πάντοτε οδηγεί στην υπερηφάνεια, επειδή η ψευδής ταπείνωση είναι απλώς μια άλλη όψη της υπερηφάνειας, ίσως η πιο δύσκολη ως προς τη θεραπεία), αλλά μόνο αν βλέπουμε τον Θεό και την ταπείνωσή Του» (π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, Ημερολόγιο, Αθήνα 2002, σελ. 22).
Η ζωή της Εκκλησίας οδηγεί τον άνθρωπο «εις επίγνωσιν» του Θεού. Τα δύο βαρίδια που ανήκουν στον παλαιό άνθρωπο είναι η σάρκα και η υπερηφάνεια. Δεν απαγορεύει βεβαίως ο Θεός τις χαρές και τις ηδονές του βίου. Τις συνδέει όμως με την αγάπη προς τον πλησίον και δεν θέλει την πορνεία, δηλαδή τον εγκλωβισμό του ανθρώπου στις ηδονές για τον εαυτό του και την μετατροπή του σε σάρκα. Από την άλλη, ο Θεός δεν θέλει έναν άνθρωπο δούλο των συνανθρώπων του, χωρίς κρίση και επίγνωση ποιος είναι και τι ζητά μέσα στον κόσμο. Δεν θέλει όμως και έναν άνθρωπο που να εξουσιάζει τους άλλους, να τους εξουθενώνει λεκτικά και κοινωνικά, να επιβάλλει το θέλημά του σ’ εκείνους για να αυτοπροβληθεί και να διακονηθεί από αυτούς. Ζητά την ταπείνωση εκείνη που θα κάνει τον άνθρωπο να διακονεί, να προσφέρει, να μοιράζεται, να συγχωρεί, να μην δίδει κακία, αλλά αγαθοσύνη στους άλλους. Γι’ αυτό μέσα στη ζωή της Εκκλησίας ο άνθρωπος μαθαίνει να βρίσκει το λεπτό εκείνο όριο που θα τον κάνει να ζει την χαρά του νέου, τόσο στη σχέση του με το Θεό όσο και στη σχέση του με τον πλησίον.
Η εποχή μας θεωρεί ως πυλώνες του πολιτισμού τα δύο αυτά βαρίδια. Αποθεώνει το πνεύμα της πορνείας, που το θεωρεί δικαίωμα της σάρκας, αλλά και δικαιολογεί το πνεύμα της εξουσίας, του δικαιώματος του ανθρώπου όχι απλώς να έχει άποψη για τους άλλους, αλλά να τους εξουθενώνει καθημερινά με την ισχύ του στόματος και των παθών. Δεν αποδέχεται ότι ο άνθρωπος βλάπτεται τόσο εντός του όσο και στις σχέσεις με τους άλλους, απλώς μετριάζει, βάζοντας όρια νομιμότητας, την όποια συμπεριφορά καθίσταται αντικοινωνική. Γι’ αυτό και ο πολιτισμός μας, παρά τις ψευδαισθήσεις που καλλιέργησε, επειδή καθηλώνει τον άνθρωπο στη γη, στην ειδωλολατρία της πλεονεξίας και της φιληδονίας, στην μη αγαπητική, αλλά υπερήφανη και εξουσιαστική συμπεριφορά προς τον πλησίον, είναι ένας πολιτισμός χωρίς Θεό και γι’ αυτό καταρρέει οντολογικά. Μπορεί εξωτερικά να φαίνεται μονόδρομος, όμως, βιώνουμε την ανημπόρια της υπερηφάνειας του, η οποία γέννησε αδιέξοδα.
Ας προσπαθήσουμε και στη ζωή της Εκκλησίας να μην ηττόμαστε όχι μόνο από την σαρκολατρία, αλλά, κυρίως, από την υπερηφάνεια. Με αγάπη και ταπείνωση να κοινωνούμε με το Θεό και τους ανθρώπους. Για να μπορούμε να ανακαινιζόμαστε στη ζωή της πίστης, να αφήνουμε το Χριστό να γεννιέται στις καρδιές μας, αλλά και στη ζωή μας, χτίζοντας στις ενορίες μας έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, αυτόν της Βασιλείας, με τον οποίο θα παλέψουμε στην παντοειδή κατάρρευση της εποχής μας.
Κέρκυρα, 11 Δεκεμβρίου 2011

ΟΥΚ ΕΝΙ ΑΡΣΕΝ & ΘΗΛΥ

2011-12-03T02:51:00.000-08:00

Η θέση της γυναίκας στη ζωή της Εκκλησίας δεν ακολούθησε τη θέση της στην κοινωνία. Η γυναίκα στην πίστη μας τιμάται στο πρόσωπο της Παναγίας στην υψηλότερη θέση που μπορούσε να πάρει ο άνθρωπος, είναι το δώρο της ανθρωπότητας στο Θεό. Αλλά και πλήθος γυναικών θαυμάζεται και τιμάται για την αγάπη και την πίστη στο Θεό και έχει λάβει περίοπτη θέση στο χριστιανικό εορτολόγιο και στην πνευματική ζωή. Είναι πρότυπα για την Εκκλησία και τα μέλη της. Δεν είναι η εργασία, η μόρφωση, η ομορφιά και η εμφάνιση ή η ευφυΐα με την οποία ασχολείται η πίστη μας, όταν προβάλλει τις γυναίκες. Είναι η σχέση με το Θεό, την οποία αναπτύσσουν στη ζωή τους οι γυναίκες που τιμώνται από την Εκκλησία, το κριτήριο για την ανάδειξή τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τους άνδρες αγίους. Δεν ασχολείται η Εκκλησία με τα χαρίσματα ή την καταγωγή ή την κοσμική τους πρόοδο. Καταγράφει όλα αυτά, αλλά προχωρεί στη σχέση με το Θεό που δίνει άλλο νόημα στη ζωή των ανθρώπων και τους αγιάζει.
Όλα αυτά ενώ η κοινωνία επεφύλαξε στο παρελθόν ένα ρόλο κλειστό και περιορισμένο για τις γυναίκες. Τις θεωρούσε ως τις φύλακες των σπιτιών και των οικογενειών, ως αυτές που είχαν την ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών, ως τα πρόσωπα εκείνα που έπρεπε να είναι πάντοτε υπό την σκιά των ανδρών. Γι’ αυτό και τα όποια δικαιώματα για τις γυναίκες άργησαν πολύ να δοθούν από τις ανθρώπινες κοινωνίες και σε κάποιους λαούς και κοινωνίες δεν έχουν δοθεί ακόμη.
Για την πίστη όμως υπάρχει ο περίφημος λόγος του αποστόλου Παύλου προς τους Γαλάτες: «ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ. Πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού» (Γαλ. 3, 28). Η διαφοροποίηση των φύλων έχει να κάνει με το ρόλο, όχι με την αξία των προσώπων έναντι του Θεού. Η σωτηρία δεν είναι για τους άνδρες μόνο. Όπως κάθε διάκριση, είτε ανάμεσα στις εθνικότητες, είτε ανάμεσα στα θρησκεύματα, είτε στην κοινωνική και ταξική καταγωγή έχει καταργηθεί, έτσι και η διάκριση ανάμεσα στα φύλα δεν μπορεί να ισχύει στην Βασιλεία του Θεού. Ο άνθρωπος δεν γίνεται πολίτης της επειδή είναι άνδρας, Ιουδαίος, ελεύθερος, αλλά κατά τη πίστη του. Δεν είναι η εξουσία και η ισχύς τα κριτήρια της αποδοχής ενός ανθρώπου από το Θεό, αλλά η ιδιότητα του προσώπου, που είναι μοναδική και ανεπανάληπτη. Γιατί η γυναίκα είχε αυτή τη θέση στην κοινωνία, επειδή θεωρούνταν ανίσχυρη να επιβληθεί με τις δυνάμεις της στον ανδρικό εγωισμό και ανίκανη να διοικήσει την κοινωνία και να δώσει με το δικό της τρόπο και ήθος άλλο μήνυμα στη ζωή και τον κόσμο.
Η Εκκλησία δεν μπαίνει στη λογική της συζήτησης της ικανότητας της γυναίκας να εξουσιάσει ή να διοικήσει την κοινωνία και τη ζωή. Αποκαθιστά τη γυναίκα στο πρότερον κάλλος της σχέσης με το Θεό, από το οποίο και εκείνη και ο άνδρας εξέπεσαν εξαιτίας της αμαρτίας. Και ζητά τόσο από εκείνη όσο και από τον άνδρα να οικειωθούν την πίστη που τους οδηγεί στον αληθινό Θεό, στην μεταμόρφωση του κατ’ εικόνα τους στο καθ’ ομοίωσιν και να αναλάβουν το ρόλο που μπορούν, ανάλογα με το χάρισμά τους, στη ζωή της Εκκλησίας, στη ζωή της Βασιλείας του Θεού.
Γυναίκα και άνδρας λειτουργούν ως «εις» εν Χριστώ Ιησού. Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την πίστη, την εν Αγίω Πνεύματι κοινωνία και την παράθεση της ζωής τόσο του άνδρα όσο και της γυναίκας στο Χριστό.
Η πίστη συνεπάγεται την εμπιστοσύνη στο Χριστό ως τον Σωτήρα και Λυτρωτή και ως Εκείνον που αγαπά τον άνθρωπο τόσο, ώστε να σαρκωθεί, να σταυρωθεί, να αναστηθεί και να οδηγήσει την ανθρώπινη φύση στο Θεό-Πατέρα. Η πίστη δεν είναι μαγική κατάσταση. Είναι δωρεά του Θεού, αλλά και απάντηση στις αναζητήσεις της ανθρώπινης ύπαρξης. Ταυτόχρονα, αποτελεί επιλογή του ανθρώπου, άνδρα και γυναίκας, κίνηση αποδοχής του Θεού ως Πατέρα και απόφαση χρήσης της ελευθερίας ως υπέρβασης του εγωισμού, της αμφιβολίας, της αυτο-θεοποίησης. Με άλλο τρόπο, εξαιτίας της διαφορετικότητας των φύλων, εκφράζει την απιστία στο Θεό και την προτεραιότητα του εαυτού ο άνδρας, με άλλον η γυναίκα. Και στα δύο φύλα όμως πρυτανεύει ο εγωισμός, φανερός ή κρυφός. Και ο εγωισμός μόνο με την ταπεινότητα της πίστης θεραπεύεται.
Η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος συνεπάγεται την άρνηση του ανθρώπου να προτάξει το ήθος της εξουσίας ως αυτοσκοπό στη ζωή του και να επιλέξει την οδό της διακονίας της αγάπης μέσα από την συνάντηση με τον άλλο. Ο άλλος ας θέλει να εξουσιάζει. Αυτός που έχει εν τη καρδία του το Άγιο Πνεύμα επιλέγει την αγάπη. Και η αγάπη εκφράζεται με την καλοσύνη, τον διάλογο, τη σιωπή, την υπομονή, την ταπεινότητα. Η αγάπη εκφράζεται με την θυσία της παραίτησης από τα δικαιώματα. Η αγάπη εκφράζεται με την ασφάλεια που ο ένας μπορεί να παρέχει στον άλλο. Και αυτοί οι τρόποι δεν έχουν να κάνουν με τα φύλα, αλλά είναι στοιχεία που όλοι οι άνθρωποι καλούνται να ζήσουν. Γιατί αποτελούν δωρεές της σχέσης με το Θεό εν Αγίω Πνεύματι στη ζωή της Εκκλησίας. Μέσα στην Εκκλησία άνδρας και γυναίκα, όπως και ολόκληρος ο κόσμος βρίσκουν την αληθινή καταξίωση, η οποία δεν μένει στον παρόντα χρόνο, αλλά προχωρεί στην αιωνιότητα.
Χρειάζεται όμως και μία τρίτη κατάσταση. Είναι η εναπόθεση, η παράθεση «πάσης της ζωής ημών Χριστώ τω Θεώ». Τα δύο φύλα δεν περιορίζονται στη σχέση αναμεταξύ τους, στην από κοινού πορεία και διακονία στην οικογένεια, στην εργασία, στη δημιουργία, στη ζωή της Εκκλησίας και του κόσμου, αλλά εμπιστεύονται τη ζωή και την πορεία τους στην προοπτική της σχέσης με το Χριστό. Εμπιστεύονται, αλλά και αφήνονται στην αγάπη του Θεού. Δεν κάνουν ό,τι κάνουν για να πετύχουν κατά κόσμον, αλλά για να υπακούσουν στο θέλημα του Θεού και ταυτόχρονα να μπορούν να χαρούν τη ζωή της Βασιλείας των ουρανών. Δεν είναι οι ανθρώπινοι νόμοι, τα αστικά και άλλα δικαιώματα, τα όποια καθήκοντα του ενός έναντι του άλλου που δίνουν πλαίσια και περιγράφουν τον τρόπο της ζωής, αλλά η γνώση και η βίωση της κοινωνίας με το Χριστό και το άφημα του εαυτού και της ζωής και των δυσκολιών, της οδύνης και του κόπου σ’ Αυτόν. Και όταν χρειαστεί, ακόμη και η συγγένεια, ακόμη και τα χαρίσματα ή οι ικανότητες μπορούν να τεθούν στο περιθώριο, γιατί προηγείται η αγάπη προς το Χριστό. Και αυτός ο δρόμος μπορεί να οδηγήσει στο μαρτύριο, αλλά και στην αληθινή δόξα της κοινωνίας με το Θεό.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία όταν τιμά τη μνήμη κάποιας ξεχωριστής γυναίκας-Αγίας θυμίζει στους πιστούς αυτή την ενότητα που υπάρχει στη ζωή της πίστης. Θυμίζει την πίστη στο Χριστό που επέδειξε η γυναίκα, την κοινωνία με το Θεό και τον συνάνθρωπο στη ζωή της Εκκλησίας, αλλά και την παράθεση της ζωής της στο Χριστό που την οδηγεί στο μαρτύριο είτε του αίματος είτε της συνειδήσεως. Και, παράλληλα, υπενθυμίζει ότι και ο Χριστός εκ γυναικός γεννήθηκε, για να μη μένει καμία αμφιβολία ότι δεν είναι η ισχύς και η εξουσία που δίνουν κατά Θεόν νόημα στη ζωή, αλλά η σχέση με τον Θεάνθρωπο. Για να αποτελεί τελικά η τιμώμενη γυναίκα πρότυπο, όχι μόνο για τις άλλες γυναίκες, αλλά και για τους άνδρες, για όλα τα μέλη του σώματος του Χριστού. Για να μπορούμε όλοι, ζώντας την ενότητα της πίστεως, την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος και την παράθεση της ζωής μας Χριστώ τω Θεώ, να βιώνουμε τη χαρά της Βασιλείας, ακόμη κι αν ο κόσμος μας βλέπει τα πράγματα αλλιώς, κατά το εγωκεντρικό του, κατά το εξουσιαστικό του, κατά το αυτορυθμιστικό του θέλημα. Η αποτυχία αυτού του θελήματος και ο θάνατος που φέρνει μας καλούν να δούμε τον άλλο δρόμο και να επιλέξουμε.

Κέρκυρα, 4 Δεκεμβρίου 2011

ΣΥΜΠΟΛΙΤΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΕΙΟΙ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

2011-11-25T13:13:00.000-08:00

Συχνά αναρωτιόμαστε ποιο είναι το νόημα της ζωής μας μέσα στην Εκκλησία; Πολλοί άνθρωποι έρχονται στο ναό για να γαληνέψουν, να ησυχάσουν από τους περισπασμούς της ζωής, να τα βρούνε με το Θεό και τον εαυτό τους, να λάβουν άφεση για τα μικρότερα και βαρύτερα κρίματά τους. Γι’ αυτό και δε θέλουν να έχουν ιδιαίτερη επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους που εκκλησιάζονται, ζητούνε την ήσυχη γωνιά τους και όταν τελειώνει η ακολουθία, αναχωρούν από το ναό, για να συνεχίσουν τη ζωή τους μέσα στην τύρβη της, μέχρις ότου αισθανθούν και πάλι την ανάγκη να προσευχηθούν στο Θεό για τον εαυτό τους και για τη ζωή τους. Αυτή είναι η νοοτροπία εκείνων οι οποίοι, μολονότι είναι βαπτισμένοι, έχουν άλλες προτεραιότητες στη ζωή τους, χωρίς όμως τελικά στο βάθος της ύπαρξής τους να λησμονούν ότι υπάρχει και ο Θεός. Αυτό συμβαίνει ακόμη και σε πολλούς που θέλουν να είναι συνειδητά χριστιανοί. Ανήκουν στη ζωή της Εκκλησίας, όμως η καρδιά τους λειτουργεί εκκοσμικευμένα, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο τμήμα του χρόνου τους να δίδεται αλλού και όχι στο Θεό. Και έρχονται στιγμές της ζωής στις οποίες μάλλον δύσκολα θα βρεθεί χριστιανός, ο οποίος να μπορεί να καυχηθεί ότι δεν νικιέται από αυτό το πνεύμα.
Ο απόστολος Παύλος όμως τονίζει κάτι που είναι πολύ σημαντικό, για τη σχέση μας με το Θεό και την Εκκλησία: «δεν είμαστε ξένοι και πάροικοι μέσα στη ζωή της, αλλά συμπολίτες των Αγίων και οικείοι του Θεού» (Εφεσ. 2, 19). Απευθυνόταν στους χριστιανούς που προέρχονταν από την ειδωλολατρία και που δεν είχαν γνωρίσει τον Θεό της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά ο λόγος του αποτελεί υπενθύμιση εκκλησιαστικής αυτοσυνειδησίας για όλους τους χριστιανούς, κάθε εποχής. Γιατί μας δείχνει τι δεν είμαστε μέσα στο σώμα του Χριστού και τι είμαστε σε σχέση με το Θεό και τα υπόλοιπα μέλη.
Δεν είμαστε ξένοι στη ζωή της Εκκλησίας. Η αποξένωση έχει να κάνει τόσο με το Θεό όσο και με τους ανθρώπους. Από τη στιγμή που βαπτιστήκαμε έχουμε αποβάλει το χιτώνα της αμαρτίας, της απομάκρυνσης από την αγάπη του Θεού, του χωρισμού από τη σχέση μαζί Του. Έχουμε ακόμη αποδεχθεί ότι μέσα από την κοινωνία με το Θεό ξαναβρίσκουμε το αληθινό νόημα του «κατ’ εικόνα» μας. Η αμαρτία μας κάνει να τονίζουμε τη διαφορετικότητα, το δικαίωμα, την ελευθερία μας να ζούμε χωρίς το Θεό και μακριά από Εκείνον. Ενώ δεν πλασθήκαμε ξένοι από το Θεό, επιλέγουμε να είμαστε. Η ένταξή μας στη ζωή της Εκκλησίας μας κάνει να δούμε ότι ο Θεός μας θέλει μέσα από την κοινωνία μαζί Του να είμαστε πρόσωπα, τα οποία, χωρίς να παύουμε να είμαστε ξεχωριστές υπάρξεις, επιλέγουμε αυτή τη διαφορετικότητά μας να την μοιραζόμαστε με το Θεό, βρίσκοντας στην κοινωνία μας μαζί Του την αγάπη που μας καταξιώνει και δίδει νόημα στη ζωή μας και στον νυν και στο μέλλοντα αιώνα.
Ταυτόχρονα, παύουμε να είμαστε ξένοι με τους άλλους ανθρώπους που ανήκουν στην Εκκλησία. Και την κατάσταση της αποξένωσης την γεννά η αμαρτία και η διαφορετικότητα. Η πρώτη συνεπάγεται την μέριμνα για τον εαυτό μας, η οποία μας κάνει να θέλουμε είτε να χρησιμοποιήσουμε τους άλλους ως αντικείμενα εκμετάλλευσης είτε να αδιαφορήσουμε για εκείνους, ενώ η δεύτερη μας κάνει να θεωρούμε ότι είμαστε ανώτεροι από τους άλλους, ότι εκείνοι πρέπει να προσαρμοστούν σ’ αυτό που είμαστε εμείς και ότι πρέπει να αλλάζουν στη ζωή τους για να μπορούν να κοινωνήσουν μαζί μας, ενώ δεν είναι εύκολο κανείς να μας καταλάβει και γι’ αυτό αισθανόμαστε αδικημένοι στη ζωή από τον κόσμο και τους άλλους. Συνέπεια και των δύο καταστάσεων είναι η μοναξιά που βιώνουμε.
Ο ξένος δεν έχει δικαιώματα στην κοινότητα των οικείων. Με την ένταξή μας όμως στην Εκκλησία παύει αποξένωση. Τα δικαιώματα που έχουμε πλέον είναι το να είμαστε παιδιά του Θεού, δηλαδή οικείοι Του, αλλά και ίσοι με τους αγίους, δηλαδή συμπολίτες τους. Η πρώτη κατάσταση φέρνει τη δυνατότητα να βιώσουμε την ευλογία της σωτηρίας, δηλαδή της πλήρους κοινωνίας με το Θεό και τους ανθρώπους, να μετέχουμε στα μυστήρια της Εκκλησίας και να ζούμε την κατάσταση της χαράς και της αγάπης σ’ αυτήν. Αυτό σημαίνει ότι εντασσόμαστε στην πορεία του «καθ’ ομοίωσιν Θεού», και, μάλιστα ως ίσοι προς ίσους με τους αγίους, με τους οποίους γινόμαστε συμπολίτες, που σημαίνει ότι έχουμε τους ίδιους στόχους μ’ αυτούς, αλλά και είμαστε πλέον μέλη του ιδίου σώματος, δηλαδή της ίδιας οικογένειας, που είναι η Βασιλεία του Θεού. Δεν καταργείται η διαφορετικότητα του προσώπου μας, αλλά καταξιωνόμαστε μέσα στους άλλους αγωνιζόμενους για την αιωνιότητα. Μόνο στην αγάπη η διαφορετικότητα δε γίνεται αφορμή εγωκεντρικής καύχησης, αλλά μοιράσματος, προσφοράς και αποδοχής από τους άλλους. Στην γνήσια κοινωνία της Εκκλησίας ο άλλος είναι αποδεκτός γιατί επιλέγει να είναι οικείος του Θεού και συμπολίτης των αγίων και όχι για τα όποια προσόντα του. Αυτός είναι ο σταυρός της αληθινής αγάπης. Να παραθεωρούμε τα μειονεκτήματα και τις δυσκολίες που η αμαρτία προκαλεί και να χαιρόμαστε που μπορούμε να κοινωνήσουμε με τον άλλο.
Αυτός είναι ο δρόμος της πίστης. Και αυτή είναι η πρώτη προϋπόθεση για να μπορούμε να ενταχθούμε συνειδητά στη ζωή της Εκκλησίας. Να πιστεύουμε στο Χριστό ως Εκείνον που έλυσε το μεσότοιχον του φραγμού της αμαρτίας και του χάσματος ανάμεσα στο Θεό και τον άνθρωπο και ένωσε τα το πριν διεστώτα χάρις στο σταυρό και την ανάστασή Του. Και η πίστη να γίνεται στάση ζωής, αγώνα, προσευχής, αποδοχής του θελήματος και των εντολών του Θεού, όσο κι αν αυτές έρχονται σε ρήξη με τις επιθυμίες του σαρκικού φρονήματος και της εκκοσμικευμένης πραγματικότητας. Ο Θεός δεν θα μας εγκαταλείψει στις δυσκολίες μας. Αυτή είναι η δεύτερη προϋπόθεση. Η τρίτη είναι μέσα από την μετάνοια για τις όποιες αδυναμίες μας είτε σε συγκεκριμένα θέματα είτε στη γενικότερη κατάστασή μας, να μπορούμε να βλέπουμε τη ζωή της Εκκλησίας ως τη ζωή της μεγάλης οικογένειάς μας, στην οποία το πρόσωπό μας έχει αξία, αλλά και ο καθένας μοιράζεται τις δυσκολίες του άλλου, όπως επίσης και τη χαρά της κοινωνίας μαζί του, για να φτάσουμε όλοι στο Θεό.
Ζούμε σε μία εποχή που η Εκκλησία δε φρόντισε ίσως στο βαθμό που έπρεπε να καλλιεργήσει το δρόμο και τον τρόπο της οικογένειας στα κύτταρα της ζωής της, που είναι οι ενορίες. Καιρός όμως να ανανήψουμε. Να δείξουμε όσοι έχουμε επίγνωση του τι σημαίνει να είμαστε οικείοι του Θεού και συμπολίτες των Αγίων - και αυτό είναι δωρεά του Θεού στο πρόσωπο του Χριστού και όχι εφεύρεση ή κατάκτηση δική μας- να κάνουμε καινούριες αρχές στη ζωή μας. Για να γίνουν οι ενορίες οι τόποι εκείνοι στους οποίους ο άνθρωπος θα βρίσκει όχι απλώς τη γαλήνη και την ησυχία, αλλά την γνήσια κοινωνία με το Θεό και τους ανθρώπους, θα απολαμβάνει των πνευματικών αγαθών και θα προσφέρει αφειδώλευτα από το περίσσευμα ή το υστέρημά του στον άλλο, στον οποιονδήποτε άλλο έχει ανάγκη, την αγάπη που λαμβάνει στο σπίτι του, στο ναό και στο σώμα του Χριστού.

Κέρκυρα, 27 Νοεμβρίου 2011

ΤΑ ΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ

2011-11-20T09:02:00.001-08:00

Εορτάζουμε στις 21 Νοεμβρίου τα Εισόδια της Υπεραγίας Θεοτόκου στο ναό του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα. Και έρχεται αυτή η εορτή στην αρχή της πνευματικής μας προετοιμασίας για την μεγάλη εορτή των Χριστουγέννων, κατά την οποία ο Χριστός θα εισοδεύσει στις καρδιές μας και στη ζωή του κόσμου με την ενανθρώπισή Του. Πριν Εκείνος λοιπόν εισοδεύσει στον κόσμο Του, το σκεύος της εκλογής Του που είναι η Υπεραγία Θεοτόκος, θα εισοδεύσει στο Ναό Του και μάλιστα, όπως διασώζει η παράδοση της πίστης μας, στα Άγια των Αγίων, στο άδυτο του Ναού, στα άδηλα και κρύφια για τους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης, εκεί όπου μία φορά το χρόνο ο αρχιερέας των Ιουδαίων μπορούσε να εισέλθει κατά την εορτή του Εξιλασμού. Ο αρχιερέας Ζαχαρίας ευλόγησε την Παναγία και της είπε: «Ο Κύριος εδόξασε το όνομά σου σε πάσα γενεά. Στο πρόσωπό σου θα αποκαλύψει κατά τις έσχατες ημέρες τη Λύτρωση που ετοίμασε για το λαό Του». Την έβαλε να καθήσει στο τρίτο σκαλί του θυσιαστηρίου και η Χάρη του Κυρίου από τότε την επεσκίασε. Σηκώθηκε και άρχισε να χορεύει για να δείξει τη χαρά της. Όσοι ήταν εκεί παρόντες θαύμασαν το θέαμα που υποσχόταν μεγάλα θαύματα τα οποία ο Θεός επρόκειτο σύντομα να πραγματοποιήσει στο πρόσωπό της. Ήταν τριών χρονών τότε η Παναγία.
Τι έκανε στα Άγια των Αγίων η Υπεραγία Θεοτόκος;
Η Παναγία έφθασε στο ακρότατο σημείο προσέγγισης του Θεού που μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος. Τα Άγια των Αγίων δείχνουν εκείνο το χωροχρονικό σημείο που η ανθρώπινη ύπαρξη μπορεί να τεντώσει τα όριά της, να ακούσει και να δει το Θεό, να αφεθεί στην αγάπη Του και να κάνει να σταματήσει εντός της η κυριαρχία που υφίσταται από τα βαρίδια του κόσμου τούτου: τα πάθη, οι ηδονές, οι μέριμνες, η συγγένεια με τους γονείς και τους οικείους, ο φόβος της επιβίωσης, το άγχος των ανθρώπινων σχέσεων αποτελούν στάδια στα οποία ο καθένας μας καλείται να αγωνιστεί, να λάβει θέση έναντί τους, να διακριβώσει ποιος είναι ο προσανατολισμός του, αλλά και κατά πόσον θα τον διακυβερνούν ως προτεραιότητες στη ζωή του. Όλα αυτά, χωρίς να είναι απορριπτέα από το Θεό, γιατί Εκείνος επέτρεψε να τα έχουμε και να τα αντιμετωπίζουμε στη ζωή μας, να μας δίνουν χαρά ή να μας κάνουν να φέρουμε την λύπη τους, αποτελούν σημεία του χώρου στον οποίο ζούμε, αλλά και μας κάνουν να αγωνιζόμαστε εν χρόνω για να τους δώσουμε απαντήσεις. Τα Άγια των Αγίων αποτελούν όμως την αποταγή από όλα αυτά. Εκεί, μπροστά στο θυσιαστήριο, είναι ο άνθρωπος και ο Θεός και κανείς άλλος. Εκεί ο άνθρωπος καλείται να εναποθέσει «πάσαν βιοτικήν μέρμναν», να απλώσει τα υλικά κια τα νοητά του χέρια στο Θεό και να αφεθεί στην αγάπη Του, που προϋποθέτει τρεις δρόμους: την θυσία της αποταγής, την εμπιστοσύνη της προσευχής και την τροφή, το Μάννα του ουρανού που δεν είναι άλλο από το όνομα του Θεού και την παρουσία Του που φωτίζει την ύπαρξή, την πυρώνει εσωτερικά και την μεταμορφώνει. Η Παναγία έφθασε κεκλημένη από το Θεό στο ακρότατο αυτό σημείο.
Είχε την αποταγή που η παιδικότητα της καρδιάς της μπορούσε να δώσει με ενθουσιασμό και χαρά, γιατί ένιωθε ότι Πατέρας της πρωτίστως ήταν ο Θεός. Είχε τη χαρά της προσευχής καθώς βρισκόταν στον ιερό τόπο και ένιωθε την αγιότητα του χώρου, αλλά και την μεγαλοπρέπεια της παρουσίας του Θεού Τον οποίο εμπιστευόταν. Είχε και την ουράνια τροφή, που Άγγελος της την έφερνε, αλλά και ένιωθε την χάρη και το νόημα που η κοινωνία με το Θεό τής προσέφερε. Ἐτσι, εντρύφησε στην σχέση με το Θεό. Γιατί στα Άγια των Αγίων ο άνθρωπος δεν μένει μόνος του. Φτάνει την ύπαρξη στην υπέρβαση των ορίων της και εκεί βλέπει και αισθάνεται την ανταπόκριση του Θεού και την παρουσία Του. Ο Θεός φανερώνεται σε όσους Τον Αγαπούνε και Τον ζητούνε. Και γεμίζει την ύπαρξή τους, εισάγοντάς τους στο δικό Του χρόνο, που είναι η αιώνια κοινωνία μαζί Του και στο δικό Του χώρο που είναι η Εκκλησία, όχι μόνο ως υλικός ναός και τόπος, αλλά, πρωτίστως, ως κοινωνία αγάπης και ζωής.
Ζούμε σε μια πραγματικότητα που περιορίζει τη ζωή μας στον υλικό χωροχρόνο. Που δεν έχει άγια των Αγίων, δεν αναγνωρίζει την σημασία των ναών, που αρνείται το τάνυσμα της ύπαρξης στα έσχατα όρια της με σκοπό τη συνάντηση με το Θεό, γιατί αρνείται τελικά τον ίδιο το Θεό. Η ύπαρξη τανύεται στα όρια της γνώσης, της τεχνικής, της ηδονής, των παθών. Εκεί ο άνθρωπος θεωρεί ότι βρίσκει νόημα. Και όταν έρχεται ο θάνατος, τότε μπροστά του νιώθει ανίσχυρος. Λυπάται, γιατί δεν έχει ελπίδα. Ηττημένος από την ματαιότητα, δεν μπορεί να βρει τη χαρά του παιδιού που συναντά τον Πατέρα Του, γιατί δεν θέλει να Τον αναγνωρίσει ως Πατέρα. Έτσι, φαντάζει χωρίς νόημα η θυσία της αποταγής, έστω και κατ’ ολίγον με την ασκητικότητα, μπροστά στο δικαίωμα και την ηδονή που απορρέει από αυτό. Η εμπιστοσύνη της προσευχής, μπροστά στον ακτιβισμό και τη δράση εντός του χρόνου. Η ουράνια τροφή μπροστά στην ύλη και τα αγαθά. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος έχει απωλέσει την παιδικότητα της καρδιάς και της ύπαρξης. Και δυσκολεύεται να νοηματοδοτήσει κάθε γιορτή.
Ο Χριστός που έρχεται να εισοδεύσει στον κόσμο από τα άγια των Αγίων του ουρανού που κατέρχεται στη γη, ζητά η ύπαρξη του καθενός μας να φθάσει στα άκρα της, για να μπορέσει να την αγιάσει και να την μεταμορφώσει. Αυτός είναι ο δρόμος της Βασιλείας Του και ο δρόμος της κοινωνίας μαζί Του. Η Παναγία πρώτη τον άνοιξε, καθιστώντας τον εαυτό της πύλη. Ας την μιμηθούμε μέσα από την μικρότερη ή μεγαλύτερη αποταγή, μέσα από την λίγη ή την πολλή προσευχή, μέσα από την κοινωνία με το Χριστό στα μυστήρια της Εκκλησίας που είναι η θεία Ευχαριστία, η ακρόαση και μελέτη του λόγου του Θεού και η αγάπη, αφήνοντας τελικά Εκείνον να εισοδεύσει και στην δική μας ύπαρξη, δίδοντας νόημα και ζωή αληθινή στον εαυτό μας.

Κέρκυρα, 21 Νοεμβρίου 2011

ΠΟΙΟ ΠΛΟΥΤΟ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ Ο ΘΕΟΣ;

2011-11-18T12:25:00.000-08:00

«Πλούσιο», χαρακτηρίζει το Θεό ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Εφεσίους (2,4). Μας αφήνει έτσι το περιθώριο να συγκρίνουμε Τον Θεό και τον πλούτο Του με τον άνθρωπο και τον αντίστοιχο δικό του πλούτο, να δούμε τις διαφορές, αλλά και να προβληματιστούμε σε μία εποχή κατά την οποία η απληστία αποτελεί την κύρια αιτία για την κατάρρευση του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος από την μία και την απογοήτευση και το φόβο για το προσωπικό μας μέλλον από την άλλη.
Ο Παύλος τονίζει ότι ο Θεός είναι πλούσιος ως προς το έλεος, την αγάπη και την χάρη. Και ο πλούτος αυτός εκφράζεται στη σχέση του Θεού με τον άνθρωπο. Είναι πλούσιο το έλεος του Θεού απέναντι σ’ έναν άνθρωπο που επαναστατεί εναντίον Του με την αμαρτία, τα πάθη, την απιστία. Κι ενώ αυτό συμβαίνει ο Θεός επιδεικνύει ευσπλαχνία, που σημαίνει ότι δεν ταυτίζει το μέλλον του ανθρώπου με την ύβρη που επιδεικνύει, αλλά προσδοκά τη μετάνοια του υβριστή και αλαζόνα, ώστε να του παραγράψει όλα τα χρέη. Είναι πλούσια η αγάπη του Θεού απέναντι σ’ έναν άνθρωπο που πορεύεται ατομοκεντρικά, με γνώμονα τη δική του ευτυχία και αδιαφορεί για τον πόνο και τη θλίψη που προκαλεί η επιδίωξη του ιδίου συμφέροντος και μόνο στους άλλους. Κι ενώ η απληστία και η ιδιοτέλεια οδηγούν τον άνθρωπο στο θάνατο, ο Θεός προσφέρει αφειδώλευτα την αγάπη Του ακόμη και σ’ αυτόν τον ανθρώπινο τύπο. Του δίδει χρόνο να σωφρονιστεί. Τον αφήνει να δει καταστάσεις στη ζωή που θα τον κάνουν να συνειδητοποιήσει ότι το παν δεν είναι η υλική ιδιοτέλεια. Του παρέχει ακόμη και σημεία της ποικίλης αγάπης Του, ώστε ο άνθρωπος να μην έχει καμία δικαιολογία για την άρνησή του να προσανατολίσει τη ζωή του Θεοκεντρικά και ανθρωποκεντρικά. Του προσφέρει τελικά την Ανάσταση ως νόημα αιωνιότητας και ελπίδας. Είναι πλούσια η χάρις του Θεού απέναντι σ’ έναν άνθρωπο που καυχάται για τις επιτυχίες και τα κατορθώματά του σε όλους τους τομείς, που θεωρεί ότι έχει δίκιο στα έργα του, που δεν έχει μάθει να ακούει και να υπακούει στην αλήθεια, αλλά έχει καταστήσει τη δική του αλήθεια κέντρο του κόσμου. Κι ενώ ο εγωκεντρισμός και η κυριαρχία του ανθρώπινου αυτο-ειδώλου θα έπρεπε να κάνουν το Θεό να χάνει την υπομονή Του έναντι του ανθρώπου, ενώ η καύχησή μας για την όποια πρόοδό μας φαντάζει κίνηση μικρότητας, διότι τι έχουμε για το οποίο δικαιούμαστε να καυχόμαστε αφ’ εαυτού μας, αφού όλα μας έχουν δοθεί από το Θεό, εντούτοις ο Κύριος εξακολουθεί να μας προσφέρει την χάρη της αγάπης Του πλούσια, να μας φωτίζει και να μας καθοδηγεί, ώστε να μη χάνουμε τον προσανατολισμό μας, και να μας βοηθά να αντέχουμε στις δοκιμασίες της ζωής. Παράλληλα, ο Θεός αποστέλλει την χάρη Του με τέτοιο τρόπο ώστε ο άνθρωπος που πιστεύει σ’ Αυτόν να μπορεί να αξιοποιεί τα χαρίσματά του, αλλά και να προκόπτει στην αρετή, χάρις στην ενίσχυση του Θεού.
Ο ανθρώπινος πλούτος λειτουργεί προς μία άλλη κατεύθυνση. Κάνει τον άνθρωπο να γίνεται σκληρός εις βάρος των συνανθρώπων του. Να έχει αγάπη μόνο για τον εαυτό του, τις επιθυμίες του, την ιδιοτέλειά του. Κάνει τον άνθρωπο να θεοποιεί τον εαυτό του, τις επιτυχίες του, τα χαρίσματά του, τις γνώσεις του, ακόμη και τη σοφία του. Και αυτή η κατεύθυνση δεν έχει να κάνει μόνο με την υλική όψη του πλούτου, τα χρήματα. Ο πλούσιος σε εξουσία, ο πλούσιος σε γνώση, ο πλούσιος σε ιδέες, ο πλούσιος σε εγωισμό άνθρωπος προς τα εκεί κατευθύνεται, με αποτέλεσμα τελικά να χωρίζεται από το Θεό και τον πλησίον, αλλά και να μην μπορεί να νοήσει σε ποιανού τη βοήθεια και την πρόνοια οφείλεται η όποια πρόοδος ή η όποια ικανότητα για επιβίωση και αποδοχή.
Ο Θεός είναι πλούσιος διότι είναι το παν αφ’ εαυτού Του και μοιράζεται αυτό το παν που ουδέποτε εξαντλείται στην τριαδική κοινωνία των Προσώπων της μιας θεότητας. Παράλληλα, είναι πλούσιος διότι δίνεται και προσφέρεται αγαπητικά. Ο άνθρωπος βιώνει αυτόν τον πλούτο στη θεία κοινωνία. Κοινωνούμε σε ένα ψιχίο άρτου και σε μία στάλα οίνου τον Θεάνθρωπο Χριστό πλήρη, «μελιζόμενο και μη διαιρούμενο, εσθιόμενο και μηδέποτε δαπανώμενο». Στο μυστήριο της Ευχαριστίας βιώνουμε το έλεος, την αγάπη και τη χάρη του Θεού στην πληρότητά της. Και όπως λαμβάνουμε, καλούμαστε να δώσουμε και να δοθούμε. Να προσφέρουμε έλεος σε όσους μας οφείλουν. Να προσφέρουμε αγάπη σε όσους μας απορρίπτουν ή δεν θέλουν να μας δώσουν τίποτε. Να προσφέρουμε τα χαρίσματα, την πνευματική πρόοδο και την αρετή μας όχι προς κενοδοξία, αλλά προς πνευματική πρόοδο όλων.
Ο άνθρωπος αισθάνεται πλούσιος όταν αποθηκεύει, όταν έχει και κατέχει. Η ποσότητα των αγαθών του θεωρείται η απόδειξη του πλούτου του. Δεν μπορεί να συναισθανθεί ότι το αληθινό νόημα του πλούτου είναι να μπορεί κανείς να δίδει και όχι να κρατά. Γιατί όταν δίδει, τότε προσφέρει χαρά και στους άλλους και μοιράζεται ό,τι του δόθηκε, λαμβάνοντας και άλλα. Είναι γενναιόδωρος ο Θεός και προσφέρει με αφθονία σε όποιον μοιράζεται ό,τι και όσο είναι εφικτό. «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν», άλλωστε. «Οι δε εκζητούντες τον Κύριον ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού». Και όσοι εκζητούν τον Κύριο και Τον κοινωνούν, ουδέποτε θα στερηθούν νόημα, χαρά και αγάπη.
Η κρίση της εποχής μας απέδειξε πόσο μάταιη είναι η συσσώρευση πλούτου εις εαυτόν. Αλλά και όσοι αγωνίζονται να αυγατίσουν τον πλούτο τους εις βάρος των πολλών, γρήγορα θα καταπέσουν. Διότι όσο κι αν θέλουν να θεωρούν δικά τους τα αγαθά, είτε χρήμα, είτε εξουσία, είτε ιδέες, είτε απολαύσεις, θα νομίζουν αφρόνως ότι ξεγελούν τον θάνατο, χωρίς να ανακαινίζονται εν Χριστώ και χωρίς να βλέπουν το νόημα του αληθινού πλούτου, του ελέους δηλαδή, της αγάπης και της χάριτος που φέρνουν ανάσταση. Ας μην αποκάμουμε όσοι πιστεύουμε, όσο ισχυρή κι αν είναι η κρίση. Η πίστη, τα έργα της αγάπης και η χάρις του Θεού θα μας βοηθήσουν. Και θα είναι γεμάτη η ζωή μας, ώστε να μπορέσουμε να αντέξουμε κι αυτά που θα μας λείπουν. Αν τελικά μας λείπουν.

Κέρκυρα, 20 Νοεμβρίου 2011

Η ΜΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ & Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

2011-11-12T01:26:00.000-08:00

Η Εκκλησία μας εορτάζει την μνήμη των μεγάλων Πατέρων της, όπως ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, υπενθυμίζοντάς μας ότι αυτές οι σπουδαίες προσωπικότητες δεν λειτούργησαν με γνώμονα της επιτυχίας τους τον εαυτό τους και το χάρισμά τους, αλλά την μίμηση του Αρχιποίμενος Χριστού. Θέλει αληθινή ταπείνωση για έναν άνθρωπο να βγάλει από τον εαυτό του την ατομική προοπτική και ικανότητα ως βάση για την πορεία του και να επιλέξει την μίμηση κάποιου προτύπου. Ίσως κάποιοι να παρατηρήσουν ότι όταν μιμείται κάποιος έναν άνθρωπο, τότε δεν του δίδονται οι δυνατότητες να αναπτύξει τα δικά του προσόντα, αλλά παραμένει προσκολλημένος στο πρότυπό του, με αποτέλεσμα να μην είναι ελεύθερος. Το παράδοξο όμως για τους Πατέρες της Εκκλησίας είναι ότι δεν μιμούνται έναν άνθρωπο, αλλά τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό. Και μέσα από αυτή την μίμηση ο άνθρωπος εναποθέτοντας την ελευθερία του στα χέρια του προτύπου του, την αποκτά ως αντίδωρο αληθινής αγάπης. Όποιος δεν έχει θέλημα και κάνει θέλημά του το θέλημα του Θεού, στην ουσία πραγματοποιεί το θέλημά του, γιατί άφησε να γίνεται πράξη το θέλημα του Θεού που το εμπιστεύθηκε για δικό του και ζει τη χαρά της κατά Θεόν ελευθερίας.
Η μίμηση του Χριστού πηγάζει από την επιλογή του ανθρώπου να έχει σχέση μαζί Του. Και είναι οντολογική αυτή η σχέση, η οποία έχει ως χαρακτηριστικά εκείνα της αρχιερωσύνης του Χριστού, που δεν είναι επίκτητα, αλλά ενυπάρχουν στο Χριστό εξαιτίας της κοινωνίας της ανθρώπινης φύσης με τη θεία. Ο Απόστολος Παύλος, μάλιστα, παραθέτει ορισμένα χαρακτηριστικά αυτής της αρχιερωσύνης (Εβρ. 7,26), που αποτελούν τη βάση της μίμησης και για τον άνθρωπο.
Ο Χριστός είναι όσιος αρχιερέας. Αυτό σημαίνει ότι έχει ως χαρακτηριστικό του την αγιότητα. Δεν μπορεί να τον κατηγορήσει κανείς για αμαρτία, για στοιχείο ζωής που τον χωρίζει από τον Θεό-Πατέρα. Ο άνθρωπος αρχιερέας από μόνος του δεν μπορεί να είναι όσιος, με την έννοια ότι έχει να πολεμήσει με τις επιθέσεις των παθών και του διαβόλου, χαρακτηριστικό του εγωκεντρικού θελήματος και της μη αυτονόητης κοινωνίας κατά φύσιν με το Θεό, η οποία είναι ζητούμενο της ύπαρξης και κατά χάριν δωρεά και ιδίωμα. Αυτόν τον δρόμο της αγιότητας ακολούθησαν οι Πατέρες της Εκκλησίας. Έχοντας στην ύπαρξή τους διαρκή την αίσθηση της μετάνοιας, ακόμη και για τον ελάχιστο λογισμό τους, είλκυσαν την χάρη του Θεού και διατήρησαν την αρχιερωσύνη τους αγία, για τον πρόσθετο λόγο ότι δεν ήταν δική τους κατάκτηση, αλλά δωρεά του Θεού εν τη Εκκλησία. Μετάνοια και ασκητικότητα είναι οι δρόμοι της μίμησης του Χριστού.
Ο Χριστός είναι άκακος αρχιερέας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς να τον κατηγορήσει για εμπάθεια, για χρήση της ιδιότητας προς ίδιον όφελος. Συγχώρεσε και τους εχθρούς Του, τους αμφισβητίες της υπόστασής Του, όλους εκείνους που αρνήθηκαν τη χάρη Του. Και αυτή η συγγνώμη παρατείνεται εις τους αιώνας. Απομένει σε όσους στάθηκαν και στέκονται απέναντι να την εκτιμήσουν και να την αποδεχτούν, για να γίνουν παιδιά του Αρχιποίμενος. Ο άνθρωπος αρχιερέας, με τη βοήθεια του Χριστού, της πίστης και της ζωής της Εκκλησίας, επιλέγει κι αυτός την αγάπη που γίνεται θυσία, αλλά και τη συγχωρητικότητα προς όποιον τον βλάπτει, τον αμφισβητεί, αρνείται την αποστολή του, τον κάνει να υποφέρει ως άνθρωπος. Δεν επιλέγει τι συμφέρει τον ίδιο, αλλά θυσιάζει την ζωή του υπέρ του ποιμνίου του. Θυσία και συγγνώμη είναι οι δρόμοι της μίμησης του Χριστού.
Ο Χριστός είναι αμίαντος αρχιερέας. Είναι δηλαδή αψεγάδιαστος και τέλειος. Αυτή η τελειότητα πηγάζει από την αγάπη και τη χαρά της κοινωνίας με τον Πατέρα, αλλά και την αγάπη και χαρά της κοινωνίας με την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε, αλλά και τον άνθρωπο-πλησίον, δηλαδή το κάθε πρόσωπο, ακόμη και τους αντιθέτους, τους αδιάφορους, τους αδύναμους στην πίστη, όσους έχουν επιλέξει την αμαρτία. Ο άνθρωπος αρχιερέας, μέσα από την κοινωνία με το Χριστό, έχει την αίσθηση της αποστολής ως βάση της ζωής του και χαίρεται, ακόμη και με τους σταυρούς που σηκώνει χάριν των άλλων. Είναι η σχέση με το Χριστό που του δίδει χαρά και αγάπη και η οποία αίρει και την λύπη από τις κατά άνθρωπον πίκρες και απογοητεύσεις. Είναι η προσευχή ενώπιον του Θεού, η μελέτη, δηλαδή η πνευματική τροφή μέσα από το λόγο του Ευαγγελίου, η ασκητική ζωή, η αγάπη έναντι των ανθρώπων, που δεν καθηλώνει τον άνθρωπο αρχιερέα στην μετριότητα, αλλά τον κάνει διαρκώς να ανανεώνεται για να παραμείνει δεκτικός της αγάπης του Θεού. Αποστολή, χαρά και αγάπη είναι οι δρόμοι της μίμησης του Χριστού.
Ο Χριστός είναι κεχωρισμένος των αμαρτωλών αρχιερέας και ανεβαίνει στον ουρανό. Είναι στη γη και ταυτόχρονα δεν έχει χωριστεί από τον Πατέρα και το Πνεύμα εν ουρανοίς. Είναι ανάμεσα στους αμαρτωλούς, αλλά δεν υποτάσσεται στην αμαρτία, δείχνοντας στους ανθρώπους την οδό της Βασιλείας του Θεού. Ο άνθρωπος αρχιερέας, μέσα από το χάρισμα και την κλήση του, αγωνίζεται να δώσει και στον εαυτό του και στο ποίμνιό του το βίωμα της ανόδου προς το Θεό, της εργασίας σ’ αυτή τη γη με την προοπτική της αιωνιότητας και τους καλεί στο όραμα της Βασιλείας που ήδη έχει έρθει εντός μας, με το λόγο και τα έργα. Κυρίως όμως με την πίστη ότι υπάρχει ελπίδα, που είναι ο Χριστός, ότι ο θάνατος δεν είναι το τέρμα, αλλά η αρχή της αιωνιότητας, ότι τα πάντα μπορούν να λειτουργήσουν με την προοπτική της ανόδου στο Θεό. Και, ταυτόχρονα, παραμένει ανυπότακτος στο φρόνημα της αμαρτίας και του συμβιβασμού του κόσμου. Άνοδος προς το Θεό της ύπαρξης και διάκριση από την αμαρτία και το κοσμικό φρόνημα είναι οι δρόμοι της μίμησης του Χριστού.
Αυτή την πορεία χάραξε στη ζωή του ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Άνθρωπος μετανοίας και ασκητικότητας, άνθρωπος που παρά τους κόπους, τα βάσανα, τις εξορίες, την αμφισβήτηση, τόσο από τους συνεπισκόπους του στην Εκκλησία, όσο και από τους ισχυρούς της εξουσίας, θα δοξάζει το Θεό μέχρι το τέλος της ζωής του, συγχωρώντας όλους όσους τον ταλαιπώρησαν και τον οδήγησαν στο θάνατο, άνθρωπος που μιλούσε στο λαό του για το Θεό, για τη Γραφή, για το ήθος, την αρετή, τον πνευματικό αγώνα, ερμηνεύοντας τις Γραφές και καθοδηγώντας το ποίμνιό του στη Βασιλεία του Θεού κι αυτό με τη χαρά να πλημμυρίζει την ύπαρξή του, είτε είχε να απευθυνθεί στον ταπεινό νεωκόρο του ναού είτε σε χιλιάδες ακροατών, γιατί μιλούσε για το Χριστό που αγαπούσε, άνθρωπος που λειτουργούσε στη ζωή του, ανέβαινε στο Θεό και ανέβαζε και άλλους μαζί του, αλλά και άνθρωπος που διέκρινε την αμαρτία και το κακό και έθετε το όριο το οποίο έδειχνε τι θέλει ο Θεός και τι όχι, χωρίς φόβο για τη ζωή του, αναδείχτηκε μεγάλος Πατήρ της Εκκλησίας, Αρχιερεύς και Οικουμενικός Διδάσκαλος. Και καλούμαστε όλοι μας να μελετούμε το ήθος και τα γραπτά του, αλλά και να εμπνεόμαστε στη ζωή μας από το παράδειγμά του, ιδίως οι ποιμένες της Εκκλησίας.
Ζούμε σε μια εποχή που δεν έχουμε ηγέτες. Αυτή η έλλειψη είναι ολοφάνερη στη νοοτροπία όλων των χώρων της κοινωνίας. Διαχειριστές έχουμε και ενίοτε και υπηρέτες αλλότριων ή ίδιων συμφερόντων. Μορφές όπως αυτή του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αποτελούν πρότυπα μίμησης Χριστού, πρότυπα αφύπνισης και αλλαγής ζωής. Και αν οι ηγεσίες μας δεν μπορούν να εμπνευσθούν, ας τις φυλάξει ο καθένας από εμάς στην καρδιά του και ας τους μιμηθεί, μιμούμενος τελικά τον ίδιο το Χριστό, προς τον Οποίο καταδεικνύει η πατερική ζωή. Και ο Κύριος θα μας δείξει δρόμο και ελπίδα. Μεταμορφούμενοι μέσα από τη σχέση μας με το Χριστό, θα ελευθερωθούμε εντός μας. Από και πέρα δεν θα είναι δύσκολη και η εξωτερική ελευθερία από κάθε καταναγκασμό, κυριαρχία και επιβουλή.
Κλείνοντας, θα παραθέσουμε δύο λόγους του αγίου (σε μετάφραση Β. Χαρώνη και Ουρ . Λαναρά, Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Ιωάννου Χρυσοστόμου, Αθήνα 1995, τόμος Γ’ , σελ. 78-83) που δείχνουν την ηθική κρίση, η οποία δε γνωρίζει εποχή, όταν οι άνθρωποι έχουν νοοτροπία που αφίσταται της σχέσης με το Χριστό, της μίμησης του Χριστού:
«Επιτρέπει ο Θεός να τραντάζεται η γη, αλλά δεν την καταστρέφει, σείει δυνατά τα πάντα με το σεισμό, αλλά δεν τα κατεδαφίζει, για να μας οδηγήσει στην μετάνοια. Τόσο μεγάλο είναι το πέλαγος της ευσπλαχνίας Του. Γιατί είδε να παραβαίνουμε τις εντολές Του και να Τον πικραίνουμε υπερβολικά. Είδε την επιθυμία μας να αρπάζουμε την ξένη περιουσία, είδε ότι χτίζαμε το ένα σπίτι κοντά στο άλλο και ότι επλησιάζαμε το ένα χωράφι κοντά στο άλλο, με σκοπό να κλέψουμε το διπλανό μας. Είδε ότι δεν ελεούσαμε τα ορφανά και αδιαφορούσαμε για τις χήρες. Είδε τους δασκάλους να κάνουν τα αντίθετα από εκείνα που εδίδασκαν. Είδε μαθητές να προσβάλουν τις σεμνές τελετές της Εκκλησίας με αταξίες που αρμόζουν σε θέατρα. Είδε να ζούμε μέσα στην κακία και να κινούμαστε από φθόνο. Είδε να προσθέτουμε στο φθόνο και την πονηρία. Είδε τις καταιγίδες της υποκρισίας να βυθίζουν σαν βάρκες τους απονήρευτους. Είδε να φονεύουμε σκόπιμα. Είδε ότι αδικούσαμε όσο μπορούσαμε περισσότερο. Είδε να ναυαγεί η αγάπη και να προκόβει η απάτη στο πέλαγος της ζωής. Είδε να αποσκιρτούμε από την αλήθεια και να καταφεύγουμε πρόθυμα στο ψέμα. Και για συνοψίσουμε, είδε να υπηρετούμε τον πλούτο και όχι τον Κύριο» (Εις άγιον Βάσσον, 1, MG 50, 721).
Είναι περιγραφή και της εποχής μας ή όχι;
«Αλίμονο σε κείνους που λένε το κακό καλό και το καλό κακό. Σε κείνου που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι και το σκοτάδι ως φως. Σε κείνους που προβάλλουν το γλυκό ως πικρό και το πικρό ως γλυκό. Θα αφαιρέσω λοιπόν, λέει ο Θεός, για την ανομία σας από ανάμεσά σας κάθε ισχυρό άνδρα και δυνατή γυναίκα και κάθε άνθρωπο πολεμιστή και δικαστή και κάθε προφήτη και άνθρωπο συνετό. Δεν είναι δε μικρό είδος οργής να στερηθούν και τις προφητείες. Μαζί δε με τον προφήτη, λέγει, θα αφαιρέσει και κάθε στοχαστή. Εδώ μου φαίνεται στοχαστή ονομάζει εκείνον που από τη μεγάλη του σύνεση και από την ίδια την πείρα των πραγμάτων, δίνει σοφές συμβουλές για τα μέλλοντα. Και θα αφαιρέσω ακόμη και κάθε έμπειρο πρεσβύτερο και πεντηκόνταρχο. Πρεσβύτερο δεν ονομάζει απλά αυτόν που έχει γεράσει, αλλά αυτόν που μαζί με τα άσπρα μαλλιά του διατηρεί και την πρέπουσα σύνεση. Και όταν λέει πεντηκόνταρχο εννοεί όλους τους άρχοντες. Και άρχοντας είναι αυτός που είναι εμπειρογνώμων και γνώστης πολλών και που γνωρίζει να διευθετεί με σύνεση όλες τις υποθέσεις της πόλεως. Και μαζί μ’ αυτούς θα αφαιρέσει και κάθε συνετό ακροατή. Γιατί αν αυτό απουσιάζει, ακόμη κι αν υπάρχουν όλα τα άλλα , τίποτε πλέον δεν υπάρχει στις πόλεις, κι αν κόμη υπάρχουν προφήτες, σύμβουλοι, άρχοντες, αν δεν υπάρχει κανένας που να μπορεί να ακούσει, όλα είναι άσκοπα και μάταια. Εγώ νομίζω ότι εδώ το ‘θα αφαιρέσω’ που λέει ο Θεός , το λέγει με τη σημασία του θα εγκαταλείψω και θα αφήσω , όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος Παύλος: ‘τους εγκατέλειψε ο Θεός, ώστε να παραδοθούν σε νου ανίκανο να διακρίνει το ορθό’, όχι για να δείξει αυτό, ότι δηλαδή τους έριξε σε παράνοια, αλλά τους εγκατέλειψε και τους άφησε να είναι ανόητοι. Και θα τοποθετήσω σ’ αυτούς νεαρούς άρχοντες, λέει ο Θεός. Αυτό είναι χειρότερο και φοβερότερο από την αναρχία. Γιατί εκείνος που δεν έχει άρχοντα, έχει στερηθεί εκείνον που θα τον οδηγήσει, ενώ εκείνος που έχει κακό άρχοντα, έχει εκείνον που τον σπρώχνει στους γκρεμούς. Και θα επιτρέψω σε απατεώνες να τους εξουσιάσουν, λέει ο Θεός. Απατεώνες ονομάζει τους είρωνες, τους κόλακες, εκείνους που με τα γλυκά τους λόγια παραδίδουν τους ανθρώπους στο κακό και τον διάβολο. Και θα συμπλακεί ο λαός και ο ένας άνθρωπος θα ορμήσει εναντίον του άλλου και ο άλλος θα ορμήσει εναντίον του πλησίον του, λέει ο Θεός. Όπως ακριβώς δηλαδή αν τα ξύλα που συγκρατούν τις οικοδομές σαπίσουν ή αφαιρεθούν, κατ’ ανάγκην οι τοίχοι γκρεμίζονται, αφού τίποτε δεν υπάρχει που να τους συγκρατεί, έτσι και αυτοί για τους οποίους προηγουμένως μιλήσαμε, αφού αφαιρέθηκαν άρχοντες, σύμβουλοι, δικαστές και προφήτες, δεν υπήρχε τίποτε που να εμπόδιζε το λαό να διασπασθεί και να δημιουργηθεί μεγάλη σύγχυση. Θα αυθαδιάσει το παιδί προς το γέροντα και ο ανέντιμος προς τον έντιμο, λέει και πάλι ο Θεός. Γιατί όταν περιφρονούνται τα γηρατειά από τους νέους, οι δε ανάξιοι και αποδοκιμασμένοι περιφρονούν εκείνους, που προηγουμένως ήταν αξιοσέβαστοι, η πόλη αυτή δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από εκείνη που καταφεύγει σε μάντεις» (Εις Ησαΐαν, κεφ. Γ’, 1,2,3,4, ΕΠΕ 8, 304-306-308-310-314-316-MG 56, 40-44).
Ίσως τελικά δεν είναι τυχαίο το ότι έχουμε στερηθεί ηγέτες σε όλους τους χώρους και πρέπει να ξαναδούμε τις πνευματικές ρίζες της κρίσης. Ο άγιος πάντως μας προτρέπει σε μετάνοια και υπέρβαση της ανομίας μας. Ας τον ακούσουμε.

Κέρκυρα, 13 Νοεμβρίου 2011

ΧΑΙΡΕΤΕ ΟΤΙ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΥΜΩΝ ΕΓΡΑΦΗ ΕΝ ΤΟΙΣ ΟΥΡΑΝΟΙΣ

2011-11-08T00:46:00.000-08:00

Στη ζωή του ο άνθρωπος αναζητεί τη χαρά. Και χαρά είναι το συναίσθημα εκείνο το οποίο πηγάζει από την εκπλήρωση των ανθρώπινων επιθυμιών, ανεξαρτήτως αν αυτές είναι φανερές ή αφανείς, πηγάζουν δηλαδή από το ασυνείδητό του. Χαρά αντλεί ο άνθρωπος από γεγονότα που συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά και από αντίστοιχες καταστάσεις που συμβαίνουν στους συνανθρώπους του, στους οικείους και φίλους του, αλλά ακόμη και από γεγονότα δυσάρεστα, τα οποία συμβαίνουν σ’ εκείνους που είναι εχθροί του. Και η χαιρεκακία είναι μορφή χαράς. Μπορεί να είναι ηθικά μη αποδεκτή από την θρησκευτική πίστη, όμως περιλαμβάνεται στο αξιακό σύστημα της κοινωνίας, διότι κάνει τον άνθρωπο να ανακουφίζεται όταν εκείνοι οι οποίοι τον βλάπτουν με τις πράξεις ή τις παραλείψεις τους, βρίσκουν τιμωρία και ανταπόδοση κατά τα έργα τους. Εκτός από αυτές τις δύο μορφές χαράς όμως η Εκκλησία μιλά και για μια τρίτη μορφή: αυτή που πηγάζει από την κοινωνία του ανθρώπου με το Χριστό, που είναι «η πάντων χαρά», είναι ο δοτήρας και η προσωποποίησή της, όχι μόνο επειδή προσέλαβε την ανθρώπινη φύση και επομένως μπορεί να νιώσει συναισθηματικά τι σημαίνει αυτή, αλλά και επειδή η ίδια η αγάπη που είναι ο Θεός είναι η πηγή της χαράς. Και η κοινωνία με το Θεό είναι αφετηρία χαράς στη ζωή μας, η οποία νικά την λύπη για τις ατέλειες και την επίδραση της αμαρτίας και της φθοράς επάνω μας. Γι’ αυτό και η χαρά για την πίστη δεν είναι συναίσθημα απλώς, αλλά κατάσταση και δωρεά πνευματική, τρόπος ζωής και καρπός της κοινωνίας με το Θεό.
Ο Χριστός στο Ευαγγέλιο ορίζει ως βάση αυτής της τρίτης χαράς το γεγονός ότι τα ονόματα όσων πιστεύουν και ζητούνε να ζήσουν τη σχέση με Εκείνον έχουν γραφτεί στον ουρανό (Λουκ. 10,20), δηλαδή η ύπαρξή τους δεν θα στερηθεί τη χαρά στην αιωνιότητα, αλλά και η αποδοχή αυτής της σχέσης κάνει το όνομα του ανθρώπου να καταγράφεται άσβηστο πλέον στο βιβλίο του Θεού, στο βιβλίο της ζωής. Δεν είναι το βιβλίο των κριμάτων και των αρετών, αλλά το βιβλίο της ζωής (Αποκ. 20, 12), στο οποίο εντάσσονται όλοι οι σεσωσμένοι , δηλαδή όσοι ανήκουν με την καρδιά τους στην Εκκλησία, όσοι έχουν κοινωνία με το Εσφαγμένο Αρνίο που είναι ο Κύριός μας και γεύονται τη χαρά της παρουσίας Του στη ζωή τους.
Ο κάθε άνθρωπος καλείται να διαλέξει σε ποια χαρά θα δώσει βαρύτητα στη ζωή του. Ο πολιτισμός μας και η πραγματικότητά μας αποθεώνουν κυρίως την πρώτη. Χαρά πηγάζει από το δικαίωμα στην ηδονή, από την δόξα της επιτυχίας, από την ικανοποίηση του θελήματός μας. Το σύστημα που διακυβερνά τις ζωές μας θέλει εκεί να είναι προσανατολισμένη η ζωή μας και εκεί να εξαντλείται το νόημά της. Γι’ αυτό και εφευρίσκει και μας προτείνει εργαλεία, αντικείμενα, μέσα, τα οποία εάν τα κατέχουμε, μπορούμε να είμαστε χαρούμενοι, διότι ακολουθούμε τον συρμό της εποχής μας. Ο ίδιος πολιτισμός όμως δεν αγνοεί και την δεύτερη χαρά, αυτήν που μας κάνει να αισθανόμαστε δικαιωμένοι όταν εκείνοι οι οποίοι μας εχθρεύονται ή μας απορρίπτουν αποτυγχάνουν, παθαίνουν κακό ή υποφέρουν στη ζωή τους. Το σύστημα το ίδιο δικαιολογεί την χρήση βίας, την τιμωρία, την πληρωμή για όσα μας έχουν κάνει και αποδέχεται μια δικαιοσύνη η οποία δεν στηρίζεται στη χαρά της συγγνώμης και της αποκατάστασης της σχέσης ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά στην επιβολή του νόμου, ηθικού, κοινωνικού, θεσμικού στους άλλους, για να ικανοποιηθεί η θεία και η ανθρώπινη δικαιοσύνη. Γι’ αυτό και η χαιρεκακία δεν έχει να κάνει μόνο με πρόσωπα. Έχει να κάνει με λαούς και κοινωνίες, οι οποίες όταν βλέπουν τους γείτονες ή τους εταίρους τους που λειτουργούν εχθρικά εναντίον τους να δυσκολεύονται και να υποφέρουν, το απολαμβάνουν και κάνουν ό,τι μπορούν για να τους οδηγήσουν στην απώλεια της αξιοπρέπειάς τους ή στην διάλυση της ύπαρξής τους. Άλλοι πάλι παρακολουθούν εκ του μακρόθεν και εκφράζουν με εμπάθεια την χαιρεκακία τους για ό,τι συμβαίνει σ’ εκείνους που φθονούν ή αισθάνονται ότι τους φταίνε.
Ο πολιτισμός μας και ίσως και η πλειονοψηφία των ανθρώπων αρνούνται να δούνε την τρίτη χαρά, ως εκείνη που δίνει νόημα στη ζωή. Γιατί η χαρά που πηγάζει από τη σχέση με το Χριστό και από την καταγραφή του ονόματος του ανθρώπου στον ουρανό είναι αναφαίρετη, όμως χρειάζεται ανταπόκριση στην κλήση του Χριστού. Γιατί ο Χριστός στέκεται έξω από την θύρα της υπάρξεώς μας και κρούει και όποιος του ανοίξει, θα εισέλθει και θα δειπνήσει μαζί του κι εκείνος με τον Κύριο. Η χαρά όμως, ενώ δίδεται από το Χριστό πλουσιοπάροχα, για να βιωθεί από τον άνθρωπο, χρειάζεται κόπο και αγώνα. Χρειάζεται ταπεινό φρόνημα, συγχωρητικότητα και πραότητα, δημιουργικότητα και ζήλο ώστε να αξιοποιηθούν τα χαρίσματά μας, υπομονή στους πειρασμούς και πολλή αγάπη που θα γίνει μοίρασμα της ύπαρξης στους συνανθρώπους. Μόνο όταν ο άνθρωπος μοιραστεί τα όσα έχει και τα όσα είναι μπορεί να ζήσει τη χαρά της παρουσίας του Χριστού χωρίς τα εμπόδια της αμαρτίας που τον κάνουν να απορροφάται από τις κοσμικές χαρές ή να υποβιβάζει την ύπαρξή του στην εμπάθεια της χαιρεκακίας. Και τότε ο άνθρωπος νιώθει ότι ανήκει στο Χριστό, ότι γράφτηκε και δεν σβήνει το όνομά του στον ουρανό.
Η επιλογή της τρίτης χαράς δεν συνεπάγεται ότι ο άνθρωπος μπορεί να αρνηθεί κάθε χαρά του κόσμου. Άλλωστε, οι εδώ χαρές αποτελούν την παιδεία του ανθρώπου, ώστε να μπορεί να αποδεχθεί την χαρά της κοινωνίας του με το Χριστό. Όμως ο άνθρωπος του Θεού προσπαθεί να αποσυνδέσει τις εγκόσμιες χαρές από την αμαρτία και να μην υποταγεί σ’ αυτήν. Προσπαθεί ακόμη μέσα στις δυσκολίες και τους πειρασμούς να μην δείξει χαιρεκακία για όλους εκείνους που τον θλίβουν. Για να μπορεί να αναπαύεται τελικά στη σχέση με την των πάντων χαρά, το Χριστό.
Αυτόν τον δρόμο διάλεξε και έζησε στη ζωή του ο άγιος του 20ού αιώνα, Μητροπολίτης Πενταπόλεως και προστάτης της Αιγίνης Νεκτάριος ο Θαυματουργός. Έχοντας επιλέξει από μικρός τη ζωή της πίστης και της σχέσης με το Χριστό, επέλεξε να αφεθεί στα χέρια του Θεού και να βιώσει ως επιλογή της ύπαρξής του τη χαρά να είναι το όνομά του γραμμένο εν τοις ουρανοίς. Σήκωσε με υπομονή και σιωπή και μακροθυμία τον σταυρό του διωγμού από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Αρνήθηκε να δείξει κακία στους συκοφάντες του και με ταπείνωση επέλεξε να γίνει ιεροκήρυκας στην Εύβοια και την Φθιώτιδα. Και ανέλαβε την διεύθυνση της Ριζαρείου Σχολής για να προσφέρει στην Εκκλησία και στους υποψήφιους ιερείς τα χαρίσματα και την πνευματική του πορεία, συμμετέχοντας στις χαρές που η καθημερινότητα έφερνε, αλλά μη λησμονώντας τη βίωση της χαράς της εν ουρανοίς. Και, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, χωρίς γογγυσμό, αλλά με την πνευματική χαρά έφυγε για την Αίγινα, όπου ίδρυσε μοναστήρι και εν απλότητι έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του καθοδηγώντας όχι μόνο την γυναικεία αδελφότητα της μονής, αλλά και όλους τους ανθρώπους που έσπευδαν να τον εμπιστευθούν. Και όχι μόνο αυτό. Για μια ακόμη φορά θα συγχωρήσει και δεν θα κρατήσει κακία σε όσους και εκεί δεν έκαν τίποτε άλλο από το να τον συκοφαντούν και να τον λυπούν.
Και το όνομά του γράφτηκε στις δέλτους του ουρανού για πάντα. Και ο ουρανός φανέρωσε την χαρά που έχει για την παρουσία του αγίου εκεί, δίδοντας σημεία και σε μας τους εν τη γη. Η Εκκλησία αναγνώρισε τον τρόπο του βίου του, την αγιότητά του, τα θαύματα που ετέλεσε, την πνευματική του προσπάθεια και τον κατέταξε και επίσημα ανάμεσα στους αγίους της. Και όχι μόνο αυτό. Τον αποκατέστησε στον θρόνο του μετά θάνατον, ζητώντας συγγνώμη για την συκοφαντία που ο άγιος βίωσε. Και γνωρίζουμε καλώς ότι ο άγιος είχε ήδη συγχωρέσει όσους τον έβλαψαν, αλλά δεν του στέρησαν τη χαρά να ανήκει στην Εκκλησία, να είναι ποιμένας και να διακονεί και να σκέπει όλους τους ανθρώπους που η χάρις του Θεού του εμπιστεύθηκε.
Ζούμε σε μία εποχή όπου φαίνεται ότι έχει λιγοστέψει η υλική, η εγκόσμια χαρά. Καλλιεργείται μάλιστα ολοένα και πιο έντονα η χαιρεκακία, τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε προσωπικό επίπεδο, ιδίως μέσα στον κύκλο της κρίσης που βιώνουμε. Η Εκκλησία δεν θα παύσει, προβάλλοντας τους αγίους της, να μας δείχνει ότι η αληθινή και αναφαίρετη χαρά βρίσκεται όταν αποδεχόμαστε την πρόσκληση του Χριστού να γράψει το όνομά μας στη βίβλο του ουρανού. Και από εκεί ξεκινώντας, μπορούμε να εκτιμήσουμε την όποια μικρή ή μεγάλη εγκόσμια χαρά, αλλά και να σηκώσουμε τον σταυρό της λύπης, γνωρίζοντας ότι εάν ο Θεός είναι μαζί μας, κανείς δεν μπορεί να μας βλάψει τελικά. Οι πρεσβείες του Αγίου Νεκταρίου, αλλά και πάντων των Αγίων ας μας δίδουν τη δύναμη να κρατήσουμε αυτή τη χαρά και να την προτιμούμε από κάθε άλλη.

Κέρκυρα, 9 Νοεμβρίου 2011

ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΗ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ;

2011-11-05T02:40:00.000-07:00

Το ερώτημα που συχνά δεσπόζει ανάμεσα στους ανθρώπους που πιστεύουν είναι «πόσο δύσκολη ή αδύνατη είναι η θεραπεία της αμαρτίας στη ζωή της πίστης;». Ενώ αναγνωρίζουμε την δύναμη που η πίστη έχει και την ελπίδα που μας προσφέρει, εντούτοις διαπιστώνουμε ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να απαλλαγούμε από την αίσθηση της ρυπαρότητάς μας έναντι του Θεού, από το ότι ο Θεός και το θέλημά Του δεν είναι προτεραιότητα στη ζωή μας, ότι η πορεία μας, λιγότερο ή περισσότερο, στον κόσμο αυτό χαρακτηρίζεται από επιδράσεις του εκκοσμικευμένου πνεύματος, ότι ενώ μετανοούμε ενίοτε για τα σφάλματά μας, ξαναγυρίζουμε στα όσα έχουμε αποφασίσει να αφήσουμε κατά μέρος. Ο Απόστολος Παύλος, απαντώντας σε ανάλογο προβληματισμό, θέτει αυτό το ερώτημα: «ει δε ζητούντες δικαιωθήναι εν Χριστώ ευρέθημεν και αυτοί αμαρτωλοί, άρα Χριστός αμαρτίας διάκονος; Μη γένοιτο» (Γαλ. 2, 17). Ωστόσο το ερώτημα παραμένει. Και δεν μένει μόνο στο ζήτημα της αμαρτίας. Έχει να κάνει με την εμμονή των ανθρώπων σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, οι οποίες δεν επιτρέπουν την αξιοποίηση της προόδου, των εφευρέσεων, της οργάνωσης ενός πολιτισμού αληθινά αξιοθαύμαστου τεχνικά, αλλά και διανοητικά, προς όφελος των πολλών, τον εγκλωβισμό στη λογική του θανάτου, αλλά και στην αβεβαιότητα για όλους. Γιατί λοιπόν δεν τα καταφέρνουμε ηθικά και πνευματικά, με αποτέλεσμα η αποτυχία μας να μεταφέρεται σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας;
Δεν είναι εύκολες οι απαντήσεις. Πρωτίστως χρειάζεται να ορίσουμε τι σημαίνει πίστη. Έχουμε την εντύπωση πως η πίστη συνεπάγεται την αποδοχή ότι ένα πρόσωπο, μία ιδέα, μία πραγματικότητα είναι αληθινή. Η πίστη όμως αυτή περιορίζεται στο στοιχείο της διάνοιας ή χρησιμοποιεί ορισμένους κανόνες, τυπικά, διατάξεις με βάση τα οποία ο πιστεύων αισθάνεται ότι την τηρεί και την αποδεικνύει. Για την Εκκλησία όμως η πίστη συνεπάγεται την σχέση προσώπων. Πιστεύω σημαίνει γνωρίζω ποιος είναι αυτός στον οποίο απευθύνομαι, θέλω να έχω σχέση μαζί του, τον ζητώ να υπάρχει στην καθημερινότητα της ύπαρξής μου, μπορώ να μιλήσω μ’ αυτόν και γι’ αυτόν, όπως όχι απλώς κάποιος πιστεύει, αλλά όπως αυτός που αγαπά. Στην περίπτωση του Θεού, η πίστη μας δεν μπορεί να είναι μία θρησκευτική αποδοχή ή εμπιστοσύνη, αλλά η αφετηρία της κοινωνίας με το υπαρκτό πρόσωπο του Θεανθρώπου, το Οποίο αποδεικνύει την παρουσία Του στη ζωή μας πρώτα μέσα από το Σώμα και το Αίμα Του, το οποίο καλούμαστε να κοινωνούμε, αλλά και μέσα από την περιγραφή του τρόπου με τον οποίον ο Χριστός φανερώνεται στη ζωή μας, δηλαδή μέσα από την κοινωνία με τον συνάνθρωπο.
Στη συνέχεια, χρειάζεται να ορίσουμε τι σημαίνει δικαίωση. Η συνηθισμένη εκδοχή συνεπάγεται την αναγνώριση από την πλευρά αυτού που πιστεύουμε ότι είναι το μέτρο και ο κανόνας των σκέψεων, των πράξεων, των επιθυμιών μας. Κατόπιν, η δικαίωση περνά μέσα από την κοινωνική ομάδα, το σύστημα, το σώμα στο οποίο ανήκουμε. Και η δικαίωση ικανοποιεί την ανάγκη μας για αποδοχή, για απόδοση αξίας στον εαυτό μας, για δόξα τελικά. Στη σχέση μας όμως με το Χριστό δικαίωση σημαίνει την αναγνώριση από μέρους μας ότι ο Χριστός βλέπει σε εμάς το πρόσωπο που μπορεί να κοινωνήσει μαζί Του, το δημιούργημα και παιδί Του, στο οποίο η κοινωνία περνά από την σχέση πατρότητας και υιότητας στη σχέση της φιλίας και της αγάπης και ταυτόχρονα στην πορεία της σωτηρίας μας, δηλαδή της νίκης κατά του θανάτου και της δωρεάς της ενότητας ψυχής και σώματος στην προοπτική της ανάστασης. Δεν δικαιωνόμαστε εκ των όποιων έργων, των χαρισμάτων ή των κατορθωμάτων μας, αλλά από την κοινωνία με το Χριστό που για το πρόσωπό μας σταυρώθηκε και αναστήθηκε. Και αυτός είναι ο δρόμος και το χάρισμα της αγιότητας.
Τέλος, χρειάζεται να ορίσουμε τι σημαίνει αμαρτία. Η συνηθισμένη εκδοχή κι εδώ ταυτίζει την αμαρτία με συγκεκριμένες πράξεις ή παραλείψεις που παραβιάζουν το θέλημα του Θεού και κάνουν τον άνθρωπο να αποτυγχάνει να ευχαριστήσει το Θεό που τόσα του έχει δώσει και του δίδει. Αυτός όμως ο ορισμός είναι ελλιπής, διότι εκ των πραγμάτων ουδείς αναμάρτητος. Αν ο άνθρωπος μπορούσε να πετύχει την αναμαρτησία από μόνος του, τότε θα ήταν ο ίδιος θεός. Μήπως όμως είμαστε καταδικασμένοι να πιστεύουμε σε έναν Θεό που θέλοντας να ομοιάσει με μας, σαρκούμενος δηλαδή, έγινε κι αυτός διάκονος της αμαρτίας; Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα δείχνει και τον τρόπο της λύτρωσης. Ο Χριστός δεν πειράχτηκε από την αμαρτία, προσλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση, αλλά υπέστη όλες τις συνέπειές της, την κακία, την απιστία, το βάρος, τον θάνατο, επάνω στο σταυρό. Όλη η ανθρωπότητα, όχι μόνο όση προηγήθηκε ή όση ήταν εν ζωή εκείνη τη στιγμή, αλλά και η μετέπειτα, εναπέθεσε το βάρος της αμαρτωλότητάς της στο πρόσωπο του Χριστού και είδε το πλήρωμα της αμαρτίας να πεθαίνει μαζί με το Χριστό και να συνθάπτεται στον τάφο του θανάτου και με την ανάσταση πλέον να μην έχει καμία δύναμη επάνω στον άνθρωπο. Στο τσίμπημα της φτέρνας μας τελικά περιορίστηκε η δύναμη της αμαρτίας, διότι η κεφαλή της, αυτή δηλαδή που την καθορίζει και της δίνει ζωή συντρίφτηκε πάνω στο σταυρό.
Είναι δύσκολη η θεραπεία της αμαρτίας όσο δεν αποδεχόμαστε το Θεό όχι ως ιδέα, αλλά ως Πρόσωπο το οποίο μπορούμε να γνωρίσουμε και να κοινωνήσουμε στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και στην αγάπη προς την κάθε εικόνα Του, που είναι ο συνάνθρωπο. Είναι δύσκολη η θεραπεία της αμαρτίας όσο περιμένουμε ότι θα αποτελέσει για μας προσωπικό κατόρθωμα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται την άρνηση του ασκητικού αγώνα και της έγνοιας για την τήρηση των εντολών του Χριστού. Η αληθινή άσκηση όμως ξεκινά από την αγάπη προς το Πρόσωπο του Χριστού και την βεβαιότητα ότι αυτός πρώτος μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για μας. Και όταν μπορούμε ή θέλουμε να αγαπούμε, αυτό σημαίνει ότι επιλέγουμε την οδό της αγιότητας ως την μοναδική οδό χαράς και ελπίδας. Είναι δύσκολη η θεραπεία της αμαρτίας, όταν νομίζουμε ότι ζούμε ακόμη στην εποχή που ο Χριστός δεν ήρθε και καθιστούμε το βάρος της δυσβάσταχτο. Ήδη θεραπεύθηκε η αμαρτία στο σταυρό και με την ανάσταση. Όσοι όμως αγωνιζόμαστε να ζήσει μέσα μας ο Χριστός γευόμαστε το τσίμπημά της στη φτέρνα της ύπαρξής μας, ως ανάμνηση ότι είμαστε πάντοτε ελεύθεροι να αφήσουμε το δηλητήριό της να μας διαποτίσει ή κοινωνώντας με το Χριστό να την αποδεχθούμε ως τον μικρότερο ή μεγαλύτερο σταυρό αυτής της ζωής, ως κίνητρο μετάνοιας, ταπείνωσης και εκζήτησης της θαλπωρής του.
Ο κόσμος λειτουργεί με βάση αυτό που φαίνεται. Και η αμαρτία φαντάζει αθεράπευτη. Δεν είναι όμως έτσι. Η ζωή της Εκκλησίας, η οδός της αγιότητας, η Ανάσταση ήδη την έχουν θεραπεύσει. Για όσους πιστεύουν στο Θεό ως Πρόσωπο, για όσους χαίρονται που κι εκείνοι είναι πρόσωπα που ο Χριστός θεωρεί ως φίλους Του, για όσους ο σταυρός και η ανάσταση είναι το κέντρο της ζωής τους, η συσσταύρωση με τον Κύριό μας αποτελεί την καλύτερη και ασφαλέστερη ένδειξη αυτής της θεραπείας. Κι αυτό είναι το βαθύτερο νόημα τελικά της πίστης. Ας συνεχίσουμε την πορεία μας στον δύσκολο αυτό κόσμο, που διέγραψε το Θεό και στη θέση Του έβαλε την επιβίωση, την επιθυμία, την ακοινωνησία αναβαπτιζόμενοι στην σχέση με το Χριστό και τη ζωή της Εκκλησίας. Και ας αισιοδοξούμε. Η νίκη κατά της αμαρτίας θα διαφαίνεται και στη δική μας ζωή, στον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούμε τα επιτεύγματα του πολιτισμού μας, βοηθώντας μας κατά πάντα και δια πάντα. Και οι επιλογές μας θα μπορούν να βοηθήσουν και άλλους. Στον καθέναν μας άλλωστε βρίσκεται η ελπίδα για την αλλαγή και την μεταμόρφωση του κόσμου.

Κέρκυρα, 6 Νοεμβρίου 2011

Η ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΤΕΛΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ

2011-10-29T01:08:00.000-07:00

Η πίστη στο Χριστό λειτουργεί ανατρεπτικά για τις καθεστηκυίες αξίες της ανθρώπινης ζωής, όχι μόνο όταν φανερώθηκε στον κόσμο, αλλά και σε κάθε εποχή. Και αυτή η πίστη, εκτός από το προσωπικό επίπεδο, άλλαξε και τον τρόπο του σκέπτεσθαι και πράττειν και σε κοινωνικό επίπεδο. Η στάση αυτή μπορεί να μην λειτουργεί στην εποχή μας στις κυρίαρχες νοοτροπίες του πολιτισμού μας, οι οποίες ακολουθούν έναν «δαιμονικό» προσανατολισμό, που έχει αλλοτριώσει και, κατά συνέπεια, αποκαρδιώσει τον άνθρωπο, μπορεί όμως να διασωθεί στην «μικρά ζύμη» της εκκλησιαστικής ζωής, η οποία αιμοδοτεί την ύπαρξη και της δίδει νόημα και προσανατολισμό.
Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους για την κλήση που έλαβε από το Θεό, αλλά και την πνευματική εμπειρία που συνόδευσε αυτή την κλήση, καταγράφει την φροντίδα του Θεού να μην υπερηφανευθεί, να μην νικηθεί δηλαδή από τον πειρασμό της ικανοποίησης για το έργο που ανέλαβε, για το ότι ο Θεός του αποκαλύφθηκε, για την πνευματική άνοδο μέσω της κοινωνίας με το Θεό, που θα αποτελούσε για τον ίδιο, όπως και για τον καθέναν άνθρωπο, αφορμή πνευματικής συντριβής, αλλά και αναίρεσης τελικά του έργου και της αποστολής σε κοινωνικό επίπεδο. Του εδόθη «σκόλοψ τη σαρκί», κάποιος πειρασμός που τον ταλαιπωρούσε. Ακόμη κι αυτός ο μεγάλος Απόστολος, ο πρώτος μετά τον Ένα, λύγισε κάποια στιγμή και τρεις φορές παρακάλεσε τον Χριστό να άρει τον πειρασμό από πάνω του. Η απάντησή του Χριστού ήταν αντίθετη από αυτήν που θα περίμενε όχι μόνο ο Παύλος, αλλά και ο καθένας που βλέπει το Χριστό με αγάπη και έχει την αίσθηση ότι θα παραμείνει άτρωτος στις δυσκολίες της ζωής: «Αρκεί σοι η χάρις μου . η γαρ δύναμίς μου εν ασθενεία τελειούται». Ο Παύλος αντελήφθη το νόημά της και σπεύδει να συμπληρώσει: «με περισσότερη ευχαρίστηση λοιπόν θα καυχηθώ για τις ταλαιπωρίες μου, για να κατοικήσει μέσα μου η δύναμη του Χριστού» (Β’ Κορ. 12, 9).
Ο κόσμος πιστεύει και ακολουθεί είτε έναν θεό είτε μια ιδέα είτε έναν πολιτισμό είτε μια στάση ζωής γιατί θεωρεί ότι θα απαλλαγεί από τους φόβους του, γιατί ζητά μία ανταμοιβή που μπορεί να είναι η πρόοδος και η ευλογία του Θεού στη ζωή του, γιατί του αρέσει να ακολουθεί έναν τέτοιο δρόμο, απολαμβάνοντας τα αγαθά και την κάλυψη των επιθυμιών του. Άλλοτε, σπανιότερα, πιστεύει από αγάπη. Έχει ενστερνισθεί το περιεχόμενο της πίστης και την κοινωνία με το πρόσωπο που την εκφράζει είτε έχει κάνει σκοπό και νόημα της ζωής του τον τελικό σκοπό αυτής της πίστης, της ιδέας, της στάσης ζωής. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, ο άνθρωπος είναι ικανός να νικήσει οποιονδήποτε πειρασμό έρχεται να απειλήσει την εκπλήρωση αυτής της πίστης, μπορεί ακόμη να προσφέρει και την ίδια του τη ζωή.
Συνήθως η όποια τέτοια πίστη κάνει τον άνθρωπο ισχυρό και αποδεκτό από τους άλλους. Γι’ αυτό και η πίστη γίνεται αφορμή καύχησης. Ταυτόχρονα, δίνει μια μεταμορφωτική πνοή στον κοινωνικό περίγυρο του ανθρώπου, μία αύρα που μεταδίδεται στους γύρω του. Και όσοι πείθονται, ελπίζουν σε μια καλύτερη ζωή, σε μία ποιότητα διαφορετική σε σχέση με το παρελθόν τους. Όλοι τελικά θεωρούν ότι η πίστη τους είναι αψεγάδιαστη. Οδηγεί σε τέλεια σχήματα και σε τέλειες καταστάσεις. Γι’ αυτό και απορρίπτουν όσους δεν είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν την «αλήθεια» που οι ίδιοι διακηρύττουν, θεωρώντας τους δυστυχισμένους ή αμαρτωλούς ή ανίκανους να βρούνε νόημα στη ζωή τους. Αλλά και οι άλλοι, ακόμη και όσοι δεν μπορούν να ακολουθήσουν τους ισχυρούς αυτής της πίστης, δεν παύουν να τους αναγνωρίζουν και να τους σέβονται, θεωρώντας ότι επιτελούν ένα έργο που οι ίδιοι δεν μπορούν να επιτελέσουν.
Ο Παύλος, μέσα από τον σκόλοπά του, το αίτημά του στο Χριστό και την παράθεση της απάντησης του Κυρίου σ’ αυτό, μας δείχνει μία εντελώς διαφορετική θεώρηση. Είμαι χριστιανός σημαίνει ότι αποδέχομαι όχι την καθαυτό πίστη ως ατελή, αλλά ότι αυτή η πίστη μιλά με τις ατέλειές μου, αποκαλύπτει τις αδυναμίες μου, και γίνεται αφορμή καύχησης στις αποτυχίες μου, διότι η κατεξοχήν νίκη της είναι εναντίον της υπερηφάνειας για την όποια τελειότητα. Πιστεύω σημαίνει ότι είμαι έτοιμος για δοκιμασίες, πειρασμούς και ταλαιπωρίες όχι για να δοξασθώ ή για να γίνω αποδεκτός από τους άλλους, αλλά για να κατοικήσει μέσα μου η δύναμη του Χριστού, που πηγάζει από την ταπεινότητα της μη αντιλοιδορίας όταν λοιδορούμαστε, της μη απάντησης στις ύβρεις και τις συκοφαντίες, της μη πίεσης στις πιέσεις και τους διωγμούς και μία αίσθηση ότι η κατεξοχήν δωρεά αυτής της πίστης είναι το ίδιο το πρόσωπο του Χριστού, που ανέβηκε συγχωρώντας στο σταυρό, ετάφη χωρίς να έχει αμαρτία και αναστήθηκε για να μας δώσει αυτήν την δύναμη της ταπεινοσύνης που μας κάνει αληθινά τέλειους, όχι στον παρόντα χρόνο, αλλά κατά την έξοδό μας από τον βίο τούτο, που σηματοδοτεί το τελείωμα της αμαρτίας, της επίδρασης των σκολώπων στην ύπαρξή μας, και την αφετηρία της συνεχούς κοινωνίας μας με τον Χριστό, οπότε και η ζωή γίνεται ατελεύτητος.
Δεν μας υπόσχεται τελειότητα η ζωή της Εκκλησίας και η πίστη μας. Μας διαβεβαιώνει για σκόλοπες, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Και τελικά αυτοί οι σκόλοπες μας κρατάνε ταπεινούς. Ο κόσμος μπορεί να επιλέγει τον πλούτο, τα χρήματα, την επιβίωση, τα αγαθά, την επιστήμη και τα άλλα επιτεύγματα, την τελειότητα της ισχύος, την θεραπεία κάθε ασθένειας και να λοιδορεί την Εκκλησία, διότι δεν μπορεί να εξαλείψει κάθε κοινωνικό και πνευματικό πρόβλημα και να μας κάνει να αισθανόμαστε ανεπαρκείς και εν θλίψει. Δεν πειράζει όμως. Καλούμαστε, αγαπώντας τον Χριστό και κοινωνώντας μαζί Του να υπομένουμε στις αδυναμίες, τις θλίψεις, τα παθήματα, τους διωγμούς, το περιθώριο, παραμένοντας η «μικρά ζύμη» , η οποία, εν τη ασθενεία της, «όλον το φύραμα ζυμοί» (Α’Κορ. 5,6). Και αυτή είναι τελικά η ελπίδα που μπορούμε να κομίσουμε στον κόσμο μας, μέσα στην περίοδο της μεγάλης κρίσης, της απαίτησης, της οργής. Η όποια επιστροφή στην ταπεινοσύνη και η εργασία εντός της θα βοηθήσουν τόσο την προσωπική μας πορεία, αλλά και την ευρύτερη πορεία της κοινωνίας μας για να ξαναβρεί προσανατολισμό. Ας καγχάζουν οι ισχυροί και ας επιβάλλουν τους όρους τους, αφήνοντάς μας να τρεφόμαστε από τα ψιχία των τραπεζών τους. Αλλού είναι η θαλπωρή. Και εκεί στρεφόμενοι, στους κόλπους της πίστης, θα αντέξουμε.

Κέρκυρα, 30 Οκτωβρίου 2011

ΜΝΗΜΕΣ ΤΟΥ ’40

2011-10-26T09:28:00.000-07:00

Ο αγώνας του ’40 δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ηθελημένης απόφασης. Αν ρωτιόντουσαν οι Έλληνες αν θα ήθελαν τον πόλεμο ή θα προτιμούσαν να ζήσουν ειρηνικά, η απάντηση θα ήταν αυτονόητη. Όμως πιο πάνω από τον εαυτό, την οικογένεια, το πρόγραμμα της ζωής, τα αγαθά, τις χαρές και τις λύπες της καθημερινότητας, τις ελπίδες και τα όνειρα, υπήρχαν δύο έννοιες μοναδικές: η ελευθερία και η αξιοπρέπεια.
Ο αγώνας του ’40 δεν ξεκίνησε με την βεβαιότητα της νίκης. Άμυνα κι ανάγκη ήταν η βάση του. Και μια πολιτική ηγεσία που δεν ήταν αγαπητή από τους περισσότερους, αλλά που ήξερε να αρθεί στις απαιτήσεις των περιστάσεων. Που είχε προβλέψει ότι ο πόλεμος ήταν αναπόφευκτος στρατιωτικά και είχε ετοιμάσει τις γραμμές της άμυνας. Που έκανε ό,τι μπορούσε για να μην οδηγηθεί σ’ αυτόν, χωρίς εύκολους λεονταρισμούς, ακόμη κι όταν ο εχθρός τορπίλιζε το «Έλλη» ανήμερα της Παναγίας στην Τήνο. Που είχε χαράξει από πριν τις συμμαχίες της. Που ενώ στον προηγούμενο μεγάλο πόλεμο ήταν γερμανόφιλη και συντέλεσε στον διχασμό, που προέβλεψε την μικρασιατική καταστροφή σε πείσμα όλων των άλλων, αντιπάλων και φίλων της αλλά δεν εισακούσθηκε από τους κρατούντες, που επέβαλε ένα καθεστώς ανάλογο με το ιταλικό, εντούτοις δεν δέχθηκε να αποχωριστεί από τους συμμάχους και προέβλεψε μακροπρόθεσμα και την έκβαση του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και ήταν με το μέρος των νικητών. Μια ηγεσία που την χαρακτήριζε, πέρα από τις εμμονές της, ο ρεαλισμός, η διπλωματικότητα, η ικανότητα να οργανώσει αντίσταση και να εμπνεύσει το λαό να παλέψει για την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του. Γι’ αυτό τελικά αυτή η ηγεσία, πέρα από τις άλλες αμαρτίες της, έμεινε στην Ιστορία.
Ο αγώνας του ‘ 40 ήταν ο αγώνας ενός ολόκληρου λαού που μέσα του κρατούσε ζωντανή την ιδέα της ελευθερίας του. Γίνεται 18 χρόνια μετά την μεγάλη καταστροφή της Μικρασίας, τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. 8 χρόνια μετά την χρεωκοπία εξαιτίας του κραχ του μεσοπολέμου και της αδυναμίας της ηγεσίας, αλλά και της χώρας να αντέξει τις δυσκολίες προσαρμογής σε ένα περιβάλλον οικονομικά ασταθές και να επουλώσει τις πληγές από τον διχασμό. ΚΙ όμως, την δύσκολη ώρα, εκεί που θα νόμιζε κάποιος κινούμενος με την λογική ότι ο λαός θα συμβιβαστεί και θα αποδεχθεί την υποδούλωση στο βωμό της ησυχίας και της «ειρήνης», ο λαός αντιτάσσει το ΟΧΙ, πολεμά με την καρδιά του και νικά, γεννώντας και ζώντας ένα θαύμα που ελάχιστοι λαοί στην Ιστορία έχουν πετύχει.
Ο αγώνας του ’40 έκανε να κινητοποιηθούν όλες οι δυνάμεις του Έθνους. Η πίστη στο Θεό και η στήριξη της Εκκλησίας, οι μνήμες της Ιστορίας , η αίσθηση ότι κανένας πόλεμος δεν είναι χαμένος από πριν, αλλά και το ότι αν υπάρχει η απόφαση για να δώσει κάποιος το αίμα του, τότε αυτό πολλαπλασιάζει τις δυνάμεις του και τον βγάζει από την πραγματικότητα του θεατή, κάνοντάς τον αγωνιστή, συνέβαλαν στο θαύμα. Και έκαναν τον αγώνα, το λαό, το Έθνος μας , την χρονική στιγμή να περάσουν στην αθανασία της Ιστορίας και της συλλογικής μνήμης, όχι μόνο της δικής μας, αλλά και όλων των ανθρώπων.
Ζούμε στιγμές σήμερα ιστορικές. Μόνο που με θλίψη βλέπουμε τις ηγεσίες μας να μην μπορούν να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων. Δεν πρόβλεψαν. Δεν οργανώθηκαν εγκαίρως. Δεν είχαν άμυνες. Δεν θέλησαν να αντισταθούν. Άφησαν να εκμαυλιστεί ο λαός, για να είναι άθυρμα στα χέρια τους και να απολαμβάνουν την εξουσία με τα προνόμιά της. Δεν θέλησαν να συμμαχήσουν με εκείνους που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, αλλά παραδόθηκαν στο σύγχρονο εχθρό, τον πολιτιστικό και οικονομικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος μας πρότεινε, με αντάλλαγμα την ελευθερία μας, τον καταναλωτισμό και την ατομοκρατία, το ξερίζωμα της συλλογικής μνήμης και της πίστης στο Θεό, την εγκατάλειψη της ιστορικής συνείδησης για να γίνουμε πολίτες του κόσμου χωρίς ραχοκοκαλιά, την παράδοση τελικά σε έναν φιλήδονο και αυτάρεσκο τρόπο ζωής που δεν ήταν για λίγους, αλλά για όλους. Κι εμείς ακολουθήσαμε τις ηγεσίες μας στο δρόμο αυτό, νομίζοντας ότι δεν θα ερχόταν η ώρα του πολέμου.
Όμως ο πόλεμος τελικά έφτασε. Και καλούμαστε ως λαός πλέον να στραφούμε και πάλι στις μνήμες του ‘ 40 για να παλέψουμε τουλάχιστον. Να πούμε ΟΧΙ στην παράδοση της ελευθερίας και της αξιοπρέπειάς μας, τώρα που καταλάβαμε ποιοι ήταν οι Δαναοί που μας έφερναν τα δώρα. Να πούμε ΟΧΙ σε όλους εκείνους που μας πηγαίνουν ως «αμνούς εναντίον του κείροντος αυτούς» για να μας αναγκάσουν όχι απλώς να παραδώσουμε τα αγαθά μας, αλλά την ψυχή και την ελευθερία μας για 10, 20 ή και περισσότερα χρόνια, στο όνομα της επιβίωσης και της διατήρησης των ελάχιστων αγαθών. Να πάρουμε την απόφαση να συμβιβαστούμε με τα λίγα, αλλά να κρατήσουμε την ψυχή μας. Και να προσπαθήσουμε, ξεκινώντας από την αρχή, από το χώμα μας, από τις δυνάμεις του πνεύματός μας, από την δημιουργικότητά μας, από την φιλόσοφο διάθεσή μας να ξαναχτίσουμε όχι ένα κράτος απλώς, αλλά μια νοοτροπία που θα λειτουργεί πιο συλλογικά, που θα βλέπει και το διπλανό, που δεν θα νοιάζεται μόνο για τα προσωπικά αγαθά. Μια νοοτροπία που θα προχωρεί με γνώμονα την πρόοδο όλων και την αγάπη ως βάση. Για να γίνει αυτό χρειάζεται αυτοκριτική, αντίσταση και πίστη. Όλα αυτά δηλαδή τα οποία περιθωριοποιήσαμε ηγεσία και λαός τα χρόνια της ευμάρειας και των παχιών αγελάδων. Και ο Θεός δεν θα μας εγκαταλείψει στα όρη που χρειάζεται να ανεβούμε και πάλι για να πολεμήσουμε.
Κέρκυρα, 28 Οκτωβρίου 2011

ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ & ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ

2011-10-21T11:00:00.000-07:00

Ο Απόστολος Παύλος, απευθυνόμενος στους Γαλάτες, αναφέρει τον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησε να κηρύττει το Ευαγγέλιο του Χριστού, αλλά και ποια είναι η προέλευσή Του. «Ουκ έστι κατά άνθρωπον το ευαγγέλιον» και «ου προσανέθετο σαρκί και αίματι» για να το προσφέρει στους εθνικούς (Γαλ. 1, 11 και 16). Παρότι, μάλιστα, έγινε ο Απόστολο των Εθνών, δύο αποστόλους γνώρισε αρχικά: τον Πέτρο και τον Ιάκωβο, τον αδελφόθεο (γι’ αυτό και η Εκκλησία ορίζει να διαβάζεται αυτό το απόσπασμα κατά την ημέρα που τιμούμε τον άγιο Ιάκωβο). Επομένως, η γνώση του Ευαγγελίου δεν προήλθε από την μαθητεία του Παύλου κοντά στους Αποστόλους, αλλά από την αποκάλυψή του από τον ίδιο τον Κύριο. Οι άλλοι Απόστολοι είχαν γνωρίσει το Χριστό, τον ακολούθησαν, άκουσαν την διδασκαλία Του, είδαν τα θαύματά Του, έλαβαν τις επαγγελίες Του, τον είδαν Αναστημένο και να αναλαμβάνεται στους ουρανούς. Ο Παύλος, παρότι δεν γνώρισε τον Χριστό όταν ήταν στον κόσμο, είχε την εμπειρία της θεοπτίας κατά το ταξίδι του στη Δαμασκό και μετά το βάπτισμά του φαίνεται ότι είχε τέτοιες εμπειρίες κοινωνίας με το Χριστό, που τον έκαναν να φωτιστεί και να μπορέσει όχι μόνο να ζήσει ο ίδιος το Ευαγγέλιο, αλλά να το διδάξει και να το ερμηνεύσει στους ανθρώπους και να οδηγήσει στην πίστη τα έθνη.
Έχει ενδιαφέρον η ρήση του Παύλου ότι δεν στηρίχθηκε σε σάρκα και αίμα, σε ανθρώπινες, δηλαδή, δυνάμεις, για να διακηρύξει το Ευαγγέλιο. Η φράση αυτή μαρτυρεί και το γιατί η Εκκλησία παρέμεινε και παραμένει άτρωτη από τρία γεγονότα κατά την διάρκεια της επιγείου παρουσίας της και γιατί το Ευαγγέλιο παραμένει πάντοτε επίκαιρο, σε αντίθεση με διάφορες ανθρώπινες ιδέες και επινοήσεις, που ενίοτε στήριξαν πολιτισμούς, αλλά, τελικά, κατέρρευσαν, παρότι φαίνονταν άτρωτες. Το ίδιο και πρόσωπα, τα οποία, ενώ ήταν αξιόλογα ή άσκησαν μεγάλη επιρροή στους ανθρώπους, έφυγαν από το προσκήνιο στο πέρασμα του χρόνου, ξεχάστηκε η μνήμη τους και υπάρχουν μόνο στα βιβλία και διαβάζονται από τους ειδικούς, χωρίς να συγκινούν πέρα από το χρόνο.
Το πρώτο γεγονός είναι η ανθρώπινη κακία, σε συνδυασμό με το μένος του διαβόλου έναντι της Εκκλησίας και του Ευαγγελίου. Το Ευαγγέλιο ελέγχει τη ζωή μας. Δείχνει την αμαρτωλότητά μας. Μας καλεί σε μετάνοια. Μας ζητά να αλλάξουμε προσανατολισμό. Αυτή η στάση ζωής έρχεται σε αντίθεση με την κυριαρχία της κακίας στον κόσμο, όπως αυτή εκφράζεται μέσω του πνεύματος της εξουσίας, είτε σε ευρύτερο επίπεδο είτε σε καθημερινό. Οι μηχανισμοί της εξουσίας, με γνώμονα το συμφέρον, το κέρδος, την αποδοχή, την εκμετάλλευση του ανθρώπου, την φιλοδοξία και την φιλοπρωτία, αλλά και την φιληδονία, ελέγχονται από το ήθος της ταπεινής αγάπης, της διακονίας, της προσφοράς στον άλλο που αποτελεί την πεμπτουσία του ευαγγελικού μηνύματος. Και γι’ αυτό ουδέποτε αυτοί οι μηχανισμοί δεν μπόρεσαν να αποδεχτούν το Ευαγγέλιο. Μπορεί να το ανέχτηκαν, ίσως και να το ανέχονται, αλλά δεν αναπαύονται μέσα σ’ αυτό, διότι βλέπουν την φαυλότητα και την αδυναμία τους. Και γι’ αυτό έκαναν και κάνουν ό,τι μπορούν για να διώξουν την Εκκλησία, άμεσα και έμμεσα. Σ'αυτή την στάση παρωθεί και το δαιμονικό πνεύμα, το οποίο ζητεί να ρίξει τον άνθρωπο στον κρημνό μιας ζωής χωρίς Θεό.Παρ’ όλα αυτά, μηχανσιμοί και διάβολος δεν μπόρεσαν να κατισχύσουν και να διαλύσουν την Εκκλησία.
Το δεύτερο γεγονός είναι η έλλειψη πίστης στην αιωνιότητα, καθώς η ανθρώπινη ύπαρξη δίδει μεγάλη σημασία στον ορθολογισμό και σ’ αυτό το οποίο βλέπει δια των αισθήσεων. Το Ευαγγέλιο κηρύσσει κατεξοχήν την σχέση με τον Χριστό που οδηγεί τον άνθρωπο στην σωτηρία, δηλαδή στην αιώνια κοινωνία της αγάπης με τον αληθινό Θεό. Κηρύσσει την πίστη στην ψυχή ως δωρεά ζωής του Θεού και στην ανάσταση του σώματος, ώστε ο άνθρωπος, στην πληρότητά του, να χαίρεται «ένθα ουκ έστι πόνος, ου λύπη, ου στεναγμός, αλλά ζωή ατελεύτητος». Για να μπορεί όμως ο άνθρωπος να ζήσει έτσι, χρειάζεται να αναγνωρίσει τον Χριστό ως τον Θεό της αγάπης και της αλήθειας και αυτή η αναγνώριση δε νοείται εκτός της κοινωνίας με τους αδελφούς μας, δηλαδή εκτός της Εκκλησίας. Μια τέτοια αναγνώριση όμως έρχεται σε ρήξη με το ορθολογιστικό πνεύμα, το οποίο κάνει τον άνθρωπο να πιστεύει πως αληθινό είναι μόνο ό,τι προσεγγίζεται δια των αισθήσεων και επειδή ο θάνατος είναι το σταμάτημα της λειτουργίας των αισθήσεων και της δυνατότητας κοινωνίας που αυτές παρέχουν, δεν υπάρχει αιωνιότητα. Εξάλλου, η θεσμοποίηση της Εκκλησίας και η λειτουργία της για πολλούς ως θρησκείας, δηλαδή ως ενός μηχανισμού που παρηγορεί τον άνθρωπο για τον πόνο της αρρώστιας και του θανάτου, με σκοπό να επιβιώνουν οι λειτουργοί της και να διατηρείται η επιρροή της στις κοινωνίες, κάνει πολλούς να επιστρέφουν στην ερμηνεία και της Εκκλησίας με βάση τον μηχανισμό της εξουσίας, παραθεωρώντας ότι η αναγνώριση του Χριστού ως του Θεού της αγάπης και της αλήθειας δια της πίστεως, οδηγεί την ύπαρξη όχι απλώς σε υπέρβαση των θεσμικών λειτουργιών, αλλά και σε εσωτερικό αγιασμό-μεταμόρφωση της καρδιάς που την κάνει να βλέπει πέρα από τις αισθήσεις. Γι’ αυτό και η Εκκλησία, χωρίς να περιφρονεί τον ορθολογισμό και τη γνώση δι’ αυτού και των αισθήσεων, διακηρύσσει την πίστη στην δυναμική της σχέσης με τον Χριστό που προσφέρει στον άνθρωπο μιαν άλλη γνώση, την Θεογνωσία, που οδηγεί στην αιωνιότητα.
Το τρίτο γεγονός είναι ένα πνεύμα ελιτισμού που υπήρχε και υπάρχει στον κόσμο μας και που κάνει όσους νομίζουν ότι έχουν και κατέχουν να περιφρονούν το λαό. Το Ευαγγέλιο ήρθε να ανατρέψει την λογική του ελιτισμού. Την λογική της μόρφωσης. Του πλούτου. Της διανόησης. Της καθαρότητας και της τελειότητας. Της επιγείου σοφίας. Της αίσθησης ότι ο άνθρωπος μπορεί να βρει το δίκιο του μέσα από τα κατασκευάσματά του. Το Ευαγγέλιο ήρθε να δοκιμάσει τους πτωχούς τω πνεύματι. Τους πράους και ταπεινούς τη καρδία. Τους ειρηνοποιούς. Εκείνους που νιώθουν μέσα τους την ανάγκη της θυσίας και της προσφοράς. Τους ελεήμονας. Τους πεινώντας και διψώντας την δικαιοσύνη της αγάπης. Τους πενθούντας για τις αμαρτίες και τις αδικίες τόσο τις δικές τους όσο και του κόσμου. Τους διωγμένους, τους περιφρονημένους, τους περιθωριοποιημένους από την κάθε λογής ελίτ. Όλους εκείνους, που ανεξαρτήτως των προσόντων τους, έβαζαν και βάζουν την Βασιλεία των Ουρανών ως όραμα και στόχο της ζωής τους. Εκείνους που βρίσκουν στην Εκκλησία το αληθινό νόημα της κοινωνίας. Και που αφήνουν τη ζωή τους να μεταμορφώνεται σε ζωή αγιοπνευματική και κοντά τους κάνουν και άλλους να μπορούν να χαίρονται και να βρίσκουν στηρίγματα. Και αυτοί βρίσκονται συνήθως ανάμεσα στο λαό, προέρχονται από αυτόν και δεν κρύβονται ούτε περιφρονούν τους πολλούς, αλλά ανοίγονται με αγάπη προς αυτούς.
Η αντοχή του Ευαγγελίου και της Εκκλησίας δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα «σάρκας και αίματος», αλλά αποκάλυψης, έμπνευσης και στήριξης από τον Θεό στο πρόσωπο του Κυρίου Ιησού και στην κοινωνία μαζί Του. Ας βυσσοδομούν λοιπόν οι εχθροί της πίστης και της Εκκλησίας, παλαιότεροι και σύγχρονοι. Ας διατυπώνουν όσες κατηγορίες θέλουν. Και οι ίδιοι καταλαβαίνουν ότι δεν μπορούν να αντισταθούν στον χείμαρρο της ζωής που δίνει το Ευαγγέλιο και γι’ αυτό ψάχνουν να βρούνε αδυναμίες στους εφαρμοστές του. Στην Εκκλησία ως θεσμό. Στους Επισκόπους και τους ιερείς. Στον καθημερινό πιστό. Όμως το Ευαγγέλιο θα παραμένει ο καθρέφτης εκείνος που θα τους κάνει να βλέπουν την κακία, τον ορθολογισμό και την αισθησιοκρατία τους, αλλά και το πνεύμα του ελιτισμού τους και θα ελέγχονται γιατί τελικά μισούν το φως. Και η Εκκλησία, στηριζόμενη στον Αρχηγό και Τελειωτή της πίστεώς μας, θα συνεχίσει να προσφέρει νόημα, ελπίδα και χαρά στον άνθρωπο, όσο κι αν οι περιστάσεις της ζωής δείχνουν δυσκολίες και θλίψεις.

Κέρκυρα, 23 Οκτωβρίου 2011

ΠΙΣΤΟΣ Ο ΛΟΓΟΣ

2011-10-15T02:14:00.000-07:00

«Πιστός ο λόγος» (Τίτ. 3,8) αναφέρει ο Απόστολος Παύλος στον μαθητή του Τίτο, που ήταν επίσκοπος Κρήτης, σε μία περικοπή που διαβάζεται όταν στην Εκκλησία θυμόμαστε οικουμενικές συνόδους, στις οποίες οι Πατέρες τη συνεργεία του Αγίου Πνεύματος έδιναν απαντήσεις σε ζητήματα πίστης. Κι αυτό διότι ο λόγος της πίστης, ο λόγος των Πατέρων, ο λόγος της Εκκλησίας είναι αξιόπιστος, όχι μόνο διότι προέρχεται από ανθρώπους που έχουν αξιοπιστία στη σχέση τους με τους άλλους, αλλά και γιατί πηγάζει από εκείνους που έχουν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους στο φωτισμό του Θεού. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν καλλιεργούν τους εαυτούς τους, δεν μορφώνονται, δεν μελετούν, δεν ζούνε την πνευματική ζωή της πίστης δια της νηστείας, της αγρυπνίας, της προσευχής, της αγάπης, λαμβάνοντας ουράνια χαρίσματα. Δεν μένουν όμως οι Πατέρες, που είναι συνεχιστές του έργου των Αποστόλων, στα δικά τους χαρίσματα, αλλά εναποθέτουν τον τρόπο τους στα χέρια του Θεού και στην κοινωνία της Εκκλησίας και αφήνονται να φωτισθούν, να μιλήσουν και να κριθούν τελικά και από το Θεό και από το σώμα του Χριστού.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας εκφράζουν την πίστη, το ήθος και την παράδοση της ίδιας της Εκκλησίας. Και είναι επιπλέον πιστός ο λόγος τους διότι έχει χριστοκεντρικό και σωτηριολογικό περιεχόμενο. Δεν είναι λόγος που αποσκοπεί στο να προβάλλει την ικανότητα και το χάρισμά τους, αλλά καταδεικνύει τον Χριστό και τον δρόμο της σωτηρίας που ο Κύριος προσέφερε στους ανθρώπους, σπέρνοντας τον σπόρο του λόγου Του και ζητώντας την αγαθή γη των ανθρώπων. Δεν έμεινε όμως μόνο στο λόγο ο Χριστός, αλλά φρόντισε να «προΐσταται καλών έργων», που δεν ήταν απλώς η αγάπη που έβγαινε από μέσα Του για τους ανθρώπους και η οποία γιάτρευε, φώτιζε, παρηγορούσε, έτρεφε και υλικά και πνευματικά τις υπάρξεις, συγχωρούσε για τα αμαρτήματα και έδινε ελπίδα. Ο Χριστός προσέφερε τον ίδιο Του τον εαυτό δια του σταυρού και του τάφου και συνανέστησε το ανθρώπινο γένος με την δική Του Ανάσταση. Ο λόγος Του ήταν αξιόπιστος διότι συνδέθηκε με την αγάπη που έφτασε στην αυτοπαραίτηση και τη θυσία. Αυτόν τον λόγο φανέρωσαν και οι Πατέρες της Εκκλησίας. Αυτόν τον Χριστό κατέδειξαν στους ανθρώπους. Αυτόν τον Χριστό ζήτησαν από τους ανθρώπους να ακολουθήσουν. Και αυτόν τον Χριστό ακολούθησαν οι ίδιοι πρώτα. Θυσιάζοντας τον χρόνο τους, την δυνατότητά τους να γίνουν σπουδαίοι κατά κόσμον, την ευκαιρία να διακονηθούν, αλλά και οδηγούμενοι στην μαρτυρία και το μαρτύριο είτε του αίματος είτε της συνειδήσεως. Δεν έμειναν στον λόγο, αλλά τον επιβεβαίωσαν δια των καλών έργων, κάνοντας βίωμα την πίστη.
Ο λόγος των Πατέρων και ο λόγος της Εκκλησίας είναι πιστός, διότι διακρίνει ανάμεσα στην αλήθεια και την παραφθορά της που είναι η αίρεση. Η αλήθεια για την Εκκλησία δεν είναι διανοητικό κατασκεύασμα, ούτε σύνθεση λόγων. «Ου γαρ περί των λέξεων ο σκοπός εμοί, αλλ’ άπας ο αγών περί των πραγμάτων» αναφέρει ένας ωραίος πατερικός λόγος (Γρηγόριος ο Θεολόγος). Είναι η αποτύπωση της κοινωνίας του ανθρώπου με το Χριστό, που είναι ο Ίδιος η Αλήθεια. Είναι Πρόσωπο η Αλήθεια και όχι λόγοι ή ιδέες ή επιχειρήματα. Και γι’ αυτό η αίρεση αποτελεί παραμόρφωση του προσώπου του Χριστού, διαίρεση του χιτώνα Του και επιλογή τμήματος της αλήθειας, δηλαδή διάλυση της ακεραιότητάς της. Ο Χριστός διασώζεται ακέραιος στη ζωή της Εκκλησίας. Και η Εκκλησία, δια των Συνόδων, δια του διαλόγου των Πατέρων μεταξύ τους, δια της λειτουργικής της εμπειρίας, δια της επιβεβαιώσεως από τον λαό που πιστεύει, μας δείχνει το Πρόσωπο του Χριστού ακέραιο στους αιώνες. Και η σχέση με τον Χριστό δείχνει την οδό που πρέπει να ακολουθήσουμε ώστε η ζωή μας να γίνει ακέραιη, να έχει δηλαδή πλήρες νόημα και σκοπό, που συνεπάγεται ότι δια της κοινωνίας με τον Χριστό να αγιαζόμαστε ψυχή τε και σώματι και να στρεφόμαστε προς Αυτόν για να μην χάσουμε την χαρά και την ελπίδα τόσο σ’ αυτή όσο και στην αιώνια ζωή. Αυτό είναι τελικά το νόημα της αληθινής ακεραιότητας.
Στην εποχή μας, μεγάλη μερίδα ανθρώπων, αντί να προβληματιστεί από το γεγονός ότι ο λόγος των όσων κυβερνούν τη ζωή μας και πολιτικά και οικονομικά και πολιτισμικά αποδεικνύεται παντελώς αναξιόπιστος, διότι στερείται των τριών χαρακτηριστικών που περιγράψαμε (του φωτισμού από τον Θεό στον Οποίο εναποτίθεται η εμπιστοσύνη, δεν είναι λόγος που οδηγεί στο Χριστό και την σωτηρία, ενώ δεν είναι λόγος που δείχνει την ακεραιότητα του νοήματος της ζωής μας) και αποδοκιμάζεται στην πράξη από την ίδια την πραγματικότητα, καθότι είναι λόγος εγωκεντρικός, λόγος εξουσίας και θεραπείας του εαυτού από τους άλλους και όχι διακονίας και θυσίας, λόγος που βλέπει τη ζωή μερικά και αποσπασματικά, στο τμήμα των υλικών αγαθών, των βιοτικών μεριμνών, της φιληδονίας και της ικανοποίησης των επιθυμιών, εξακολουθεί να ειρωνεύεται, να περιφρονεί και να αδιαφορεί για το λόγο της Εκκλησίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πάντοτε όσοι διακονούμε αυτόν τον λόγο με την φωνή αλλά και με τα έργα μας είμαστε έτοιμοι να αποδειχθούμε αξιόπιστοι. Όμως ο ίδιος ο λόγος, επειδή προέρχεται από τον Λόγο του Θεού και αυτόν εκφράζει μέσα από την ιστορία, την παράδοση, τον βίο της αγιότητας που συναντούμε στην Εκκλησία, αποτελεί τον αληθινό οδοδείκτη για να γίνει η καρδιά μας γη αγαθή, για να αλλάξουμε προσανατολισμό στην δύσκολη πραγματικότητά μας και να βρούμε τον δρόμο προς την ακεραιότητα. Προϊστάμενοι καλών έργων και ζώντας την αλήθεια της Εκκλησίας μπορούμε να διδάξουμε και ετέρους. Και εδώ έγκειται τελικά η ευθύνη όλων. Οι μεν ποιμένες να ακολουθούν τον δρόμο των Πατέρων. Ο δε λαός να ζητά καλούς ποιμένες, αλλά και να έχει αγαθή γη εντός του, ώστε να μπορεί να διακρίνει και να ζει την αλήθεια. Και να ζητεί την ελπίδα μέσα από την κοινωνία με τον Λόγο του Θεού στη ζωή της Εκκλησίας, τον ίδιο τον Χριστό.

Κέρκυρα, 16 Οκτωβρίου 2011

ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ;

2011-10-08T01:20:00.000-07:00

Δεν είναι εύκολο για τους ανθρώπους να αποδεχθούμε στην καρδιά μας ότι έχουμε αμαρτίες, ότι υπάρχει μολυσμός στην ψυχή και στο σώμα τους. Καθοδηγημένοι, βεβαίως, από την θρησκευτική παιδεία που έχουμε πάρει δεχόμαστε ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην είναι αμαρτωλός. Αυτό θεωρούμε ότι μπορεί να ισχύει για μας. Το πρόβλημα όμως έγκειται όταν έρχεται η στιγμή που θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι ο εαυτός μας είναι αμαρτωλός και ποιες είναι οι συγκεκριμένες αμαρτίες που έχουμε. Εκεί κρυβόμαστε πίσω από τις γενικότητες ή υποβαθμίζουμε την σημασία της αμαρτίας, θεωρώντας ότι υπάρχουν πιο αμαρτωλοί από εμάς (σύγκριση), ότι οι αμαρτίες μας είναι ασήμαντες (υποβάθμιση) ή ότι ο Θεός βλέπει πόσες καλοσύνες κάνουμε (αυτοδικαίωση) και θα διαγράψει τις αμαρτίες μας.
Υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι λειτουργούν με την αίσθηση της ενοχής. Συνειδητοποιούν ότι η αμαρτωλότητά τους είναι μεγάλη, με αποτέλεσμα να αισθάνονται απέναντι στο Θεό ένοχοι. Έτσι, εν ταπεινώσει ζητούν την ευσπλαχνία και την ελεημοσύνη του Θεού και μεταφέρουν αυτό το ήθος της ταπεινότητας στη σχέση τους με τους άλλους, μη κρίνοντάς τους, προσευχόμενοι γι’ αυτούς και συγχωρώντας τους εάν κάτι τους οφείλεται από εκείνους. Υπάρχουν όμως και άλλοι που ανήκουν στην ίδια κατηγορία με τους προηγούμενους, δέχονται δηλαδή ότι είναι αμαρτωλοί, όμως, στην προσπάθειά τους να φανούν «βασιλικότεροι του βασιλέως», ζητούν την τιμωρία όχι μόνο των ιδίων από το Θεό, αλλά και όλων των υπόλοιπων ανθρώπων. Γεμίζουν τελικά τις καρδιές τους από ένα πνεύμα ζηλωτισμού. Γιατί, κατά βάθος, θεωρούν ότι με την καταγγελία της αμαρτίας, με την εκζήτηση της δικαιοσύνης του Θεού, την οποία ταυτίζουν όχι με την αγάπη, αλλά με την τιμωρία και την εκδίκηση, προκειμένου να έρθει το δίκαιο, όπως το θεωρούν, θα συγχωρεθούν και οι δικές τους αμαρτίες, διότι όταν οι ίδιοι γίνονται σταυροφόροι του Θεού και της δικαιοσύνης, τότε ο Θεός θα παραβλέψει τα πταίσματά τους. Υπάρχουν και οι περισσότεροι που δεν θεωρούν ότι έχουν αμαρτίες, διότι δεν πιστεύουν ότι αυτές υπάρχουν.
Αυτές οι καταστάσεις συμβαίνουν στην ανθρώπινη ύπαρξη, ανάλογα με την στάση που λαμβάνει η καθεμιά έναντι της φράσης του Αποστόλου Παύλου: «υμείς ναός Θεού εστέ ζώντος» (Β’ Κορ. 6, 16). Ναός σημαίνει κατοικητήριο του Θεού. Ο Θεός δεν είναι θεός νεκρός, όπως τα είδωλα, τα θρησκευτικά, αλλά και κάθε λογής τα οποία κυριαρχούν στην ανθρώπινη ζωή (χρήμα, βιοτικές μέριμνες, μηχανισμοί, πρότυπα εκ των ΜΜΕ, πρότυπα ζωής). Είναι «Θεός ζων» και τον ζωντανό Θεό τον κοινωνούμε. Υπάρχει στη σκέψη και την καρδιά μας. Πλημμυρίζει το σώμα και την ψυχή μας. Μας μιλά δια των αισθήσεων και των λογισμών. Μας μιλά δια της παρουσίας Του στους άλλους ανθρώπους. Πρωτίστως, μας μιλά μέσα από τη ζωή της Εκκλησίας. Και είναι δεδομένο ότι κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να αισθάνεται καθαρός σε σχέση με το Θεό. Αλλά μπορεί να νιώθει βέβαιος ότι ο καθαρός και Άγιος Θεός τον αγαπά και παραβλέπει κάθε αμαρτία και μολυσμό, εάν ο άνθρωπος το θελήσει και το ζητήσει. Γιατί πιο πάνω από την καθαρότητα και την αγιότητα είναι η ελευθερία.
Εάν λοιπόν η κάθε ανθρώπινη ύπαρξη επιζητεί την αυτογνωσία, η οποία επέρχεται μόνο μέσα από την σχέση εμπιστοσύνης και αγάπης με το Θεό και την επιθυμία να είναι «ναός του ζώντος Θεού», τόπος και τρόπος ελεύθερης αποδοχής Του εντός της, τότε θα αποδεχθεί εν ταπεινώσει την αμαρτωλότητά της, τόσο ως γενική κατάσταση, που σημαίνει την αποτυχία της να είναι αυτό που ο Θεός θέλει από αυτήν, δηλαδή αγαπώσα και αγωνιζόμενη να είναι καθαρή, δηλαδή να απωθεί κάθε τι που την χωρίζει από τον Δημιουργό της, όσο και τις συγκεκριμένες καταστάσεις, συμπεριφορές και στάσεις ζωής που αποτυπώνονται με τον όρο «αμαρτίες». Εάν παρασύρεται εκ του εγωισμού της με οποιαδήποτε μορφή κι αν αυτός εκφράζεται, και εξισώνει, δικαιώνει, συγκρίνει, υποβαθμίζει τον εαυτό της και την αμαρτωλότητά της σε σχέση με το Θεό και τους άλλους, τότε ο όποιος μολυσμός και η όποια αμαρτία την καθιστά ανελεύθερη και ενυπάρχει ο κίνδυνος αποδίωξης του ζώντος Θεού από αυτήν. Γιατί ο Θεός «υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν» (Ιακ. 4,6).
Η ζωή μας είναι αγώνας καθαρισμού της ύπαρξής μας «από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος» (Β’ Κορ. 7,1). Αυτός ο αγώνας επιτελείται μέσα στη ζωή της Εκκλησίας δια της αγάπης και των μυστηρίων. Αυτός ο αγώνας επιτελείται δια της προσπαθείας για αρετή και νίκη κατά της αμαρτωλότητάς μας. Επιτελείται με συναίσθηση ότι ο εγωισμός μας δεν μας οδηγεί στο Θεό, αλλά μας απομακρύνει από Αυτόν. Επιτελείται με την αγάπη προς τους άλλους, που συμπάσχουν. Με τη εκζήτηση τελικά του ζώντος Θεού, για να κατοικήσει στην ύπαρξή μας. Μπορεί ο κόσμος μας να λειτουργεί εξωστρεφώς, με την αγωνία της επιβίωσης, με την οργή για τα κακώς κείμενα, με την αναζήτηση ελπίδας στα ανθρώπινα πρόσωπα, να αρνείται να παραδεχθεί ότι η αμαρτία είναι υπαρκτή κατάσταση. Το κλειδί όμως βρίσκεται στη σχέση μας με το Θεό. Κι εκεί καλούμαστε να παλέψουμε, χωρίς να φοβόμαστε την αμαρτία, αλλά και χωρίς να υποτασσόμαστε σ’ αυτήν. Και ο Κύριος θα μας συνδράμει και θα αποδεχθεί την επιθυμία μας να κατοικήσει εντός μας, για να γίνει τελικά ο Θεός μας και εμείς ο λαός Του, ανακουφίζοντάς μας από τις αγωνίες και δίδοντάς μας νόημα και ελπίδα.

Κέρκυρα, 9 Οκτωβρίου 2011

Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΩΣ ΗΓΕΤΗΣ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΕ ΣΤΟ ΘΕΟ ΚΑΙ ΖΟΥΣΕ ΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

2011-10-02T23:12:00.000-07:00

Είναι δεδομένο ότι όσα πρότυπα και αν έχουμε στη ζωή μας, η ευθύνη για να προχωρήσουμε, να προοδεύσουμε, να κρίνουμε και να παραδώσουμε στους μετά από εμάς, μας αφορά προσωπικά. Ναι, τα πρότυπα έχουν αξία, ιδίως για τους νεώτερους, για να έχουμε μέσα στην καρδιά μας την πεποίθηση ότι και άλλοι, πριν από εμάς, είχαν αξίες, οράματα, εμπνεύσεις, εσωτερικά στηρίγματα και κατάφεραν στη ζωή τους να λειτουργήσουν με κριτήριο όχι μόνο την προσωπική τους φιλοδοξία (κατά πάντα ανθρώπινη), αλλά και με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον. Όμως ο καθένας από εμάς κρίνεται τόσο από την Ιστορία όσο και από το περιβάλλον του όχι για τα πρότυπα, τα οποία είχε, αλλά για τις επιλογές του και τις πράξεις του.
Ο σύγχρονος λογοτέχνης Μίλαν Κούντερα, στο βιβλίο του Αθανασία, αναφέρει ότι δύο είδη αθανασίας υπάρχουν: το ένα, το οποίο το χαρακτηρίζει ως τη «μεγάλη αθανασία» , έχει να κάνει με τις προσωπικότητες εκείνες που σε κάθε χώρο δράσης ξεχώρισαν και έμειναν είτε για τα θετικά τους έργα και ιδέες είτε για τα αρνητικά τους, ζωντανοί στην μνήμη των ανθρώπων όλου του κόσμου. Υπάρχει όμως και η «μικρή αθανασία», στην οποία εμπεριέχονται όλοι οι άνθρωποι, οι οποίοι αφήνουν την ανάμνηση της παρουσίας τους στις καρδιές των συνανθρώπων τους, στο περιβάλλον τους, ακόμη και αν η ιστορία δεν τους συμπεριέλαβε ποτέ με το όνομά τους στις δέλτους της. Η Παλαιά Διαθήκη μας μιλά για τον «μετάμελο» που αφήνει ο δίκαιος άνθρωπος (Παροιμ. 11, 3). Η Εκκλησία όμως μας μιλά και για μιαν άλλη αθανασία: αυτήν της αγιότητας, στην οποία εντάσσονται οι άνθρωποι, οι οποίοι πίστεψαν στο Θεό, αγάπησαν τον άνθρωπο και θυσιάστηκαν γι’ αυτόν, όχι μόνο με την ασκητική διάσταση της ζωής τους, αλλά, κυρίως, με την προσφορά τους, ακόμη και αν αυτή είχε τίμημά της τον θάνατο. Δεν έχει σημασία αν έχουν καταγραφεί στην ιστορία ως μέλη της «μεγάλης ή της μικρής αθανασίας». Καθημερινά, το συναξάρι της Εκκλησίας αναφέρει πολλές τέτοιες προσωπικότητες, που ανήκουν σε κάθε κατηγορία, μορφωμένοι και απλοϊκοί, πλούσιοι και πένητες, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, νέοι και ηλικιωμένοι, αυτοκράτορες, επίσκοποι, ιερείς, μοναχοί, τα ονόματα των οποίων παίρνουμε ως ευλογία και μας συνοδεύουν σε όλη μας τη ζωή. Πιστεύουμε, και στην αιωνιότητα.
Ας αναρωτηθούμε σε ποια από τις τρεις κατηγορίες ανήκει ο Καποδίστριας. Κατά τη γνώμη μου, με την ευρεία έννοια του όρου « άγιος» , και στις τρεις. Δεν θα μείνω στην προσφορά του ως πολιτικού, ως κυβερνήτη, ως οργανωτή της παιδείας. Θα επιμείνω στη σχέση του με το Θεό. Είναι γνωστή η σχέση του με το μοναστήρι της Πλατυτέρας στην Κέρκυρα, όπου και ο τάφος του, κατά την επιθυμία του ιδίου. Γνωστή η σχέση του με τον ηγούμενο του μοναστηριού ιερομόναχο Συμεών Μασέλο, ο οποίος υπήρξε ο πνευματικός του πατέρας. Γνωστή η εικόνα της διάσωσής του μπροστά από το μοναστήρι της Παναγίας, όταν έπεσε από το άλογο που ίππευε και ενώ εκείνο έτρεχε σέρνοντας τον, ένα αόρατο χέρι το σταμάτησε και τον γλίτωσε από βέβαιο θάνατο.
Αυτά που ίσως δεν είναι τόσο γνωστό είναι η βαθιά του πίστη στο Θεό, που ξεπερνούσε τα όρια μιας τυπικής σχέσης. Η πίστη αυτή δεν ήταν μόνο πεποίθηση της καρδιάς του, αλλά τον οδηγούσε σε έμπρακτη ευσέβεια και αγάπη. Αξίζει να σταθούμε στις επιστολές που απέστειλε στον Fellenberg (Ιωάννης Καποδίστριας: ανέκδοτη αλληλογραφία με τους Philippe – Emmanuel de Fellenberg Rudolf- Abraham de Schiferli 1914-1827, επιμέλεια Ελένη Κούκκου και Ευδοκία Παυλώφ-Βαλμά, Κέρκυρα 1996), σπουδαίο Ελβετό ανθρωπιστή, πολιτικό και παιδαγωγό, πρωτοποριακό στις μεθόδους, που συνδύαζε την θεωρητική εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, με έμφαση στο γεωργικό τομέα, συνοδοιπόρο του Pestalozzi. Ο Καποδίστριας εμπνεύστηκε από τους Fellenberg- Pestalozzi και εφάρμοσε τις μεθόδους τους στην οργάνωση της εκπαίδευσης στο κράτος που προσπάθησε να εγκαθιδρύσει στην Ελλάδα. Ο Fellenberg ήταν οπαδός της θεώρησης του κράτους «ως παιδαγωγού». Ο Καποδίστριας οραματιζόταν να προετοιμάσει ένα νέο δυναμικό φυτώριο από μορφωμένους νέους, που θα συνέβαλαν στην αναγέννηση της χώρας τους και στην οικονομική της ανόρθωση. Προς τον σκοπό αυτό, σε συνεργασία με τον Fellenberg, άρχισε να στέλνει στα εκπαιδευτήρια του τελευταίου στην περιοχή Hofwyl, παιδιά από την Ελλάδα με δικές του δαπάνες. Βαθύτατα πιστός στις θρησκευτικές αξίες ο ίδιος, παρακολουθούσε με ιδιαίτερη μέριμνα, την πορεία των σπουδών τους, αποδίδοντας θεμελιακή σημασία στην ορθόδοξη θρησκευτική τους κατάρτιση και στην παράλληλη διατήρηση και καλλιέργεια της μητρικής τους γλώσσας, της ελληνικής. Μερίμνησε μάλιστα και για την ανέγερση ορθόδοξου ρωσικού παρεκκλησίου στα περίχωρα του Hofwyl, με σκοπό να ενισχύσει την θρησκευτική παιδεία των ελληνοπαίδων και των ρωσοπαίδων και να αποφύγει προσηλυτισμούς σε άλλα δόγματα.
Είναι συνεχείς οι αναφορές στου Καποδίστρια στην πρόνοια του Θεού, σε όλες σχεδόν τις επιστολές του προς τον Fellenberg. Ακόμη και σε στιγμές δύσκολες για τον αγώνα του ‘21, όπως κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου και λίγο πριν την κατάρρευση και την Έξοδο, ο Καποδίστριας γράφει χαρακτηριστικά στον Fellenberg: «Μπορείτε να κρίνετε το πόσο αγωνιώ για κάθε επιστολή που λαμβάνω. Οι ελπίδες μου, όπως πάντοτε εναπόκεινται στο Θεό. Και αν ακόμη μέσα στην ανεξερεύνητη δικαιοσύνη Του αποφάσιζε να καταστραφεί το Μεσολόγγι, αυτός είναι ένας πρόσθετος λόγος, μέσα στην οδύνη μας, να αυξήσουμε τις δυνάμεις μας και να βοηθήσουμε τους αδελφούς μας. Αυτή η πίστη που πρυτανεύει στην ψυχή μου, σχετίζεται με τη δική σας επιστολή που έλαβα προ δύο ημερών» (επιστολή 57, Γενεύη 31 Μαρτίου/12 Απριλίου 1826, Κούκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 152). Ανάλογες αναφορές στην θεία πρόνοια και την πίστη στο Θεό συναντούμε στις περισσότερες επιστολές του Καποδίστρια.
Χαρακτηριστική είναι η αναφορά σε επιστολή (13/25 Ιανουαρίου 1827) προς τον γιατρό Schiferli, κοινό φίλο των Καποδίστρια και Fellenberg, στην οποία εύχεται να αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις των τριών δυνάμεων με την Πύλη που δεν αποσκοπούσαν στην απόλυτη και πλήρη απελευθέρωση της Ελλάδας. Χαρακτηρίζει ως περίεργες τις προσπάθειες των Άγγλων να φέρουν τον Κάνινγκ ως σωτήρα χωρίς όμως να έχει εκείνος τέτοια διάθεση και ενώ η ευρωπαϊκή διπλωματία κατέβαλε προσπάθειες στην Κωνσταντινούπολη να εξαφανίσει από το ιστορικό προσκήνιο το θαυμαστό και ηρωικό ελληνικό έθνος. Και επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Όμως η Θεία Πρόνοια δεν θα εγκαταλείψει τους Έλληνες»! (επιστολή 18, Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 177επ). Στο Θεό ήταν στραμμένες οι ελπίδες του Καποδίστρια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι γινόταν μοιρολάτρης!
Η πίστη του Καποδίστρια στο Θεό φαίνεται και από τρία ακόμη χαρακτηριστικά αποσπάσματα.
Το πρώτο έχει να κάνει με το πώς επιθυμούσε να μορφωθούν τα παιδιά των Ελλήνων προσφύγων, που κατέφευγαν στις κοινότητες του εξωτερικού κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Ο Καποδίστριας κινητοποιεί στο μέγιστο βαθμό και αξιοποιεί δημιουργικά τις ελληνικές κοινότητες της Ευρώπης και της Ρωσίας και ιδρύει ελληνικά σχολεία στα διάφορα λιμάνια και τις πόλεις της Ευρώπης, όπου είχαν καταφύγει οι Έλληνες πρόσφυγες, διακηρύσσοντας ξεκάθαρα: «Χωρίς πίστιν εις τον Θεόν, αγάπην προς την Πατρίδα των... και διατήρησιν της ελληνικής γλώσσης χάνονται εν τη ξένη οι Ελληνόπαιδες», διακήρυσσε με εθνική αγωνία (βλ. Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 25).
Το δεύτερο είναι από την επιστολή που έστειλε ο Καποδίστριας ως Κυβερνήτης στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Αγαθάγγελο, τον Μάιο του 1828, όταν εκείνος, πιεζόμενος από τον σουλτάνο Μαχμούτ Β’ , αποστέλλει πατριαρχική αντιπροσωπεία στην αγωνιζόμενη Ελλάδα με την αποστολή να πείσει τον κυβερνήτη και το λαό να παραιτηθούν της ανεξαρτησίας και να συμβιβαστούν με την υποταγή στο σουλτάνο. Ο Καποδίστριας, επικεφαλής ενός ολόκληρου λαού και εκφράζοντας την πίστη του, γράφει προς τον Πατριάρχη, ουσιαστικά όμως προς τον σουλτάνο:
«Περικυκλούμενος ο λαός ούτος εξ ενός μέρους από φοβερά στρατόπεδα, πλανώμενος αφ’ ετέρου αφ’ όλας τας γοητείας, δι’ ων η κακοβουλία και απιστία απατώσι την ανθρωπίνην αδυναμίαν, ακολουθών τας συμβουλάς της απειρίας, ωθούμενος συχνάκις έως του χείλους της αβύσσου, ο λαός ούτος υπάρχει ακόμη, και υπάρχει, διότι ο Θεός εξαπέστειλεν εις αυτόν την χάριν του να εύρη εις την χριστιανικήν πίστιν το κράτος του πολεμείν, την ισχύν του εγκαρτερείν εις τα δεινά και την απόφασιν του ν’ απολεσθή μάλλον, ή να υποκύψη εις τον ζυγόν τον οποίον οι πατέρες του εβάστασαν, αλλά ποτέ δεν παρεδέχθησαν. Η τύχη λοιπόν της Ελλάδος είναι έργον της θείας προνοίας, και οι άνθρωποι οφείλουν να ευλαβώνται τας θείας βουλάς της . οι Έλληνες είναι κατά τούτο πληρέστατα πεπεισμένοι, και σήμερον μάλιστα παρ’ άλλοτε, διότι εγγίζει το τέλος των τόσων δυστυχημάτων, και το πλήρωμα των επιθυμιών και των ελπίδων των.
Ομόφωνος και γενική είναι η πεποίθησις αύτη . ούτε οι προύχοντες, ούτε ο κλήρος, ούτε οι πρόκριτοι, προς τους οποίους η υμετέρα Παναγιότης διευθύνεται, έχουσιν ούτε δύνανται να έχωσιν άλλην παρ’ αυτήν την πεποίθησιν, χωρίς να εξαχρειωθώσι, και να παύσωσι του να ήναι άνθρωποι και χριστιανοί» (την επιστολή διασώζει ο Τρύφων Ευαγγελίδης, Ιστορία του Ιωάννου Καποδίστρια, φωτοστατική ανατύπωση Αθήνα 2005, σελ. 193).
Το τρίτο αναφέρεται στον ίδιο και αποτελεί μία υπόμνηση του τι μπορεί να πράξει ένας ηγέτης, ακόμη και σε μία περίοδο μεγάλης κατάρρευσης και παντελούς έλλειψης ουσιαστικής ελπίδας, όταν ο ίδιος είναι στιβαρή προσωπικότητα και όταν εμφορείται από αξίες που έχουν να κάνουν με την υπέρβαση του εαυτού, την αγάπη και την θυσία. Γράφει λοιπόν ο Κυβερνήτης στις 11/ 23 Αυγούστου 1827 προς τον πρόεδρο της Γ’ Εθνοσυνέλευσης Γεώργιο Σισσίνη, από το Λονδίνο, όπου έχει επισκεφθεί τις προστάτιδες δυνάμεις και έχει συναντήσει την περιφρονητική στάση του βασιλιά της Αγγλίας Γεωργίου του Δ’ :
«Ουδέ στιγμήν μίαν θ’ αφήσω να παρέλθη άπρακτος. Από την μίαν εις την άλλην ημέραν, ημπορεί ν’ αποφασισθή περί της Ελλάδος το μέγα ζήτημα της ζωής ή του θανάτου. Τι θα γίνη, μόνος ο Θεός το γνωρίζει. Αλλ’ ας μην αποκρύψωμεν, κύριοι, ότι από υμάς εξαρτάται να έλθωσιν αι περιστάσεις ευνοϊκαί υπέρ του έθνους . και θα έλθωσιν (εστέ βεβαιότατοι περί τούτου), αν, ακλόνητοι μένοντες επί των αμεταβλήτων αρχών της αγίας ημών Θρησκείας εργασθήτε εν συμπνοία και εν αγαθοπιστία εις το έργον της κοινής σωτηρίας, οι μεν εξ υμών φέροντες τα όπλα, όχι μόνον μετ’ αφοσιώσεως και ανδρείας, αλλά και μετά αυστηράς πειθαρχίας εις τας διαταγάς των ανωτέρων σας, οι δε διοικούντες τον τόπον υπέρ του τόπου και όχι υπέρ ή κατά των δείνα συμφερόντων.
Ανάγκη οικονομικής βοήθειας η οποία θα εξαγάξη την Ελλάδα εκ της ολεθρίας απομονώσεώς της και προσέτι να θέση αυτήν εις συνάφειαν μετά των κυριωτέρων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Δέον η ισχυροτέρα αυτή βοήθεια να προμηθεύση εις αυτήν τα μέσα της υπάρξεως και της υπερασπίσεως, μέχρις ότου η κυβέρνησις δυνηθή να αποκαταστήση τάξιν τινά εν τη διοικήσει του έθνους, και ευρεθή τούτο εις κατάστασιν να επαρκή αφ’ εαυτού εις τας ανάγκας του». (Ευαγγελίδης, ό.π., σελ. 93επ).
Πίστη στο Θεό από την μία, ρεαλισμός, αποφασιστικότητα, σχέδιο με έμπνευση με απώτερο σκοπό όχι μόνο την ανεξαρτησία από τις ξένες δυνάμεις, αλλά και την δημιουργία κρατικού μηχανισμού, ο οποίος θα στηριζόταν σε στελέχη μορφωμένα και καλλιεργημένα, και όλα αυτά όχι κοντόφθαλμα, αλλά σε βάθος χρόνου, αυτός ήταν ο προσανατολισμός που ο ηγέτης Καποδίστριας είχε χαράξει.
Η πίστη του Καποδίστρια στο Θεό μετουσιωνόταν σε πράξη λειτουργικής και πνευματικής ευσέβειας. Διαβάζουμε χαρακτηριστικά σε επιστολή του και πάλι προς τον Fellenberg, γραμμένη την 1η Φεβρουαρίου 1825, ότι «επιθυμούσε να εκτελέσει τα θρησκευτικά του καθήκοντα κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής στην ορθόδοξη εκκλησία του Hofwyl» (επιστολή 36, Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 134). Η πίστη του αυτή τον έκανε να εκκλησιάζεται τακτικά. Ας μην ξεχνούμε ότι η δολοφονία του έλαβε χώρα πρωί Κυριακής, ώρα 6, όταν πήγαινε στην θεία λειτουργία στο ναό του Αγίου Σπυρίδωνος. Σε άλλη επιστολή του προς τον Fellenberg, στην οποία αναφέρεται στην επίσκεψη στο Hofwyl του εξορισμένου από τους Άγγλους Μητροπολίτου Κεφαλληνίας, θα ζητήσει από τον Fellenberg να προτρέψει τον προστατευόμενο μαθητή του Μιλτιάδη Πρίμα, γιο ενός Έλληνα πρόσφυγα, να εξομολογηθεί και να παρακολουθήσει την λειτουργία. Ο Μητροπολίτης του είχε υποσχεθεί ότι θα ασχοληθεί με τον νεαρό μαθητή και γι’ αυτό ο Καποδίστριας αισθανόταν ευγνωμοσύνη (επιστολή 27, 4/16 Μαρτίου 1824, Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 71επ.).
Αλλά και στην σχέση του με την Εκκλησία και τη θέση της στην ευρύτερη κοινωνία ο Καποδίστριας λειτούργησε με αγάπη και πνεύμα προστασίας. Αυτό το διαπιστώνουμε από το γεγονός ότι ήθελε μορφωμένο και καλλιεργημένο κλήρο, κάτι που φάνηκε από την ίδρυση και το ξεκίνημα λειτουργίας στις 30 Οκτωβρίου 1830 στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στον Πόρο της Εκκλησιαστικής Σχολής, όπως επίσης και από το γεγονός της καθιέρωσης στο κρατικό εκπαιδευτικό σύστημα του μαθήματος της Κατηχήσεως στα αλληλοδιδακτικά σχολεία και στα Λύκεια, με την μορφή της δογματικής Θεολογίας και της επί μέρους εκκλησιαστικής ιστορίας «όση αφορά τα της Ανατολικής εκκλησίας κατ’ επιτομήν» (το πλήρες οργανόγραμμα αποτυπώνεται στην έκθεση για την παιδεία που παρήγγειλε ο Καποδίστριας στους συνεργάτες του Γρηγόριο Κωνσταντά και Γεώργιο Γεννάδιο, για το κείμενο της οποίας βλ. Γ. Λεοντσίνη, Ζητήματα Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας και Εκπαίδευσης, Αθήνα 1995, σελ. 258-272). Εξάλλου, και στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας, μεταφορά του «σχολείου των πτωχών» του Fellenberg στα καθ’ ημάς (Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 214), καλλιεργούνταν η χριστιανική αγωγή, ενώ στο Κεντρικό Σχολείο της Αίγινας, όπου μορφώνονταν οι δάσκαλοι για τα αλληλοδιδακτικά, θεωρούνταν απαραίτητη η γνώση της κατηχήσεως και της Ιεράς Ιστορίας (Α. Δεσποτόπουλου, Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας και η απελευθέρωσις της Ελλάδος, Αθήνα 1996 , σελ. 248).
Τα παραπάνω δεν σήμαιναν ότι ο Καποδίστριας ήθελε την Εκκλησία να μην συνεισφέρει στην κοινή προσπάθεια, αλλά δεν λειτούργησε με την αρπακτική διάθεση των Βαυαρών, οι οποίοι έκλεισαν τα περισσότερα μοναστήρια και δήμευσαν την εκκλησιαστική περιουσία. Γι’ αυτό και στην έκθεση Κωνσταντά- Γεννάδιου ορίζονται ως πόροι για την λειτουργία των σχολείων τα έσοδα από περιφορά δίσκου στους ναούς, μέρος των «τυχηρών» των ιερέων από γάμους και βαπτίσεις, αλλά και η συνεισφορά των μοναστηριών, τόσο σε χώρους διδασκαλίας όσο και σε χρήματα, ό,τι δηλαδή περίσσευε από την διαχείριση της μοναστηριακής περιουσίας.
Ο Καποδίστριας ενδιαφερόταν προσωπικά για τα εκκλησιαστικά πράγματα και γι’ αυτό και σε επιστολή του στις 23 Νοεμβρίου 1830 προς τον έφορο του Ορφανοτροφείου Γρηγόριο Κωνσταντά, σε καταγγελία για την κακοδιαχείριση των χρημάτων μιας εκκλησίας, η οποία δεν προσέφερε στο Ορφανοτροφείο τα δέοντα για την συντήρησή του, αναφέρει με σοφία και διάκριση: «Δεν είναι της γνώμης μου το να γίνη καμμία μεταρρύθμισις εις την διαχείρισιν των πραγμάτων της εκκλησίας περί της οποίας είναι ο λόγος, πριν δυνηθώ να στήσω εγώ ο ίδιος τον νου μου εις αυτά, και να τα εξακριβώσω. Ενδεχόμενον είναι το να γίνωνται σήμερον καταχρήσεις . πλέον δια τας καταχρήσεις αυτάς δεν έχω εγώ να δώσω λόγον, εν ω,αν γενούν καταχρήσεις και αφ’ ου επεμβή η Κυβέρνησις εις την διαχείρισιν των εκκλησιαστικών τούτων πραγμάτων, τότε εγώ δεν ήθελον είσθε ανεύθυνος. Θέλει ελθεί ελπίζω ο καιρός καθ’ ον το κατάστημα εκείνο θα χρησιμεύσει εις το ορφανοτροφείον . αλλά το όφελος τούτο δεν θα συνίσταται εις ετήσιον συνεισφοράν εκατοστύων τινών γροσίων, καθώς επιβάλλουσι σήμερον οι ἐπίτροποί του». (Πρωτ. Θεμιστοκλή Μουρτζανού, Γρηγόριος Κωνσταντάς: βίος και έργο, Θεσσαλονίκη 2009, ανέκδοτος διδακτορική διατριβή, σελ. 246).
Τέλος, ο Καποδίστριας σε ό,τι αφορά τις σχέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν θα βιαστεί να προχωρήσει στην ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου. Έκρινε πως οι περιστάσεις δεν ήταν κατάλληλες, διότι δεν ήθελε να αποκοπεί ο δογματικός δεσμός μεταξύ της Εκκλησίας στην Ελλάδα και το Πατριαρχείο, αλλά ο διοικητικός δεσμός να κανονισθεί με την συναίνεση της εν Κωνσταντινουπόλει Εκκλησίας. «Εφοβείτο ο φιλόθρησκος Έλλην ίνα μη, διαλυομένου του δεσμού τούτου, παρεισφρήσει και τις διατάραξις και εις τον πρώτον (τον θρησκευτικόν) ένεκα των περί των τη πίστει νεωτεριζόντων και ούτω διακινδυνεύση και ο εν τη θρησκεία ενσεσαρκωμένος Ελληνισμός. Προανήγγειλε ότι έμελλε να στείλη προς την μητέρα Εκκλησίαν πρεσβευτήν ίνα συνεννοηθή περί του πρακτέου, αλλ’ όμως βραδύτερον μετεμελήθη φοβηθείς μη τυχόν της εν Ελλάδι Εκκλησίας εις το αρχαίον καθεστώς επανελθούσης, η Υψηλή Πύλη βιάση την Μεγάλην Εκκλησίαν να πράξη ό,τι και κατά τας αρχάς της Επαναστάσεως» (Ευαγγελίδης, ό.π., σελ. 195).
Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι οι προσπάθειες του Καποδίστρια δεν λάθεψαν ή δεν υπονομεύτηκαν. Ηγέτης όμως είναι αυτός που τολμά και όχι αυτός που έπεται των περιστάσεων ή αποδέχεται παθητικά ό,τι οι άλλοι του επιβάλλουν. Κι εδώ αξίζει κανείς να παρατηρήσει και το εξής: ο Καποδίστριας δεν διακατέχονταν από σύμπλεγμα μειονεξίας έναντι των Ισχυρών της εποχής, ούτε από ενοχές διότι η Ελλάδα ήταν υπόδουλη και έπρεπε να πληρώσει για το ότι ανέχτηκε επί αιώνες τον οθωμανικό ζυγό, χωρίς να ξεσηκωθεί με όλες της τις δυνάμεις νωρίτερα. Για τον Καποδίστρια μία λύση υπήρχε: η ανεξαρτησία της πατρίδας. Και γι’ αυτήν αγωνίστηκε χωρίς συμβιβασμούς. Με διπλωματία, ναι. Με πνεύμα ηττοπάθειας και συμβιβασμού, όχι. Και αυτό αναδεικνύει το χαρακτήρα ενός ανθρώπου που πιστεύει αληθινά στο Θεό: την επιλογή της αλήθειας και της διαφάνειας και όχι των ψεύτικων λύσεων εις βάρος των πολλών. Η δήλωσή του, όταν έμαθε ότι η Γ’ Εθνοσυνέλευση τον ανακήρυξε κυβερνήτη της Ελλάδος, είναι χαρακτηριστική: «Η κάθοδός μου εις την Ελλάδα σημαίνει άνοδον εις τον Γολγοθά. Μετά χαράς αποδέχομαι τον ουρανόθεν επικατεβαίνοντά μοι Σταυρόν, ψήφω της τρίτης των Ελλήνων Εθνικής Συνελεύσεως. Είμαι έτοιμος να προσφέρω και την τελευταίαν ρανίδα του αίματός μου, αρκεί αύτη να συντελέσει εις την πραγμάτωσιν των δύο μεγάλων σκοπών της ζωής μου: την μόρφωσιν των ελληνοπαίδων και την απελευθέρωσιν της Ελλάδος» (Κούκκου- Βαλμά, ό.π., σελ. 32)
Η αγιότητα συνήθως γίνεται φανερή από τα θαύματα που επιτελεί ένας άνθρωπος στο όνομα του Θεού. Όμως η Βασιλεία των ουρανών περνά μέσα από την Ιστορία. Και μεγαλύτερο θαύμα από τον άνθρωπο που πιστεύει, αγαπά. θυσιάζεται δεν υπάρχει. Ο Καποδίστριας υπήρξε άνθρωπος του Θεού που βίωσε την αγιότητα με την ευρεία έννοια του όρου. Η διαφύλαξη της μνήμης του αποτελεί για τον καθέναν μας αφορμή σπουδής στο τι σημαίνει αληθινός ηγέτης. Θα ήταν ανώφελο να ζητούμε από τους σύγχρονους ηγέτες, πολιτικούς, εκκλησιαστικούς, ακαδημαϊκούς να γίνουν σαν τον Καποδίστρια. Θα άξιζε όμως στην παιδεία μας, αλλά και στον τρόπο οργάνωσης της καθημερινότητάς μας, να θυμόμαστε τέτοιες μορφές που μας δείχνουν ότι το όραμα, ο αγώνας, η αλήθεια, η αγάπη παραμένουν αθάνατα. Το τέλος του Καποδίστρια φέρνει στο νου μας την φράση του Σεφέρη: «προτιμώ μια στάλα αίμα από ένα ποτήρι μελάνι» («Σημειώσεις για μια εβδομάδα- Κυριακή», Ποιήματα, σελ. 135). Σήμερα έχουμε χορτάσει από λόγια και εικόνες. Πίστη και αίμα μας χρειάζεται και κάποιοι να τραβήξουν μπροστά. Ο καθένας μας ας πάρει τις αποφάσεις και ας ανεβεί τον Γολγοθά του. Κι ας μην ξεχνά ότι πάντοτε ακολουθεί, γι’ αυτόν που πιστεύει, η Ανάσταση, τόσο σε προσωπικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

Κέρκυρα, 2 Οκτωβρίου 2011
Εκδήλωση για την συμπλήρωση 180 χρόνων
από την δολοφονία του Κυβερνήτη